Изге Язма: Иремия
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:49:01.532678+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Иремия
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Иремия

Иремия пәйгамбәр

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

1

1^1Беньямин җирендәге Анатот шәһәрендә яшәүче руханиларның берсе булган Хилкыйя углы Иремия сүзләре бу+. 2Раббы сүзе аңа Яһүдә патшасы Амон углы Йошия хакимлегенең унөченче елында килеп иреште+. 3Яһүдә илендә Йошия углы Яһоякыйм, аннары Йошия углы Сәдыкыйя патшалык иткән чорда, Сәдыкыйя хакимлегенең унберенче елына, елның бишенче аена кадәр – Иерусалим халкы үз җиреннән сөрелгәнче – Иремиягә Раббы сүзе ирешә торды+.

Раббының Иремияне чакырып алуы

4Миңа Раббы сүзе булды:+

5«Мин сине анаң карынында бар иткәнче үк сайлап алган идем,
анаң тудырганчы ук, бүтәннәрдән аерып куйган
һәм халыклар өчен пәйгамбәр итеп билгеләгән идем», – диде Ул.

6Ә мин Аңа:

– Йа Хуҗа-Раббым, матур итеп сөйли белмим бит мин, чөнки әле бик яшьмен, – дип җавап кайтардым+.

7Ләкин Раббы миңа:

«Син: „Мин яшьмен“, – дип әйтмә,
чөнки кем янына җибәрсәм дә барырсың,
нәрсә сөйләргә кушсам да сөйләрсең.
8Аларның берсеннән дә курыкма,
чөнки Мин, сине саклар өчен, һаман яныңда булырмын, – диде. –

Бу – Раббы сүзе»+.

9Шуннан соң Раббы, кулын сузып, иренемә тидерде дә:

«Менә, сүзләремне Мин синең телеңә салдым, – диде. –+

10Кара, бүгеннән Мин сине халыклар вә патшалыклардан өстен куям:

берәүләрен син тамырлары белән йолкырсың,
бөлгенлеккә төшерерсең,
юкка чыгарырсың һәм җимерерсең,
икенчеләрен ныгытырсың һәм төпләндерерсең»+.

11Аннары Раббы:

– Алдыңда нәрсә күрәсең, Иремия? – дип сорады.

Мин:

– Бадәм[*] агачының ботагын күрәм, – дип җавап бирдем+.

12Раббы миңа:

– Син дөрес күрәсең. Әйткән сүзем тормышка ашсын өчен, Мин күзәтеп торачакмын[*], – диде.

13Шуннан соң миңа тагын Раббы сүзе килеп иреште:

– Алдыңда нәрсә күрәсең?

Мин:

– Төньяк тарафта кайнап торган бер казан күрәм, безгә таба авышкан ул казан түгелергә тора, – дип җавап бирдем+.

14Раббы миңа:

«Бу җирдә яшәүчеләр өстенә төньяктан афәт якынлаша, –
дип әйтте. –+

15Менә, Мин төньяк патшалыклардан
бар халыкны чакырып алачакмын, – дип белдерә Раббы. –

Алар, килеп, Иерусалим капкалары каршына ук тәхетләрен куячаклар,
каланы уратып алган диварларга
һәм Яһүдәнең барлык шәһәрләренә һөҗүм итәчәкләр+.

16Мин, шулай итеп,

Үз халкыма барлык явызлыклары өчен хөкем оештырачакмын,
чөнки алар Миннән йөз чөерделәр,
чит илаһларга багышлап, корбан яндырдылар,
үз куллары белән ясаган потларга табындылар.

17Ә син билеңне әйбәтләп бу да әзерлән,
урыныңнан тор һәм Мин кушканнарның барын да аларга җиткер.

Син алардан курыкма,
юкса алар күз алдында Мин сине Үзем дәһшәткә салачакмын+.

18Менә, бүген Мин сине бөтен җиргә –

Яһүдә патшаларына, аның түрәләренә,
руханиларына һәм шул җирнең халкына каршы тора алырлык
ныгытылган шәһәр, тимер багана, бакыр дивар итеп куям+.

19Алар сиңа һөҗүм итәрләр, ләкин җиңә алмаслар,
чөнки Мин, сине саклар өчен, яныңда булырмын.

Бу – Раббы сүзе».

2

Исраилнең Раббыдан йөз чөерүе

2^1Миңа Раббы сүзе килеп иреште:

2– Бар, Иерусалимгә ишеттер. Раббы болай дип әйтә, диген:

«Мин синең яшь чактагы тугрылыгыңны,
кәләш чагыңдагы мәхәббәтеңне,
Минем артымнан ияреп, чүлгә,
берни үсми торган кысыр җиргә барган чагыңны искә төшерәм+.

3Исраил – Раббы Үзе өчен сайлаган халык,
уңышның беренче җимеше кебек иде;
аңа зыян китергән һәркем хөкем ителде – бәла-казага тарыды.

Бу – Раббы сүзе»+.

4Әй Ягъкуб йорты, Исраил[*] халкының барлык кабиләләре, Раббы сүзен ишетегез! 5Раббы болай ди:

«Аталарыгыз Миннән йөз чөерергә сәбәп булырлык
нинди гаделсезлек тапты Миндә?

Алар бернигә ярамаган потларга иярделәр,
шуның белән үзләре дә бернигә яраксыз затларга әверелделәр+.

6Ата-бабаларыгыз:

„Безне Мисыр җиреннән алып чыгып, чүл-сахрадан,
чокыр-чакырлы, кибеп корыган, караңгы,
беркем йөрмәгән һәм яшәмәгән җирдән алып барган Раббы кайда?“ – дип сорамадылар+.

7Мин бит сезне, җимешләре белән туклансын,
байлыгыннан файдалансын дип,
уңдырышлы җиргә алып килдем.

Ә сез, Минем җиремә кереп, аны нәҗесләдегез[*] –
биләмәмне чирканыч бер урынга әверелдердегез+.

8Руханиларыгыз: „Раббы кайда?“ – дип сорамады,
сезнең Канун белгечләре Мине белмәде,
хөкемдарларыгыз Миңа каршы баш күтәрде,
пәйгамбәрләрегез Багал исеменнән сөйләде,
ярдәм күрсәтә алмаган потларга иярде+.
9Шуның өчен Мин әле сезгә,
хәтта угылларыгызның угылларына да дәгъва белдерәчәкмен! – ди Раббы. –+

10Киттиләр яшәгән утрауга[*] барып карагыз,

Кыдарга[*] кешеләр җибәрегез һәм барын да әйбәтләп тикшерегез:

сездәге кебек хәл булдымы икән кайчан да бер –+

11нинди дә булса бер халык үзенең илаһын,
гәрчә ул чын булмаса да, башкага алыштырдымы икән?!

Ә Минем халкым үзенең данын – үз Алласын –
ярдәм күрсәтә алмаган нәрсәгә алыштырды!+
12И күкләр, таң калыгыз моңа,
коточарлык бу хәлдән тетрәнегез! – дип белдерә Раббы. –

13Минем халкым ике яман эш эшләде:

Мине – терек су чыганагын ташлады
һәм су җыярга үзенә таш кыяда чокырлар ясады,
ләкин алар ярылып, анда су тормас булды+.

14Исраил колмыни?!

Кол булып туганмыни ул?!

Ни өчен соң ауладылар аны?

15Исраилгә карап, дошманнары арысландай үкерә,
яман тавыш белән ырылдый.

Алар аның җирен чүлгә әйләндерде –

Исраил шәһәрләре яндырылды,
яшәргә кешеләре дә калмады+.

16Боларга өстәп, Мемфис[*] белән Тахпанхес[*] кешеләре
синең башыңны ярачак[*], әй Исраил!

17Сине җитәкләп барган Раббы Аллаңны ташлап,
үз башыңа үзең бәла алдың түгелме?!

18Әйт әле: Нил суын эчәр өчен, Мисырга юл тотудан
сиңа нинди файда?

Фырат елгасыннан су эчәр өчен, Ашшурга юл тотудан
сиңа нинди файда?[*]+
19Үз явызлыгың сиңа үзе җәза бирәчәк,
Миннән йөз чөерүең сине үзе гаепләячәк.
Раббы Аллаңны ташлап китүнең,

Миннән курыкмауның ни дәрәҗәдә яман вә ачы эш икәнлеген белеп тор!

Бу – Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы сүзе.

20Син инде күптән камытыңны сындырдың,
сине бәйләгән бауларны[*] өздең,
„Сиңа хезмәт итмәячәкмен!“ – дидең.
Һәр биек калкулыкта,
киң ябалдашлы һәр агач астында фахишәлек иттең –
башка илаһларга табындың+.

21Мин сине иң саф орлык –
иң затлы йөзем куагы итеп утырткан идем.

Ничек соң син Миңа чит булган кыргый йөзем куагына әйләндең+?

22Шуңа күрә, селте белән юынсаң да,
сабынны күп итеп куллансаң да,
гаебеңнең табы һаман күз алдымда Минем, –
дип белдерә Хуҗа-Раббы. –+
23Син: „Мин пакьмен, Багалга иярмәдем!“ –
дип, ничек әйтә аласың?!
Үзәнлектә кылган гамәлләреңә кара,
үзеңнең нәрсәләр эшләгәнеңне исеңә төшер.

Юлларыңда уйнаклап, сикергәләп йөргән ана дөяне хәтерләтәсең син.

24Дәрте ташудан җилне иснәүче,
чүл киңлегендә үскән кыргый ишәкне дә хәтерләтәсең –
андый ишәкне кем тыя алыр?!

Бер генә ата ишәккә дә, аны эзләп, көчен әрәм итәсе юк:

җенси теләге ташып торганда, кыргый ана ишәкне табу бик җиңел+.

25Аякларың хәлсезләнмәсен,
тамагың сусаудан корып кипмәсен дисәң, саклан син!

Ләкин син: „Юкка өметләнмә,
мин чит илаһларны яратам
һәм алар артыннан барачакмын“, – дидең+.

26Исраилнең халкы, патшалары, түрәләре, руханилары, пәйгамбәрләре,
тотылган карак кебек, оятка калдылар+.
27Агачка алар: „Син – минем атам“, – дип,
ташка: „Мине син тудырдың“, – дип әйтәләр.
Алар бит Миңа йөзләре белән түгел –
аркалары белән борылдылар;
әмма бәлагә тарыганда: „Килеп коткар безне!“ – диләр+.

28Үзең ясаган илаһларың кайда соң синең?!

Бәла килгәндә коткарсыннар сине, булдыра алсалар!

Синдә бит, әй Яһүдә, һәр шәһәрнең үз илаһы бар+.

29Нигә сез Минем белән дәгъвалашасыз?

Сез барыгыз да Миңа каршы баш күтәрдегез! – дип белдерә Раббы. –

30Юкка гына Мин сезгә, әй халкым, җәза бирдем –
акылыгызга килмәдегез сез.

Кылычыгыз, ерткыч арыслан сыман, пәйгамбәрләрегезне үтерде+.

31И-и бүгенге буын, Раббы сүзенә колак сал:

әллә Мин Исраил өчен чүл яисә караңгылык иле идемме?!

Нигә соң Минем халкым: „Без үзебезгә үзебез хуҗа,
без инде Сиңа кайтмаячакбыз!“ – дип әйтә?

32Кыз кеше үзенең бизәнү әйберләрен,
кәләш үзенең туй тасмаларын онытырмы?!

Ә Минем халкым күптән инде Мине онытты!+

33Сөяркәләр табуда нинди оста син!

Иң бозык хатын да синнән өйрәнә алыр иде+.

34Синең итәкләреңә бер гаепсез ярлы кешеләр каны ябышкан;
әйтерсең, син аларны угрылык өстендә тоткансың.

Шуңа да карамастан син:+
35„Минем гаебем юк!

Инде миңа ачу тотмый Ул“, – дисең.

„Гөнаһ кылмадым“ дигәнең өчен, Мин сине хөкем итәчәкмен!

36Юлларыңны нигә шулай җиңел генә алыштырасың син?

Ашшур сине хурлыкка калдырган кебек,
Мисыр да сине хур итәчәк+.
37Син Мисырдан да башыңны тотып китәчәксең,
чөнки син өмет баглаганнардан Раббы баш тартты –
алардан бернинди ярдәм булмаячак сиңа».

3

3^1Әгәр дә ире хатынын аерып җибәрсә, һәм ул бүтән ирнең хатыны була калса, беренче ир элекке хатынына кире кайта алмый! Югыйсә ошбу җир нәҗесләнер иде. Ә син, Исраил, күп сөяркәләр белән уйнашлык итеп, Миңа кире кайтырга җыенасыңмы? – дип белдерә Раббы. –+

2Шәрә калкулыкларга текәлеп кара,
син фахишәлек итмәгән берәр урын бармы анда?!

Чүлдә сагалап утырган бәдәви[*] сыман,
юл читендә син сөяркәләреңне көттең.

Фахишәлегең, явызлыгың белән җирне нәҗесләдең син+.

3Шуның өчен җиргә яңгырлар яумады,
хәтта язын да яңгырлар булмады.

Ләкин шул чагында да синең йөзең фахишәнеке кебек иде,
шул чагында да оялуны белмәдең син+.

4Әле күптән түгел генә Миңа:

«Атам! Син минем яшьлек дустым!

5Шулай һәрвакыт ачулы булырсың микәнни?

Беркайчан ачуың онытылмас микәнни?» – дидең син,
әмма шулай дип әйтсәң дә,
үзең һаман явызлык кыласың+.

Раббыдан йөз чөергән Исраил һәм хыянәтчел Яһүдә

6Йошия патшалык иткән көннәрдә Раббы миңа:

– Иремия, Миннән йөз чөергән Исраилнең явызлыкларын күрдеңме син? – диде. – Ул һәр биек тауга, киң ябалдашлы һәр агач астына барып уйнашлык итте[*]+. 7Ул, шушыларны эшләгәннән соң, Миңа кире кайтыр дип уйладым, ләкин ул кайтмады; һәм моны аның хыянәтчел кыз туганы Яһүдә күреп торды. 8Миннән йөз чөергән Исраилне барлык фахишәлек гамәлләре өчен аерып җибәреп, аңа талак хаты тоттырганымны күреп торса да, хыянәтчел сеңлесе Яһүдә курыкмады, үзе дә аның артыннан китте һәм уйнашлык итте+. 9Ачыктан-ачык фахишәлек итеп, бөтен илне нәҗесләде ул, таш вә агачка табынып, Миңа хыянәт итте+. 10Шулай, Исраилнең хыянәтчел сеңлесе Яһүдә бөтен йөрәге белән Миңа борылмады, ул Миңа кире кайткан булып кыланды гына. Бу – Раббы сүзе+.

11Раббы миңа:

– Миннән йөз чөергән Исраил хыянәтчел Яһүдәгә караганда тәкъварак булып чыкты, – диде. –+
12Төньяк тарафка юл алып, Минем сүзләремне җиткер! Раббы болай дип әйтә, диген:

«Миннән йөз чөергән Исраил, кире кайт!

Моннан ары Мин сиңа ачу тотмам,
чөнки Мин мәрхәмәтле,
мәңге ачуланып тормам+.

13Бары тик гаебеңне генә таны:

Син, үзеңнең Раббы Аллаңа каршы баш күтәреп,
киң ябалдашлы һәр агач астында чит илаһларны иркәләдең,

Мин әйткәннәрне исә ишетергә теләмәдең.

Бу – Раббы сүзе+.

14Миннән йөз чөергән балаларым, кире кайтыгыз, –
дип белдерә Раббы, – чөнки Мин сезнең Хуҗагыз.

Һәр шәһәрегездән – берәр,
һәр кабиләгездән икешәр кеше алып,
Мин сезне Сионга кайтарырмын,
15Үз йөрәгемә якын көтүчеләр бирермен –
алар сезнең өстән зирәклек вә акыл белән җитәкчелек итәрләр»+.

16Килер шундый вакыт: сез җирдә бик нык ишәерсез, үрчерсез; ул заманнарда инде, – дип белдерә Раббы, – беркем дә Раббының Килешү сандыгы турында сүз алып бармаячак, аның турында беркем дә уйламаячак, беркем аны искә алмаячак, сагынмаячак, инде икенче бер сандык та эшләмәячәк+. 17Ул чагында Иерусалимне Раббы тәхете дип атаячаклар; һәм барлык халыклар, Раббы исемен олылар өчен, Иерусалимгә җыелачак, алар инде үзләренең явыз вә үҗәт йөрәкләре кушканча эшләмәячәк. 18Ул көннәрдә Яһүдә вә Исраил халыклары бергә кушылачак һәм Мин сезнең ата-бабаларыгызга төньяк җиреннән биләмәгә биргән җиргә киләчәк+.

Раббының Исраилне тәүбәгә чакыруы

19«Үзалдыма әйттем Мин:

„Сине Үз балаларым исәбенә кертергә
һәм гүзәл җирне, дөньядагы иң матур биләмәне
сиңа бирергә шулкадәр теләгән идем.

Син Миңа ‘Атам!’ дип дәшәрсең,

Миннән йөз чөермәссең дип уйлаган идем.

20Ләкин хатыны үзенең иренә ничек хыянәт итсә,
син дә Минем белән шулай кыландың, Исраил халкы!

Бу – Раббы сүзе“+.

21Шәрә калкулыкларда кычкырган тавышлар ишетелә –

Исраил халкының елавы вә ялваруы бу.

Ялгыш юлдан китеп,

Раббыны – үзләренең Алласын оныткан алар+.

22Кире кайтыгыз, Миннән йөз чөергән балалар:

Мин сезне мөртәтлектән дәвалармын!»

«Менә, без Сиңа киләбез,
чөнки Син – Раббы, безнең Аллабыз!+
23Хактыр: калкулыкларда – ялган,
тауларда[*] – халык гөжләве генә.
Хактыр: Исраилнең котылуы Раббы Аллабызда!
24Яшь чагыбыздан бирле бу чирканыч илаһ[*]
ата-бабаларыбызның хезмәт җимешен,
аларның сарык-кәҗәләрен вә терлеген,
угыл вә кызларын ашый килгән.
25Оят вә хурлык баткагына баттык без,
чөнки үзебез дә, ата-бабаларыбыз да
яшь чагыбыздан алып бүгенге көнгә кадәр
Раббы Аллабыз каршында гөнаһ кылдык
һәм Раббы Аллабыз тавышына колак салмадык»+.

4

4^1«Миңа әйләнеп кайтсаң иде, Исраил,
кире кайтсаң иде, – дип белдерә Раббы. –

Җирәнгеч потларыңны Минем күз алдымнан алып ташласаң,
бүтән адашып йөрмәсәң,+

2ант иткәндә, дөреслек, гаделлек вә тәкъвалык белән:

„Раббы Үзе шаһиттыр!“ – дип әйтсәң иде.

Шул чагында халыклар Минем фатихамны алырга омтылыр
һәм Минем белән мактаныр иде»+.

3Яһүдә вә Иерусалим кешеләренә Раббы болай дип әйтә:

«Сөрелмәгән җирне сукалагыз,
чәнечкеле үлән арасына иген чәчмәгез!+
4Үзегезне Миңа – Раббыга багышлап,
йөрәкләрегезне сөннәткә утыртыгыз,
әй Яһүдә халкы вә Иерусалимдә яшәүчеләр!

Югыйсә Минем ачуым явыз гамәлләрегез аркасында
ут кебек кабыныр һәм сүнмәстәй булып дөрләп китәр»+.

Төньяктан килүче афәт

5Бөтен илдә быргы кычкыртыгыз,

Яһүдәдә игълан итегез, Иерусалимдә белдерегез:

«Җыеныгыз, ныгытылган шәһәрләргә китик! –
дип сөрән салыгыз. –+

6Сионга барып сыеныр өчен ишарә бирегез – байрак күтәрегез!

Хәвефсез урынга качыгыз, туктамагыз,
чөнки Мин төньяктан бәла, зур һәлакәт җибәрәм»+.

7Әнә, чытырманлыктан чыккан арыслан сыман,
халыкларны кыручы үз урыныннан кузгалды.

Ул синең җиреңне, Яһүдә, чүлгә әйләндерергә дип килә –
синең шәһәрләрең җимереләчәк, кешесез калачак+.

8Шулай булгач, тупас тукымага төренеп елагыз, үкерегез,
чөнки Раббының ачу-ярсуы безне читләтеп үтмәячәк+.

9«Ул көнне, – дип белдерә Раббы, –
патшаның да, түрәләрнең дә йөрәкләре тетрәнер,
руханиларның коты алыныр,
пәйгамбәрләр гаҗәпкә калыр».

10Мин шунда:

– Йа Хуҗа-Раббы! Син бу халыкны вә Иерусалимне «Сезгә тынычлык килер!» дигән вәгъдәң белән алдадыңмыни? Бугазыбызга инде кылыч килеп терәлгән бит! – дидем+.

11Шул вакытта Иерусалим халкына Раббы болай дип әйтер:

– Бичара халкыма сахрадагы шәрә калкулыклардан кайнар җил исә. Мондый җилдә ашлык җилгәрү, кибәктән аеру мөмкин түгел – 12Минем әмерем буенча искән ул җил артык көчледер. Шулай, халыкка Үз хөкемемне игълан итәр вакыт җитте+.

13Менә, дошман болыт кебек күтәрелә,
аның арбалары өермә кебек,
атлары бөркетләрдән җитезрәк.
Аһ, кайгы безгә! Һәлак булдык без!+

14«Котылыр өчен, йөрәгеңдәге явызлыкны юып төшер, Иерусалим!

Бозык уйлар кайчанга кадәр яшәр икән синдә? – ди Раббы. –+

15Дан шәһәреннән инде тавыш ишетелә,
Эфраим тауларыннан бәла турында хәбәр килә.
16Халыкларга игълан итегез,
Иерусалимгә җиткерегез:
„Ерак илдән баскынчылар килә,

Яһүдә шәһәрләре өстендә аларның сөрәнләве яңгырый.

17Басу-кырларны саклаучылар сыман,
алар Иерусалимне урап алдылар,
чөнки әлеге шәһәр Миңа каршы күтәрелеп чыкты“.

Бу – Раббы сүзе+.

18Тоткан юлың, кылган гамәлләрең
шушы хәлгә төшерде сине, Яһүдә!

Сиңа бирелгән ачы җәза бу –
йөрәгеңә кадәр үтеп керә ул»+.

Җирнең вәйран булуына Иремиянең кайгыруы

19Аһ, авыртудан сызланам мин – газапларым көчледер!

Аһ, йөрәгем яна, дөп-дөп кага!
Тыныч кала алмыйм мин,
чөнки дошманнарның быргы тавышын,
сөрәнләп кычкыруын ишетәм+.
20Бәла артыннан бәла ябырыла,
бөтен җир вәйран[*] хәлдә;
күз ачып йомган арада – чатырларым,
мизгел эчендә чатырларымның пәрдәләре таланды+.

21Кайчанга кадәр яу байрагы күз алдымда торыр?

Кайчанга кадәр быргы авазлары колагымда яңгырар?

22«Минем халкым аңгыра, – ди Раббы, –
алар Мине белми;
ахмак бала сыман алар, акыллары җитми;
явызлык кылырга оста,
яхшылык кылу исә кулларыннан килми»+.

23Мин җиргә күз салдым – ул сурәтсез вә буп-буш,
күккә күз салдым – анда яктылыкның әсәре дә юк+.

24Тауларга күз салдым – алар селкенә,
барлык калкулыклар тирбәлеп тора+.
25Әйләнә-тирәдә кеше заты күренми,
күк кошлары да очып-таралышып беткән,+
26уңдырышлы җирләр чүлгә әйләнгән,

Раббының ачу-ярсуыннан андагы барлык шәһәрләр җимерелгән+.

27Раббы болай ди:

«Бар җир бушап калачак,
ләкин аны тәмам юк итмәячәкмен!+

28Җир кайгырып елар, күкләр каралыр.

Моны Мин әйттем һәм сүземнән кире кайтмаячакмын,
карар кылдым һәм карарымны үзгәртмәячәкмен+.

29Җайдаклар вә укчылар күтәргән шау-шудан
шәһәрләрнең бар халкы качып бетәр:

алар куе урманнарга китәр,
тау-ташлар арасына менеп яшеренер.

Барча шәһәрләр ташландык булыр –
анда һичбер кеше калмас».

30Ә син, җимерелүгә дучар ителгән шәһәр,
нәрсәгә дип куе кызылдан киенәсең,
алтын бизәнгечләреңне тагасың,
күзләреңә сөрмәләр тартасың?
Син юкка бизәнәсең! –
Сөяркәләрең сиңа мәсхәрә белән карый,
алар сине үтерергә тели+.
31Бала табучы хатын сыман кычкырган,
беренче баласын тудыручы хатын кебек ыңгырашкан тавыш ишетәм.

Сион-кыз шулай интегеп ыңгыраша, кулларын сузып:

«Ни кайгы! Үтерүчеләрне күреп, җаным сыкрый!» – дип өзгәләнә+.

5

Исраил белән Яһүдәнең Раббыдан ваз кичүе

5^1Раббы болай ди:

«Иерусалим урамнары буйлап узыгыз,
тикшерегез, мәйданнарын күзәтегез:

гаделлек саклаучы, тугры берәр кеше табарсызмы икән?!

Тапсагыз, Иерусалимне Мин кичерер идем+.

2Шәһәр халкы:

„Раббы Үзе шаһиттыр!“ – дип әйтсә дә,
ант итүе ялган аның»+.

3Йа Раббы!

Күзләрең тугрылыкка төбәлмәгәнмени Синең?!

Син бу халыкны кыйнадың, ә алар аны сизмәде дә,

Син аларны аздан гына юкка чыгармадың, ә алар сабак алмады,
таштан да катырак булып үҗәтләнә барды,
Сиңа кайтырга теләмәде+.
4Мин: «Болар – ярлы, надан кешеләр,

Раббы юлын, үз Алласының канунын белмиләр, – дип уйладым. –+

5Затлы түрәләр янына барыйм әле, алар белән сөйләшим,
чөнки алар Раббы юлын,
үз Алласының канунын беләдер», – дидем.

Ләкин алар да камытларын сындырганнар,
бауларын[*] өзгәннәр икән+.

6Шуның өчен, урманнан арыслан чыгып, аларны үтерәчәк,
чүл бүресе ботарлаячак.

Шәһәрләре янында аларны каплан сагалап торачак –
каладан чыккан һәркемне өзгәләп ыргытачак,
чөнки халыкның җинаятьләре зурдыр,
Раббыга кылган хыянәтләре хисапсыздыр+.

7«Ничек итеп ярлыкыйм ди Мин сине, Исраил?!

Балаларың, Мине ташлап, ялган илаһлар белән ант итә.

Мин аларның тамагын туйдырдым,
ә алар уйнашлык иттеләр,
өерләре белән фахишәләр йортына йөрделәр+.

8Симертелгән, нәфесле тайлар болар:

һәрберсе икенче берәүнең хатынына карап кешни+.

9Моның өчен җәзасыз калдырыйммы аларны?! –
дип белдерә Раббы. –
Шушындый халыктан үч алмыйммы?!+

10Барыгыз, аларның йөзем бакчаларын туздырып ташлагыз[*],
ләкин бөтенләй юк итмәгез;
йөзем куакларының ботакларын кисеп ыргытыгыз,
чөнки алар инде Минеке түгел+.

11Исраил вә Яһүдә халкы Миңа хыянәт итте.

Бу – Раббы сүзе».

12Алар Раббы турында ялган сөйләделәр:
«Ул берни дә эшләмәячәк,
һәм безнең өскә бәла килмәячәк,
без кылыч та, ачлык та күрмәячәкбез+.
13Пәйгамбәрләр – фәкать җил генә,
аларда Раббы сүзе юк;
әйткәннәре үз башына төшсен!» – диделәр+.

14Шуңа күрә Раббы, Күкләр Хуҗасы Алла, болай ди:

«Кешеләр шундый сүзләр сөйләгән өчен,

Мин Үз сүзләремне синең авызыңда, Иремия, утка әйләндерәм,
ә бу халыкны утын итәм,
һәм шул ут аларны яндырып бетерәчәк+.

Ерактан килгән халыкның Исраилгә һөҗүм итүе

15Менә, Исраил, Мин сиңа ерактан бер халык китерәм, –
дип белдерә Раббы, –
куәтле, борынгы халык ул.
Телләрен белмәгәнгә, син аларны аңламассың+.
16Аның садагы[*] – ачык кабер сыман;
һәрбер сугышчысы гаярь-батырдыр+.
17Алар синең уңышыңны вә ризыгыңны,
сарык-кәҗәләреңне вә терлегеңне,
йөзем вә инҗир җимешләреңне ашаячак,
угыл-кызларыңны үтерәчәк,
ныгытылган, өмет баглап торган шәһәрләреңне
кылычы белән җимерәчәк»+.

18Ләкин ул көннәрдә дә Мин сине ахырга кадәр кырып бетермәячәкмен, – дип белдерә Раббы. – 19Әгәр кешеләр: «Раббы Аллабыз безгә боларның һәммәсен нәрсә өчен эшләде икән?» – дип сораса, син, Иремия: «Сез, Аны ташлап, үз җирегездә чит илаһларга хезмәт иткәнлектән, ят җирләрдә чит кешеләргә хезмәт итәрсез!» – дип җавап бир+.

Халыкның ялганны хуплавы

20Моны Ягъкуб нәселенә игълан итегез,
Яһүдә халкына җиткерегез:
21«Әй аңгыра вә акылсыз,
күзе була торып күрмәгән,
колагы була торып ишетмәгән халык, тыңла!+
22Миннән куркырга,

Минем алда дер калтырап торырга тиеш түгелме сез?! –
дип белдерә Раббы. –

Комны Мин диңгез мәңге үтеп чыга алмаслык чик итеп куйдым:

дулкыннар никадәр генә ургылып бәрелсә дә,
ярны җимерергә көчләре җитми,
үкерсә-сикерсә дә, яр сызыгын үтеп чыга алмый+.

23Ләкин бу халыкның йөрәге үҗәт, фетнәчел;
алар Миннән йөз чөереп китеп бардылар;+

24күңелләреннән: „Раббы Аллабыздан куркып, Аны хөрмәтлик!

Язын-көзен Ул безгә үз вакытында яңгырын яудыра,
игенне урып-җыяр өчен, һәр елны вакыт бирә“, – дип әйтмәделәр+.

25Кылган җинаятьләрегез сезне шушы нәрсәләрдән мәхрүм итте,
гөнаһларыгыз шушы игелекләрдән аерды.

26Хактыр: Минем халкым арасында яман кешеләр бар:

алар, кош аулаучылар сыман, тозак куялар
һәм посып ятып кешеләрне аулыйлар+.
27Кошлар белән тулган читлек кебек,
аларның йортлары мәкер белән тулган;
шул мәкерләре аркасында алар баеп киттеләр,
югары күтәрелделәр,

28тәмам симерделәр – симезлектән битләре майланып тора.

Явызлык кылуда алар барлык чикләрне узып киттеләр,
мәхкәмәдә ятимнәрнең эшләрен гаделлек белән,
алар файдасына карамыйлар,
ярлылар хокукын якламыйлар+.
29Шушыларның барысы өчен
җәзасыз калдырыйммы аларны?! – дип белдерә Раббы. –

Мондый халыктан үч алмыйммы?!+

30Бу илдә коточкыч вә шаккатмалы хәлләр кылына:

31пәйгамбәрләр ялган хәбәр сөйли,
руханилар алар сүзе буенча хакимлек итә,
ә Минем халкым моңа каршы килми.
Шушыларның бөтенесенә чик куелгач,
ниләр кылырлар икән+?

6

Иерусалимнең камалышта калуы

6^1Әй Беньямин кешеләре, Иерусалимнән качыгыз!

Тыкуа шәһәрендә быргы кычкыртыгыз!
Бәйт-Һаккеремда учак ягып кисәтегез! –
Төньяктан әнә афәт вә зур һәлакәт яный!+

2Нәфис, гүзәл Сион-кызны Мин бөлгенлеккә төшерәм!

3Дошман көтүчеләре, үзләренең көтүләре белән
аның янына килеп, әйләнә-тирәсендә чатырларын корыр,
һәркем үз өлешенә тигән җирдә көтү көтәр.
4„Сионга каршы сугышка әзерләнегез;
торыгыз, көн уртасында һөҗүм итәбез!“ –
„Юк шул, көн инде кичкә авышып бара,
кичке күләгәләр төшә башлады“. –+
5„Әйдәгез, торыгыз, төнлә һөҗүм итик,
шәһәрдәге ныгытмаларны җимерик!“ – ди алар бер-берсенә».

6Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Иерусалимгә һөҗүм итәр өчен, агач кисегез,
шәһәр тирәли туфрак өемнәре күтәрегез!
Бу шәһәрне җәза көтә,
чөнки ул җәбер-золым белән тулган+.
7Чишмәдән су бәреп чыккан кебек,
аңардан явызлык бөркелә – анда көчләү вә талау хөкем сөрә;

Минем күз алдымда бары тик авыру-газаплар вә җәрәхәтләр генә+.

8Акылыңа кил, Иерусалим!

Юкса Мин синнән йөз чөерермен,
сине чүлгә әйләндерермен,
кеше яшәми торган җир итәрмен».

9Күкләр Хуҗасы Раббы миңа болай диде:

«Исраилнең исән калган кешеләре
ботаклардагы соңгы йөзем җимеше кебек җыеп алыныр:

син, Иремия, йөзем җыючы кабат тикшергән кебек,
кулың белән ботакларны тикшереп чык!»

10«Кемгә сөйлим?! Кемне кисәтим?!
Сүзләремә кем колак салыр?! –
Аларның колаклары томаланган[*], ишетмиләр;

Раббы сүзен алар мәсхәрә дип кабул итә, хуш күрми+.

11Шуңа күрә эчемдә Раббыныкына тиң ярсу кайный,
аны башкача тыеп тора алмыйм».

Раббы болай ди:

«Шул ачу-ярсуымны урамдагы балалар,
җыелып торган яшь егетләр өстенә түк!

Ир белән хатын да,
соңгы көннәрен яшәүче карт та аңардан качып котылмас+.

12Аларның йортлары,
шулай ук басу-кырлары вә хатыннары бүтәннәргә күчәчәк,
чөнки Мин Үземнең кулымны
бу илдә яшәүче кешеләргә каршы күтәрәм, –
дип белдерә Раббы. –+

13Аларның һәммәсе, кечесеннән алып олысына кадәр,
баю ягын гына карый,
пәйгамбәрдән алып руханига кадәр барысы да ялган гамәл кыла+.

14Халкымның җәрәхәтен алар өстән-өстән генә дәвалыйлар,

„Иминлек, иминлек!“ – дип сөйләнәләр, ә иминлек юк+.

15Кабахәтлек эшләгәч, ояламы соң алар?! –
Юк, оялмый да, кызармый да!
Шуның өчен алар егылганнар арасына егылачак,

Мин җәза биреп, алар һәлак булачак!» – ди Раббы+.

16Раббы болай ди:
«Мин: „Юллар кисешкән урында туктап,
тирә-якка күз салыгыз,
борынгы юл турында сорагыз,
дөрес юлның кайда икәнен белегез дә шуның буйлап барыгыз –
һәм җаныгызга тынычлык табарсыз!“ – дидем.

Ләкин сез: „Бармыйбыз!“ – дидегез+.

17Мин: „Быргы тавышына колак салыгыз!“ –
дип, сезгә сакчылар куйдым,
ләкин сез: „Колак салмыйбыз!“ – дидегез+.

18Шулай булгач, әй кавемнәр, тыңлагыз,
халкым ни хәлгә төшәсен белеп торыгыз!

19Әй җир, тыңла!

Бу халык өстенә Мин һәлакәт җибәрәм! –

Яман ниятләренең җимеше бу.

Алар әйткәннәремне тыңламады
һәм Канунымнан баш тартты+.

20Шеба җиреннән килгән хуш исле сумала-майлар
вә ерак илдән кайтарткан хуш исле камыш нәрсәгә Миңа?!

Сезнең тулаем яндыру корбаннарыгыз кирәкми –
сез китергән корбаннар күңелемә ятмый Минем»+.

21Шулай итеп, Раббы болай ди:
«Бу халык алдында Мин зур каршылыклар корам,
аталар – балалары белән,
күрше – дусты белән шул каршылыкларга
абынып егылачак һәм һәлак булачак!»+

22Раббы болай ди:
«Менә, төньяк иленнән бер халык килә,
җир читеннән бөек кавем күтәрелеп чыга+.
23Кулларында – җәя белән сөңге;
алар рәхимсез вә миһербансыз,
диңгез кебек шаулашалар, атларга атланып чабалар;
сиңа һөҗүм итәр өчен, Сион-кыз,
гаскәриләр сафларга тезелеп бастылар».

24Иерусалим халкы:
«Алар турындагы бу хәбәрне ишетеп,
кулларыбыз хәлсезләнеп асылынып төште;
без сызланабыз – бала тудыручы хатын кебек газапланабыз+.

25Кырга чыкмагыз, юлларда йөрмәгез,
чөнки һәр тарафтан дошман кылычы һәм дәһшәт яный!» – дип әйтә+.

26Әй бичара халкым!

Тупас тукымага төренеп, көлдә ауна,
бердәнбер углың үлгәндәй кайгыр, ачыргаланып ела,
чөнки җан кыючы дошман
безнең өскә көтмәгәндә килер!+

27«Мин сине, Иремия, – тимер эретүче,
ә халкымны мәгъдән[*] иттем:

син аны сынарга, тоткан юлын бәяләргә тиешсең+.

28Алар бөтенесе киребеткән вә тыңлаусызлар,
ялган-гайбәт таратучылар;
бәгырьләре бакыр йә тимердәй каты аларның,
һәм барысы да азгындыр.
29Тимерче күреге әнә һава өрдерә,
учак ялкынында кургаш инде эреп бетте,
әмма юшкын аерылып чыкмады –
эретүче юкка гына тырышты[*].

30Аларны „читкә тибәрелгән көмеш“ дип йөртерләр,
чөнки Раббы алардан баш тартты»+.

7

Аллаһы йорты – юлбасарлар өне

7^1Иремиягә Раббыдан сүз килеп иреште:

2– Раббы йортының капкасы янына бас та кешеләргә менә бу сүзләрне җиткер: «Раббыга табыныр өчен, шушы капкадан керүче барлык Яһүдә кешеләре, Раббы сүзен тыңлагыз!+
3Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы болай ди: „Яшәү рәвешегезне дөресләгез, гамәлләрегезне төзәтегез, шул чагында Мин сезне бу урында яшәргә калдырырмын+. 4‘Раббының изге йорты шушы урында! Раббының изге йорты шушы урында! Раббының изге йорты шушы урында!’ дигән ялган сүзгә ышанмагыз!+
5Яшәү рәвешегезне дөресләгез, эш-гамәлләрегезне төзәтегез, бер-берегезгә карата гадел эш итегез,+
6читтән килгәннәрне, ятимнәрне вә толларны кысмагыз, бу җирдә гаепсез кешеләрнең канын түкмәгез, үзегезгә зыян китереп, бүтән илаһларга иярмәгез, 7шул чагында Мин сезне шушы урында – сезнең ата-бабаларыгызга мәңгегә биргән җирдә яшәргә калдырырмын+.

8Сез ялган сүзләргә ышанасыз, әмма алардан сезгә файда булмас. 9Сез урлашасыз, үтерәсез, уйнашлык кыласыз һәм ялган антлар итәсез, Багалга багышлап, корбаннар яндырасыз, үзегез белми торган илаһлар артыннан барасыз+. 10Шулай икән, ни өчен сез Минем исемгә багышланган йортка аяк басасыз, Минем алдыма килеп: ‘Без котылдык!’ – дип әйтәсез? Аннары шул ук җирәнгеч эшләрне дәвам итәр өченме?! 11Минем исемем белән аталган йортны сез юлбасарлар оясы дип саныйсызмы? Мин барын да күреп торам! – дип белдерә Раббы. –+

12Минем исемем шушында яшәргә тиеш, дип Шилоһ шәһәрендә Үзем билгеләгән урынга барыгыз да халкым Исраилнең явызлыгы өчен ул урынга ниләр эшләгәнемне күрегез! 13Сез аларның явыз эшләрен кабатлаган чакта, – дип белдерә Раббы, – Мин сезгә кат-кат дәштем, ә сез тыңламадыгыз, чакырдым, ә сез җавап бирмәдегез+. 14Шулай икән, Үз исемем белән аталган, сез ышаныч баглаган бу йортка – Мин сезгә һәм ата-бабаларыгызга биргән бу урынга – Шилоһ шәһәренә кылганны кылачакмын! 15Кардәшләрегез Эфраим токымын куган кебек, Мин сезне күз алдымнан куып җибәрәчәкмен!“»+

Халыкның Раббы сүзенә колак салмавы

16Ә син, Иремия, бу халык өчен Миңа дога кылма, алар өчен ялварып сорама, Минем алда алар өчен үтенмә – Мин сине тыңламаячакмын!+
17Яһүдә шәһәрләрендә вә Иерусалим урамнарында алар ниләр кылганны күрмисеңме син?! 18Әнә, балалар утын җыя, аталары ут дөрләтә, хатын-кызлар, күк алиһәсенә[*] корбан икмәге пешерер өчен, камыр баса. Чит илаһларга шәраб бүләге китереп, алар Мине рәнҗетмәкче булалар. 19Шушы кыланмышлары белән алар үзләрен рәнҗетә, үзләре оятка кала, – дип белдерә Раббы. 20Шуңа күрә Хуҗа-Раббы болай ди: – Менә, Минем ачу-ярсуым бу җиргә, кешеләргә вә хайваннарга, кырда үскән агачларга вә җир биргән җимешләргә түгелә, һәм ул мәңге сүнмәс ялкын булып дөрләр+.

21Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди:

– Корбан малының итен ашаган кебек, тулаем яндыру корбаннарының да итен ашагыз!+
22Ата-бабаларыгызны Мисыр җиреннән алып чыккан вакытта, Мин тулаем яндыру корбаннары, бүтән корбаннар турында һични әйтмәдем, күрсәтмәләр бирмәдем;+
23Мин аларга менә нәрсә кушкан идем: «Сүзләремә колак салыгыз, шул чагында Мин – сезнең Аллагыз, ә сез Минем халкым булырсыз. Үзегезгә яхшы булсын өчен, Мин кушкан юлдан гына йөрегез!»+
24Ләкин алар Мине тыңламадылар, сүзләремә колак салмадылар, үзләренең үҗәт, явыз йөрәкләре кушканча яшәделәр, Миңа йөзләре белән түгел – аркалары белән борылдылар+. 25Ата-бабаларыгыз Мисыр җиреннән чыккан көннән алып бүгенгәчә Мин сезнең янга Үземнең колларымны – пәйгамбәрләремне юллый тордым+. 26Ләкин сез Мине тыңламадыгыз, сүзләремә колак салмадыгыз, киреләнеп, аталарыгыздан да яманрак кыландыгыз+.

27Аннары Раббы әйтте:

– Син, Иремия, боларның һәммәсен аларга әйтерсең, ләкин алар сине тыңламас; син аларны чакырырсың, ләкин алар җавап бирмәс. 28Шуның өчен син аларга болай дип әйт: «Раббының – үз Алласының сүзен тыңламаган, Аның үгет-нәсыйхәтләрен кабул итмәгән халык – сез ул! Хакыйкать калмады, авызларыннан хак сүз чыкмас булды.

29Чәчләреңне кисеп ташла, Иерусалим,
шәрә калкулыкларда ела,
чөнки Раббының ачуын чыгарган буыннан
Раббы ваз кичте һәм аны ташлады».

30Яһүдә халкы Минем күз алдымда явызлык кылды, – дип белдерә Раббы. – Минем исемгә багышланган йортка алар үзләренең җирәнгеч потларын куйдылар, шуның белән аны нәҗесләделәр+. 31Бен-Һинном үзәнендәге Тофет[*] калкулыгында корбан китерү урыннары ясадылар, шунда угыл вә кызларын утта яндырдылар. Мин аларга аның ише әмер бирмәгән, андый нәрсә акылыма да килмәгән иде!+
32Шундый көннәр җитәр: бу урынны инде Бен-Һинном үзәне йә Тофет дип түгел, ә Суеш үзәне дип атарлар, – ди Раббы. – Ул урында мәетләр күплегеннән каберләргә хәтта урын җитмәс. 33Үле гәүдәләр күк кошларына вә җир җанварларына азык булыр, һәм аларны куып җибәрердәй кеше калмас+. 34Яһүдә шәһәрләрендә һәм Иерусалим урамнарында сөенечле авазларны вә күңел ачуларны, кияү белән кәләшнең куанычлы тавышларын тыярмын, чөнки бу ил бушап калыр+.

8

8^1Шул көннәр җиткәч, – дип белдерә Раббы, – Яһүдә патшаларының, түрәләрнең, руханиларның, пәйгамбәрләрнең, Иерусалим кешеләренең сөякләрен каберләреннән чыгарып ыргытырлар. 2Аларны кояш вә ай, барлык күк йолдызлары алдында чәчеп ташларлар. Кайчандыр бу халык әлеге күк җисемнәрен ярата, аларга хезмәт итә, табына, алардан киңәш эзли һәм алар алдында сәҗдә кыла иде. Ул сөякләрне беркем җыеп алып җирләмәс – алар җирдә тирес булып ятар+. 3Бу явыз токымнан исән калган адәмнәрне Мин кай тарафларга сөрсәм дә, алар үлемне яшәүдән артык күрерләр. Бу – Күкләр Хуҗасы Раббы сүзе+.

Халыкның, Раббыны ташлап, үз юлыннан баруы

4Син аларга, Раббының сүзе мондыйдыр, диген:

«Кеше, егылса, торырга тырышмасмы?!

Юлында адашса, кире кайтмасмы?!

5Бу халык нигә һаман шулай адашып йөри соң,
нигә Иерусалим гел ялгыша, адашып йөри?

Алар ялганга бик нык ябышканнар,
һич кенә дә кире кайтырга теләмиләр.

6Мин аларны күзәтеп һәм тыңлап тордым:

алар дөресен сөйләмиләр,
беркем дә: „Нәрсә эшләдем соң мин?“ – дип әйтеп,
үзе кылган явызлыкларга үкенми,
һәркем, сугышка ташланган ат кебек, үз юлыннан чаба.

7Күк кошы ләкләк тә үзенең килү-китү вакытын белә,
күгәрчен дә, карлыгач та, керәшә дә
туган якларына кайчан очып кайтырга икәнен белә,
ә Минем халкым Раббы кушканнарны белми+.

8Ничек итеп сез:

„Без акыллы, Раббы кануны буенча эш итәбез“, –
дип әйтә аласыз?!

Кәтипләрнең ялганчы каләмнәре аны үзгәртте бит!+

9Акыл ияләре оятка калды,
алар, каушап, ятьмәгә эләкте.

Раббы сүзен санга сукмаучыларны акыллы дип әйтеп буламы соң?!

10Шуның өчен аларның хатыннарын – башкаларга,
кырларын бүтән хуҗаларга бирәм,
чөнки аларның һәммәсе, кечесеннән алып олысына кадәр,
баю ягын гына карый,
пәйгамбәрдән алып руханига кадәр барысы да ялган гамәл кыла+.

11Бичара халкымның җәрәхәтен алар өстән-өстән генә дәвалыйлар,

„Иминлек, иминлек!“ – дип сөйләнәләр, ә иминлек юк+.

12Кабахәтлек эшләгәч ояламы соң алар?! –
Юк, оялмый да, кызармый да!
Шуның өчен алар егылганнар арасына егылачак,

Мин җәза биреп, алар һәлак булачак!» – ди Раббы+.

13«Мин аларның бөтен уңышын тартып алырмын, –
дип белдерә Раббы, –
ботакларда – бер генә йөзем дә,
инҗир агачында бер генә җимеш тә калмас,
хәтта яфраклары да шиңеп бетәр.
Мин биргән нәрсәләр алардан тартып алыныр»+.

14«Нишләп болай утырабыз соң әле без? – ди Яһүдә халкы. –

Җыеныйк, ныгытылган шәһәрләргә барыйк,
шунда һәлак булыйк,
чөнки Раббы Аллабыз безне һәлакәткә дучар итте,

Аңа каршы гөнаһ кылган өчен, безгә агулы су эчерде+.

15Без тынычлык эзләдек, әмма яхшылык килмәде;
сихәтләнү көттек, әмма коточкыч хәлләргә дучар булдык+.

16Дан шәһәре ягыннан дошман атларының пошкыруы ишетелә,
тайлар кешнәвеннән бөтен җир дер селкенә.

Дошман, килеп, илебезне
һәм андагы бар нәрсәне тар-мар китермәкче,
шәһәребезне дә, аның халкын да юк итмәкче»+.

17«Менә, Мин сезнең өскә агулы еланнар җибәрәм,
алар сезне чагачак, һәм алардан әфсен юктыр.

Бу – Раббы сүзе»+.

Иремиянең Иерусалим өчен кайгыруы

18Кайгым басылырлык түгел минем.

Йөрәгем сыкрый, өзгәләнә.

19Менә, ерак илдән бичара халкымның фөрьяды[*] ишетелә:

«Раббы Сионда түгелмени?

Аның Патшасы инде анда юкмыни?»

Раббы: «Нишләп алар үзләренең потлары,
бернигә тормаган чит-ят илаһлары белән
ачуымны чыгардылар?» – дип әйтә+.

20«Урак өсте бетте, җәй үтте,
ә безгә котылу килмәде!» – ди халык.

21Бичара халкымның җәрәхәтләре аркасында
мин дә җәрәхәтләндем;
мин кайгыда, коточкыч курку чолгап алды мине+.

22Гилыгадта бәлзәм юкмы әллә?!

Анда табиб юкмы әллә?!

Бичара халкым нилектән сихәтләнә алмый соң+?

9

9^1Башым – чишмә,
күзләрем яшь чыганагы булса,
яуда һәлак булган бичара халкымны кызганып,
көн-төн елар идем+.

Беркем дә дөресен сөйләми

2Әгәр чүлдә сыеныр урыным булса,
халкымны калдырып китәр идем –
алар һәммәсе дә – уйнашчылар,
хыянәтчел кешеләр өере+.

3«Аларның телләре, ялган сөйләр өчен, җәя кебек киерелгән;
җирдә алар дөреслек белән түгел,
гаделсезлек кылып көчәеп баралар;
бер явызлык артыннан икенчесен эшләп торалар,
Минем барлыгымны да белмиләр, –
дип белдерә Раббы. –+

4Һәркем үзенең дусларыннан саклансын,
туганнарына ышанмасын,
чөнки һәммәсе үз туганының үкчәсенә баса[*],
һәр дус үз дустына яла яга+.
5Һәркем үзенең дустын алдый,
беркем дә дөресен сөйләми –
телләре ялган сөйләргә өйрәнеп беткән;
хәлдән тайганчы гөнаһ кылалар да
тәүбә итәргә көчләре калмый.
6Җәбер өстенә җәбер,
мәкер өстенә мәкер![*]
Алар Мине белергә теләмиләр», –
дип белдерә Раббы.
7Әнә шуның өчен Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Мин аларны тимер эреткән кебек эретеп сынармын!

Бичара халкым белән тагын нәрсә эшли алам Мин?!+

8Аларның телләре – үтергеч ук,
авызлары мәкер белән тулган;
якыны белән дусларча сөйләшсә дә,
күңеленнән, ничек алдарга икән моны, дип уйлап тора+.

9Шулай икән, Мин аларны җәзасыз калдырыйммы?! –
дип белдерә Раббы. –

Шундый халыктан үч алмыйммы?!»+

Иерусалимнең бушап калуы

10Мин тауларны кызганып елармын,
даладагы көтүлекләрне кызганып, үкереп елармын,
чөнки алар көеп беткән,
анда хәзер беркем йөрми,
терлекләр мөгрәве ишетелми;
күк кошларыннан алып хайваннарга кадәр
барысы да качып-таралып беткән+.

11«Иерусалимне ташлар өеме,
чүл бүреләре өчен сыену урыны итәм,

Яһүдә шәһәрләрен кеше яшәми торган чүлгә әйләндерәм!» –
ди Раббы.

Раббыдан мин:+

12– Бу җир ни өчен һәлак булды, җан иясе йөрми торган чүл сыман көеп бетте? Моны аңларга кемнең акылы җитәр икән?! Раббы сөйләгәнне аңлатып бирүче кеше табылыр микән?! – дип сорадым.

13Раббы әйтте:

– Минем Канунымны кире каккан, сөйләгәннәремә колак салмаган, Канун кушканча яшәмәгән өчен бу. 14Алар үҗәт йөрәкләренә буйсындылар, ата-бабалары өйрәткәнчә, Багалга иярделәр.

15Шуңа күрә Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди:

– Мин бу халыкка әрем ашатам, агулы су эчертәм+. 16Аларны үзләре дә, ата-бабалары да белмәгән халыклар арасына таратам, артларыннан кылыч җибәреп, тәмам кырып бетерәм+.

17Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Инде колак салыгыз!

Егълаучы хатыннар яллагыз,
аларның иң осталарын чакырыгыз»+.

18«Тизрәк килсеннәр,
күзләребездән яшьләр агарлык,
керфекләребездән сулар түгелерлек итеп,
безнең хакта еласыннар, – ди халык. –+
19Әнә, Сион ягыннан
„Аһ, нинди бөлгенлеккә төштек,
оятыбыз нинди зур!
Йортларыбыз җимерек,
яшәгән җиребезне ташлап китәргә мәҗбүрбез“
дигән тавыш ишетелә».

20Әй хатыннар, Раббы сүзен тыңлагыз,

Ул әйткәннәргә колак салыгыз!

Кызларыгызга, бер-берегезгә кайгы җырлары өйрәтегез:

21«Тәрәзәләребездән үлем керде,
зиннәтле сарайларыбызга аяк басты,
урамда уйнаган балаларны,
мәйданнарда җыелып торган егетләрне алып китте».

22«Әйт, Иремия,
Раббы болай дип белдерә, диген:
„Кешеләрнең мәетләре кырда тирес кебек,
уракчы артыннан тезелеп калган көлтәләр кебек ятып калыр –
аларны җыеп алучы да булмас“»+.

23Раббы болай ди:

«Зирәк кеше – үзенең зирәклеге,
көчле кеше – үзенең көче,
бай кеше үзенең байлыгы белән мактанмасын!+
24Әгәр мактана икән,
Мине Раббы дип танып белүе белән,
Минем күңелгә хуш килгән мәрхәмәт, гаделлек
вә хаклыкка таянып эш итүем белән мактансын!
Бу – Раббы сүзе»+.

25Менә, – дип белдерә Раббы, – йөрәкләре сөннәтләнмәгән[*] кешеләргә – 26Мисыр, Яһүдә, Эдом, Аммон, Мәаб халкына һәм, чүлдә көн күреп, чигә чәчләрен кыручыларга җәза бирер көннәрем якынлаша, чөнки исраилиләрнеке кебек үк аларның да йөрәге сөннәтсездер+.

10

Раббы – бердәнбер хак Аллаһы

10^1Әй Исраил халкы,

Раббының сезгә әйткән сүзләрен тыңлагыз!

2Раббы болай ди:

«Чит халыклар юлыннан бармагыз,
күк галәмәтләреннән алар сыман курыкмагыз.

3Бу халыкларның йолалары буш нәрсәдер:

алар урманнан бер агач кисеп алып кайталар да,
оста аны балта белән юна,

4көмеш вә алтын белән бизи,
аннары, аумасын дип, чүкеч-кадак белән беркетеп куя+.

5Аларның потлары кыяр түтәлендәге карачкыга охшаш –
сөйләшә белми;
аларны күтәреп йөртергә кирәк,
чөнки үзләре йөри алмый.
Алардан курыкмагыз,
чөнки алар яманлык кыла алмый,
яхшылык кылырга да хәлләреннән килми»+.

6Йа Раббы, Сиңа тиң һичкем юк!

Син бөексең, исемең олуг вә кодрәтле!+

7Сине санламаган берәр зат бармы икән, и халыклар Патшасы?!

Син ихтирамга лаек!
Барча халыкларның акыл ияләре арасында
һәм барча патшалыкларда
Сиңа тиң булырдай һичкем юк!+
8Ул халыклар мәгънәсез вә ахмак –
агач потлардан киңәш сорыйлар.
9Чүкелгән көмешне – Таршиштан,
алтынны Уфаздан кайтартып,
потлар ясар өчен, балта осталары белән көмешчеләргә бирәләр;
потлар өстендәге зәңгәр вә җете кызыл төстәге кием – осталар эше+.

10Раббы – бердәнбер хак Аллаһы!

Ул – тере Аллаһы вә мәңгелек Патша!

Аның ачуыннан җирләр селкенә,
ярсуына халыклар түзә алмый.

11Халыкларга болай дип әйтегез:

– Күк белән җирне бар кылмаган бу илаһлар җир йөзеннән, күкләр астыннан юкка чыгачак![*]+

12Раббы Үзенең кодрәте белән җирне бар итте,
зирәклеге белән галәмне ныгытты,
гакылы белән күкләрне түшәде+.
13Ул аваз салуга,
күкләр киңлегендә сулар шаулый башлый;
җирнең читләреннән болытлар алып килә Ул,
яшенле яңгырларын яудыра,
Үзенең саклагычларыннан җилләр истерә+.
14Аның алдында һәр кеше ахмак вә надан;
көмешче, пот-сыннар коеп, үзен хур гына итә,
чөнки ул ясаган әйберләр – ялган,
һәм аларның җаны-тыны юк+.

15Бернигә яраксыз, адашудан килеп чыккан бу нәрсәләр
җәза көнендә юкка чыгачак.

16Ләкин Ягъкуб нәселенең Өлеше, Аллаһы, андый түгел:

Ул – һәммә нәрсәне бар кылган Зат,
һәм Исраил халкы – Аның биләмәсе;
Аның исеме – Күкләр Хуҗасы Раббы!+

Яһүдә шәһәрләренең чүлгә әйләнүе

17И-и камалышта яшәүче Иерусалим халкы!

Булган бар нәрсәңне җыеп төйнә дә җиреңнән китәргә әзерлән!

18Раббы әйтә:

«Шушы җирдә яшәүчеләрне Мин бу юлы куып чыгарамын,
дошманнар тотып алсын өчен,
алар башына бәла-каза җибәрәмен!» – ди.

19Кайгы миңа! Газапларым чиксездер,
яраларым төзәлерлек түгел,
ләкин мин үз-үземә:
«Әйе, башыма хәсрәт төшкән икән,
түзәргә тиешмен», – дидем+.
20Чатырым җимерелгән, баулары өзелгән;
балаларым китеп югалды.
Инде чатырымны кем корыр,
кем аны тарттырып бәйләр?!+

21Халыкның көтүчеләре мәгънәсез –
Раббыдан киңәш сорамыйлар,
шуңа күрә бер эшләре дә алга бармый,
көтүдәге барлык маллары таралып беткән+.

22Ишетәсезме, бер хәбәр килә:

төньяк тарафтан зур шау-шу күтәрелә!

Яһүдә шәһәрләрен ташландык җиргә,
чүл бүреләре сыена торган урынга әйләндермәкче дошман+.

23И Раббы, мин шуны беләм:

кеше үз язмышын үзе сайлый алмый,
кая таба барырга кирәклеге дә мәгълүм түгел аңа+.

24И Раббы, миңа биргән җәзаң гадел булсын,
ачулы чагыңда мине җәзалама,
юкса һәлак булырмын+.
25Сиңа сыгынмаган халыклар,
исемеңне телгә алмаган кабиләләр өстенә түк ачуыңны,
чөнки алар Ягъкуб нәселенең башын ашадылар,
аны йоттылар, юк иттеләр,
ил-йортларын вәйран хәлгә китерделәр+.

11

Халыкның Изге килешүне бозуы

11^1Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште:

2– Әлеге Килешүнең шартларын Яһүдә халкына, Иерусалимдә яшәүчеләргә җиткер! 3Син аларга болай диген: «Тыңлагыз! Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай дип әйтә: „Бу Килешүнең шартларын үтәмәгән кешегә ләгънәт-каргыш төшәчәк!+
4Сезнең ата-бабаларыгызны Мисырдан – тимер эретә торган мичтән алып чыккан чакта, ул шартлар турында аларга: ‘Мине тыңласагыз, Мин кушканнарны җиренә җиткереп үтәсәгез, сез – Минем халкым, ә Мин сезнең Аллагыз булырмын’, – дип әйткән идем+. 5Мин, шулай итеп, сезнең ата-бабаларыгызга биргән антлы вәгъдәмне үтәдем – бүгенге көндә сез сөт вә бал агып торган шул җирләрдә яшәп ятасыз“».

– Амин, Раббым! – дип җавап бирдем мин+.

6Шуннан Раббы миңа болай диде:

– Әйткән сүзләремнең һәммәсен Яһүдә шәһәрләрендә вә Иерусалим урамнарында игълан ит. «Әлеге Килешүнең шартларын тыңлап, аларны үтәгез! – диген. – 7Сезнең ата-бабаларыгызны Мисыр җиреннән алып чыкканнан башлап бүгенге көнгәчә Мин: „Кушканнарымны үтәгез!“ – дип кисәтә килдем. 8Ләкин алар сүзләремә колак салмады, әйткәннәремә игътибар итмәде, һәрберсе, үзенең явыз йөрәген тыңлап, үҗәтләнеп йөрде. Шуңа күрә Мин, Килешүне үтәргә кушып та, аны үтәмәгәннәре өчен, Килешүдә әйтелгән җәзаларның барын да аларга җибәрдем»+.

9Аннары Раббы миңа болай диде:

– Яһүдә кешеләре вә Иерусалимдә яшәүчеләр бергәләп Миңа каршы фетнә оештырдылар+. 10Алар Минем сүзләремә колак салмаган ата-бабаларының гөнаһларын кабатлыйлар, чит илаһларга ияреп китеп сәҗдә кылалар; Исраил вә Яһүдә халкының ата-бабалары белән Мин төзегән Килешүне бозалар+. 11Шуңа күрә Раббы болай ди: «Мин аларга котыла алмаслык бәла-каза җибәрәм! Алар Мине ярдәмгә чакырачак, ләкин Мин аларны тыңламаячакмын+. 12Шул чагында Яһүдә шәһәрләре вә Иерусалим кешеләре, үзләре корбан китерә торган илаһлары янына барып, ярдәм сораячак, ләкин, бәла килгәндә, ул илаһлар коткара алмаячак+. 13Яһүдә халкының шәһәрләре күпме булса, илаһлары да шуның кадәр. Иерусалимдә ничә урам булса, Багалга корбан яндыру мәзбәхләре дә шулар санынча»+. 14Син, Иремия, бу халык өчен Миңа дога кылма, алар өчен гозерләп сорама, чөнки, бәла килгәндә, Миңа ялварсалар да, Мин аларның сүзләренә колак салмаячакмын+.

15«Әй сөекле халкым, күпме явызлыклар кылганнан соң,
ни хакың бар Минем йортыма керергә?!

„Киләсе афәттән корбан итләре коткарып калыр да,
янә күңел ачып яшәрмен“, – дип уйлыйсыңмы?![*]»+

16Раббы сине «куе яфраклы,
мул җимешле зәйтүн агачы» дип атаган иде,
әмма, күкләр күкрәгәндә, Раббы ул агачка ут төртәчәк,
һәм аның ботаклары харап булачак+.

17Сине утырткан Күкләр Хуҗасы Раббы Үзе үк сине юк итәргә әмер бирде, чөнки Исраил вә Яһүдә халкы Багал хөрмәтенә корбаннар китереп явызлык кылды һәм шуның белән Раббының ачуын чыгарды+.

Иремиягә каршы фетнә оештыру

18Раббы Үзе миңа ачып бирде, һәм мин хәбәрдар булдым: Ул миңа дошманнарымның явыз эшләрен күрсәтте. 19Ә мин чалырга алып барган юаш бәрән сыман булганмын, дошманнарым миңа каршы фетнә оештырганны белмәдем. «Әйдәгез, агачны җимешләре белән бергә юк итик, аны исәннәрдән аерып кисик, исеме дә телгә алынмасын», – дигән алар+.

20И Күкләр Хуҗасы Раббы, гадел Хөкемче,
күңел вә акылны сынаучы,
алардан ни рәвешле үч алуыңны үз күзләрем белән күрим,
чөнки дәгъвамны мин Сиңа тапшырдым!+

21Раббы миңа болай дип әйтте:

– Әй Иремия, Анатот халкы, сине үтерергә ниятләп, сиңа: «Раббы исеменнән пәйгамбәрлек кылма, юкса безнең кулдан һәлак булырсың!» – ди+. 22Шуңа күрә Күкләр Хуҗасы Раббы алар турында болай ди: «Мин аларны җәзага тартачакмын – егетләре кылычтан узачак, ә угыл вә кызлары ачтан үләчәк! 23Җәза бирәсе елны Мин Анатот халкына афәт җибәрәчәкмен – аларның берсе дә исән калмаячак!»

12

Иремиянең Раббыга зарлануы

12^1Йа Раббым, әгәр мин Синең белән бәхәскә керсәм,

Син һәрвакыт хаклы булып калачаксың;
шулай да мин Синең белән гадел хөкем турында сөйләшәчәкмен:

ни өчен яман кешеләрнең юлы уңа,
хыянәтчеләр нилектән әйбәт яши+?
2Син аларны утырттың,
һәм алар тамыр җибәрделәр, үсеп киттеләр,
инде җимеш бирәләр.
Исемеңне алар телләреннән төшермиләр,
ләкин күңелләре Синнән ифрат ерактыр+.
3Ә мине Син, Раббы, беләсең, күреп торасың,
йөрәгемнең Сиңа нинди мөнәсәбәттә булуын сыныйсың.

Инде ул яманнарны, сарыклар кебек, суемга куып алып кит,
чалыр көн өчен аерып куй+.

4Кайчангача җир кайгырып,
кырларда үлән кибеп ятар?

Шул җирдә яшәүче кешеләрнең явызлыгы аркасында
хайваннар вә кошлар һәлак була,
чөнки бу адәмнәр:

«Безнең юлларны Ул күрми[*]», – диләр+.

5Әгәр син җәяүлеләр белән ярышып йөгергәндә
хәлдән таясың икән,
атлар белән ничек ярышырсың?!

Әгәр тынычлык хөкем сөргән илдә дә абынып егыласың икән,

Үрдүн елгасы агачлыкларын ничек үтәрсең?!

6Хәтта туганнарың вә гаиләң дә
синең белән хыянәтчеләр сыман кыланалар,
артыңнан кычкырып калалар.

Сиңа яхшы сүз әйтсәләр дә
ышанма син аларга+.

Раббының Үз халкын калдырып китүе

7«Мин Үз ил-йортымны калдырып киттем,

Үз биләмәм Исраилне ташлап киттем, – ди Раббы. –

Сөекле халкымны дошманнары кулына тапшырдым.

8Үз халкым Минем өчен урмандагы арыслан кебек булды –

Миңа каршы тавышын күтәрде;
шуның өчен Мин аны күрәлмый башладым.
9Минем җирем сыртлан өне сыман булып китте,
аның өстендә ерткыч кошлар бөтерелә.
Халкымны ашарга дип,
барча кыргый җанварлар бире җыелсын!+

10Көтүчеләр өере, йөзем бакчаларымны харап итеп,
биләмәмне таптап бетерде,
гүзәл җиремне буш чүлгә әйләндерде+.
11Аны чүлгә әйләндерде алар –
ташландык ул җир Минем алда елап ята;
бар җир бушап калган,
ләкин моңа бер кешенең дә эче пошмый.

12Чүлдәге шәрә калкулыклар буйлап баскынчылар килә;

Раббы кылычы илнең бер читеннән икенче читенә кадәр
бар нәрсәне кырып бара,
һичбер җан иясенә тынычлык юк.

13Минем халкым, бодай чәчеп, чәнечкеле үлән җыеп алды,
интегүе файдасызга булды.

Раббының көчле ярсуы аркасында
сез хурлыкка төштегез – уңышыгыздан мәхрүм булдыгыз!»+

Раббының Үзенә хезмәт иткән халыкларны ярлыкавы

14Раббы болай ди:

– Үземнең Исраил халкыма Мин биләмәгә җир биргән идем, ләкин явыз күршеләре шуңа кул сузалар. Мин аларны илләреннән куып чыгарырмын, араларыннан Яһүдә халкын йолкып алырмын+. 15Йолкып алганнан соң, Мин аларны янә кичерермен, һәммәсен үз иленә, үз биләмәсенә кайтарырмын+. 16Әгәр шул чит халыклар Минем халкым юлыннан йөрсәләр, кайчандыр халкымны Багал белән ант итәргә өйрәткәнчә, «Раббы Үзе шаһиттыр!» дип, Минем исемем белән ант итсәләр, Минем халкым арасында урнашып калырлар+. 17Инде Мине тыңламасалар, йолкып алып юк итәрмен. Бу – Раббы сүзе.

13

Киндер билбау

13^1Раббы миңа әйтте:

– Бар, киндер билбау сатып ал да билеңә бу, ләкин суга чылатма, – диде+. 2Мин, Раббы кушканча, билбау сатып алдым һәм аны билемә буып куйдым. 3Аннары миңа тагын Раббы сүзе килеп иреште:

4– Сатып алып билеңә буган билбавыңны ал да юлга чык, Перат елгасы буена бар һәм аны кыядагы ярыкка яшереп куй.

5Мин, Раббы кушканча Перат янына барып, аны яшереп куйдым.

6Байтак көннәр узганнан соң, Раббы миңа:

– Перат буена бар да Мин сиңа яшереп куярга кушкан билбауны кире ал, – диде. 7Мин, Перат буена барып, күмеп куйган урыннан билбавымны казып алдым; билбау черегән, бернигә яраксыз булып калган иде.

8Шунда миңа Раббы сүзе килеп иреште.

9– Раббы болай ди: «Яһүдәнең тәкәбберлеген, Иерусалимнең чамасыз горурлыгын Мин менә шулай юкка чыгарырмын! 10Әйткәннәремне тыңлаудан баш тарткан бу явыз халык үзенең үҗәт йөрәге кушканча яши, хезмәт итәр һәм сәҗдә кылыр өчен, чит илаһларга иярә. Алар шушы черек билбау кебек бернигә яраксыз булып калырлар. 11Билбау кешенең биленә ничек якын булса, Мин дә бөтен Исраил вә Яһүдә халкын Үземә шулай якынайткан идем. Алар Минем халкым булыр, исемемә мактау вә дан-шөһрәт китерер, дип өметләнгән идем, ләкин алар сүзләремә колак салмадылар».

Шәраб савытлары

12Син, Иремия, аларга шушы сүзләрне җиткер: «Раббы, Исраил Алласы, болай ди: „Һәр шәраб савытын шәраб белән тутырырга кирәк“. Алар сиңа әйтерләр: „Без һәрбер шәраб савытын шәраб белән тутырырга кирәклеген белмибезме әллә?!“ – диярләр. 13Ә син аларга, Раббы болай дип җавап бирә, диген: „Шушы җирдә яшәүче бар кешене – Давыт тәхетендә утыручы патшаларны, шулай ук руханиларны вә пәйгамбәрләрне, Иерусалимнең бар халкын исергәнче шәраб белән тутырырмын+. 14Мин аларны бер-берсе белән, хәтта аталары белән угылларын бәрелешергә мәҗбүр итәрмен, – дип белдерә Раббы, – беркемне кызганмам һәм аямам, рәхимсез рәвештә юк итүдән тайчанмам“»+.

Яһүдә халкына әсирлек куркынычы янавы

15Тыңлагыз һәм күңелегезгә сеңдерегез,
тәкәббер булмагыз!
Чөнки моны Раббы әйтте.
16Раббы җир йөзенә караңгылык иңдергәнче,
эңгер-меңгердә аякларыгыз тауларда абынганчы,
Раббы Аллагызны данлагыз!
Сез яктылык көтәрсез,
ә Ул аны тоташ күләгәгә,
дөм караңгыга әйләндерер+.
17Әгәр әйткәннәргә колак салмасагыз,
минем күңелем яшертен генә сыктар,
тәкәбберлегегез аркасында
күземнән елга булып яшьләрем агар,
чөнки Раббы көтүе әсирлеккә алына+.

18«Патша белән патшаның анасына син, Иремия, болай диген:

„Тәхеттән түбәнрәк төшеп утырыгыз,
чөнки даныгызның таҗы башыгыздан төшеп китте“»+.

19Нәгеб шәһәрләре чолгап алынган,
аларга үтеп керердәй кеше юк.

Яһүдәнең бар халкы әсир ителгән,
бөтенләе белән сөрген киткән.

20Күзләреңне күтәреп,
төньяктан килүчеләргә кара әле, Иерусалим:
сиңа тапшырылган көтү,
шәп-шәп сарыкларың кайда соң+?
21Син остазлык кылган аркадашларыңны

Раббы синең өстән хакимлек итәргә билгеләсә, ни әйтерсең?

Бала табучы хатын кебек газапланмассыңмы икән?!+

22Син үзеңнән:

«Нигә болар башыма төште икән?» – дип сорасаң,
җавап мондый булыр:

«Бихисап күп гөнаһларың өчен итәгең күтәрелгән синең,
үзең хур булгансың»+.

23«Хәбәши – тәненең төсен,
юлбарыс үзенең тапларын үзгәртә аламы?!
Явызлык кылырга өйрәнгәнгә,
сез дә шулай игелек кыла алмыйсыз.
24Чүлдән искән җил кибәкне туздыргандай,
Мин сезне төрле якка сибәрмен+.
25Сиңа чыккан жирәбә,

Мин бүлеп биргән өлеш әнә шулдыр, Иерусалим, –
дип белдерә Раббы, –
чөнки син Мине оныттың, ялганга ышандың+.

26Әнә шуның өчен итәгеңне йөзеңә каплармын –
хур итәрмен Мин сине+.

27Мин синең уйнашлык итүеңне, дәртләнеп кешнәвеңне,
кырларда, калкулыкларда оятсызланып
фәхешлек кылуыңны күреп тордым.

Кайгы сиңа, Иерусалим!

Син пакьләнгәнче, күпме гомерләр үтәр икән әле?»+

14

Корылык, кылыч, ачлык вә үләт зәхмәте турында Раббы сүзе

14^1Корылык турында Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште:

2«Яһүдә хәсрәт чигә, шәһәрләре хәлсезләнә,
кайгыга баткан кешеләр җирдә утыра,
Иерусалимдә үкереп елаган тавыш ишетелә+.
3Түрәләр хезмәтчеләрен суга җибәрә,
хезмәтчеләр сусаклагыч янына килә, ләкин анда су юк,
буш савытларын күтәреп, алар кире әйләнеп кайта,
чарасызлыктан аптырап, куллары белән башларын каплый.

4Яңгыр яумаганга, җир яргаланып беткән,
шуңа күрә игенчеләр дә, аптырап, куллары белән башларын каплый+.

5Кырда үлән калмаганга, боланнар хәтта
яңа туган балаларын ташлап китә.
6Кыргый ишәкләр дә шәрә калкулыклар өстендә,
чүл бүреләре сыман, әлсерәп һава йота,
күзләре тонып калган,
чөнки ашарга үлән юк».

7Җинаятьләребез безгә каршы сөйләсә дә,

Үз исемең хакына безгә ярдәм ит, Раббы!

Хактыр: без Синнән күп мәртәбәләр йөз чөердек,

Сиңа каршы гөнаһ кылдык+.

8Әй Исраилнең өмете, кайгылы вакытта Коткаручыбыз!

Ни өчен Син хәзер бу җирдә чит кеше кебек,
төн кунарга кергән юлчы кебек+?

9Ни өчен Син хәзер сәерсенеп калган кеше,
коткарырга көче җитмәгән сугышчы кебек?

Син бит, Раббы, безнең арада!

Син безне Үзеңнеке дип атадың –
ташлама безне!

10Бу халык турында Раббы менә нәрсә ди:

– Хактыр: аякларын тыя алмыйча, тегендә-монда сугылып йөрергә ярата алар. Шуңа күрә Мин бу халыктан риза түгел: кылган җинаятьләрен исемә төшереп, гөнаһлары өчен хәзер җәза бирәм!+

11Аннары Раббы миңа болай диде:

– Бу халыкка иминлек сорап дога кылма син!+
12Ураза тотсалар да, Мин аларның елау-сыктауларын ишетмәм; тулаем яндыру һәм икмәк корбаннары китерсәләр дә кабул итмәм. Мин аларны кылыч, ачлык вә үләт зәхмәте белән юк итәчәкмен!+

13Шунда мин әйттем:

– И Хуҗа-Раббы! Пәйгамбәрләр аларга: «Кылыч күрмәссез, ачлык кичермәссез, чөнки Раббы сезгә бу җирдә мәңгегә тынычлык бирә», – дип, һаман саен тукып торалар+.

14Раббы, миңа җавап итеп:

– Ул пәйгамбәрләр Минем исемнән ялган нәрсәләр сөйли, – диде. – Мин аларны җибәрмәдем, аларга бернинди боерык бирмәдем, берни сөйләмәдем. Алар сезгә ялган вәхиләр[*], буш күрәзәлекләр, уйдырма хәбәрләр җиткерәләр+. 15Шул сәбәпле Раббы болай ди: «Минем исемнән пәйгамбәрлек кылсалар да, аларны Мин җибәрмәдем. Әнә шуның өчен „Бу илдә кылыч күрмәссез, ачлык кичермәссез“ дип әйтүче пәйгамбәрләр үзләре кылычтан вә ачлыктан һәлак булыр!+
16Аларның пәйгамбәрлек сүзләрен тыңлаган кешеләр дә кылыч вә ачлыктан үләр, җәсәдләре[*] Иерусалим урамнарында аунап ятар! Аларның үзләрен дә, хатыннарын да, угыл-кызларын да күмүче булмас – кылган явызлыклары үз башларына төшәр!»+

17«Үз исемеңнән шушы хәбәрне җиткер аларга, Иремия:

„Күзләрем яшь белән тулсын,
көн-төн аксын бертуктамый күз яшем,
чөнки минем бичара халкым – гыйффәтле кызым –
авыр тетрәнүгә дучар булды,
зур җәрәхәт алды+.

18Кырга чыксам – кылычтан һәлак булганнар ята,
шәһәргә керсәм – ачлыктан интеккәннәрне күрәм.

Ә пәйгамбәрләр вә руханилар ил буйлап хезмәт күрсәтеп йөриләр,
әмма нәрсә эшләгәннәрен үзләре дә аңламыйлар[*]“»+.

19И Раббы, Яһүдәдән тәмам йөз чөердеңмени Син?

Сион бөтенләй күңелеңне кайтардымыни?
Нигә Син безгә төзәлмәслек җәрәхәт ясадың?
Без тынычлык көттек,
ләкин яхшылык килмәде,
сихәтләнер көнне көттек,
ләкин коточкыч хәлләргә дучар булдык+.
20И Раббы, үзебез кылган явызлыкны,
ата-бабаларыбыз кылган җинаятьне таныйбыз –
Синең алда гөнаһлыбыз!+
21Үзеңнең исемең хакына баш тартма бездән,
данлы тәхетең торган урынны хур кылма,
безнең белән төзегән Килешүне исеңә төшер,
аны гамәлдән чыгарма!+

22Чит халыкларның илаһлары яңгыр җибәрә аламы?!

Үзеннән-үзе күктән яңгыр коя аламы?!

Моны эшләүче Син түгелме, Раббы Аллабыз?!

Без Сиңа гына өметләнеп торабыз –
боларның һәммәсен Син генә булдыра аласың+.

15

Җәза – котылгысыз

15^1Раббы миңа әйтте:

– Алдыма Муса белән Шемуил килеп басса да, бу халыкка карата җаным эремәс. Куып җибәр аларны Минем күз алдымнан!+
2Әгәр дә инде: «Кая китик соң без?» – дип сорасалар, аларга, Раббы болай дип әйтә, диген:

«Үләт зәхмәтенә дучар ителгәне авырып үлсен,
кылычка дучар ителгәне кылыч астына керсен,
ачлыкка дучар ителгәне ачка интексен,
әсирлеккә дучар ителгәне әсир китсен!»+

3Аларга Мин, – диде Раббы, – дүрт төрле җәза: үтерер өчен кылыч, сөйрәп алып китәр өчен этләр, ашап бетерер һәм юк итәр өчен күк кошлары вә кыргый җанварлар җибәрермен+. 4Яһүдә патшасы Хизәкыйя углы Менашшеның Иерусалимдә кылган гамәлләре өчен аларны җирдәге барлык патшалыкларга коточкыч мисал итәрмен+.

5«Сине кем кызганыр икән, Иерусалим?!

Кем сиңа теләктәшлек күрсәтер икән?!

Синең исән-имин икәнеңне белешер өчен,
яныңа кем килер икән?!+

6Син Мине ташладың, – дип белдерә Раббы, – читкә киттең,
шуңа күрә Мин сиңа каршы кулымны күтәрәм
һәм сине һәлак итәм,
чөнки Мин сиңа шәфкать күрсәтеп арыдым инде.
7Халкымны Мин, сәнәк белән җилпегәндәй,
илдәге барлык шәһәрләрдән очырып җибәрермен,
балаларыннан мәхрүм кылырмын,
үз юлларыннан кире кайтмаган өчен һәлак итәрмен!

8Аларның тол хатыннарын Мин
диңгез буендагы ком бөртегеннән дә күбрәк итәрмен;
көн уртасында егетләрнең аналарына җимерүче җибәрермен –
аларны гел көтмәгәндә шом вә курку биләп алыр.

9Җиде угыл тапкан хатын әнә хәлсезлектән егылып ята,
тынын көчкә ала:

әле көндез үк аның кояшы батты –
оятка калды, хур булды ул.

Исән калган халыкны Мин
дошманнары кулына тапшырырмын –
кылычтан уздырырмын.

Бу – Раббы сүзе»+.

Иремиянең зары

10И анам, кайгы миңа!

Никләр генә тудырдың мине:

бөтен дөнья белән әрләшеп, бәхәсләшеп яшим.

Беркемгә бурычка бирмәсәм дә,
һичкемнән әҗәткә алмасам да,
бар кеше каһәрли мине+.

11Раббы әйтте:

«Хактыр: сиңа игелек кылып, Мин сине азат итәрмен;
бәла килгәндә, кайгылы вакытта
дошманны Мин, һичшиксез, сиңа ялварырга мәҗбүр итәрмен.

12Тимерне – төньяктан килгән тимерне – яки бакырны кем сындыра ала?!

13Синең мал-мөлкәтеңне вә хәзинәңдәге байлыгыңны,
илеңдә кылынган гөнаһлар өчен,
талаучыларга бушлай бирәм, Яһүдә+.

14Мин сине үзең белмәгән илдә дошманнарыңа хезмәт иттерәчәкмен,
чөнки Минем сиңа каршы ачуым кабынды,
сүнмәс ялкын кебек яна ул»+.

15Мин Раббыга әйттем:

«Йа Раббым! Син барын да белеп торасың.

Исеңә төшер, кайгырт мине,
эзәрлекләүчеләрдән үч ал!

Син сабыр-түзем бит – һәлак итмә мине!

Синең хакка кимсетелүемне беләсең бит+.

16Килеп ирешкән сүзләрең минем өчен җан азыгы булды,
алар миңа шатлык, күңелемә куаныч китерде,
чөнки Син мине Үзеңнеке дип атадың, и Күкләр Хуҗасы Раббы!+

17Көлүчеләр арасында утырмадым һәм күңел ачмадым мин,

Синең авыр кулыңны тоеп, ялгызым утырдым,
чөнки аларга кузгалган ачу-ярсуың белән тулган идем+.

18Нигә минем сызлануым басылмый,
яраларым төзәлми икән?
Минем өчен шулай ышанычсыз инеш,
корыган чишмә булырсың микәнни Син?»+

19Моңа каршы Раббы болай дип җавап бирде:

«Әгәр дә Миңа кире кайтсаң,
Мин сине янәдән кабул кылырмын,
һәм син Миңа хезмәт итәрсең.
Буш нәрсәләр сөйләмичә, дөресен генә әйтсәң,
кешеләргә Минем сүзләремне ирештерүче булырсың.

Шунда син алар алдына бармыйча,
алар синең каршыңа килерләр.

20Мин сине бу халык өчен какшамас бакыр дивар итәрмен:

алар һаман саен сиңа һөҗүм итеп торырлар,
ләкин җиңә алмаслар,
чөнки сине азат итәр вә коткарыр өчен,
Мин гел янәшәңдә булырмын, – диде Раббы. –+
21Мин сине явызлардан азат итәрмен,
мәрхәмәтсезләр кулыннан йолып алырмын!»

16

Яһүдә халкын көткән хөкем

16^1Миңа Раббы сүзе килеп иреште:

2– Биредә үзеңә хатын алма, угылларың да, кызларың да булмасын! 3Чөнки бу җирдә туган угыл-кызлар һәм аларны дөньяга бар кылган ата-аналар турында Раббы болай ди: 4«Алар авыр, газаплы үлем белән үләчәк, аларны кызганып елаучы да, күмүче дә булмаячак; җәсәдләре, тирес кебек, җир өстендә ятачак. Алар кылычтан вә ачлыктан һәлак булачак; мәетләре күк кошларына вә җирдәге җанварларга азык булачак»+.

5Раббы болай ди:

– Кайгы мәҗлесе барган йортка кермә, матәм тотма һәм кайгыларын уртаклашма! Чөнки Мин бу халыкның тынычлыгын алдым, – дип әйтә Раббы, – аларны мәрхәмәтемнән вә рәхим-шәфкатемнән мәхрүм иттем+. 6Бу җирдә кешеләрнең дәрәҗәлесе дә, кечесе дә үләчәк, һәм аларны һичкем күммәячәк; алар турында кайгырып елаучы да, аларны хәтердә саклап, тәнен җәрәхәтләүче вә чәчен кыручы да булмаячак+. 7Матәм тотучыларны юатыр өчен, беркем икмәк китермәячәк, ата-аналарыннан мәхрүм булганнарны юатып, һичкем бер касә шәраб тәкъдим итмәячәк.

8Мәҗлес барган йортка кермә, – ди Раббы, – алар белән бергә утырып ашама һәм эчмә! 9Чөнки Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Сез яшәгән заманда, Мин бу җирдә шатлык вә күңел ачу авазларын, кияү белән кәләшнең куанычлы тавышларын тыярмын. Сез моны үз күзегез белән күрерсез»+.

10Шушы сүзләрне халыкка җиткергәч, – ди Раббы, – алар синнән: «Нигә Раббы безгә шундый зур бәла белән яный икән? Гаебебез нәрсәдә? Раббы Аллабыз каршында нинди гөнаһ кылдык?» – дип сорарлар+. 11Ә син аларга, Раббы болай дип әйтә, диген: «Сезнең ата-бабаларыгыз Мине ташлады; Миннән йөз чөереп, Канунымны инкяр итте, башка илаһларга иярде, аларга табынды һәм сәҗдә кылды+. 12Сез исә, ата-бабаларыгыздан да уздырып, начаррак гамәлләр кыласыз; Мине тыңламыйча, һәркайсыгыз үзенең тискәре, явыз йөрәге кушканча яши+. 13Шуның өчен Мин сезне, бу җирдән куып, үзегез дә, ата-бабаларыгыз да белмәгән илгә олактырырмын, шунда сез чит илаһларга көне-төне хезмәт итәрсез – инде Мин сезне кызганмам»+.

14-15– Менә, шундый көннәр килер, – ди Раббы, – ант иткәндә, кешеләр: «Исраил халкын Мисырдан алып чыккан Раббы Үзе шаһиттыр!» – дип әйтмичә, «Исраил халкын төньяк илдән һәм Үзе куып җибәргән барча җирләрдән алып чыккан Раббы Үзе шаһиттыр!» – дип ант итә башларлар. Чөнки бу халыкны Мин аларның ата-бабаларына биргән җиргә кире кайтарырмын+.

16Ә хәзер, – дип белдерә Раббы, – Мин күп санлы балыкчылар җибәрәмен: алар Яһүдә халкын балык тоткан кебек тотар. Шуннан соң күп санлы аучылар җибәрермен: алар һәр тауда, һәр калкулыкта һәм кыя ярыкларында Минем халкымны аулар+. 17Чөнки аларның йөргән юлларын Мин күреп торам; алар Миннән яшеренә алмыйлар – гөнаһлары күз алдымда+. 18Гаеп эшләре, кылган гөнаһлары өчен тиешле әҗерен аларга икеләтә бирермен, чөнки үзләренең җансыз потлары белән алар Минем җиремне нәҗесләделәр, биләмәмне җирәнгеч нәрсәләре белән тутырдылар+.

19Йа Раббым, минем кодрәтем,
таянычым вә кайгы көнендә сыеныр урыным!

Халыклар, җир читләреннән Синең яныңа килеп:

«Безнең ата-бабаларыбыз фәкать ялган нәрсәләрне,
бернигә яраксыз потларны гына мирас итеп алган+.

20Адәм баласы үзенә илаһлар ясый аламы?!

Ясаса да, алар бит чын Аллаһы түгел!» – дип әйтерләр+.

21«Шуңа күрә Мин бүген аларга сабак бирәм,

Үземнең көч-кодрәтемне күрсәтәм,
һәм алар Минем Раббы икәнемне белерләр!» – ди Раббы.

17

Яһүдә кылган гөнаһ һәм аңа бирелгән җәза

17^1«Яһүдә халкының гөнаһы тимер кискеч белән чокып язылган,
таш йөрәге өстенә вә мәзбәхләренең мөгезенә[*] алмаз очы белән уелган+.

2-3Хәтта аларның балалары да киң ябалдашлы агачлар төбендә,
биек калкулыкларда вә ялан җирдәге тауларда корылган мәзбәхләрне,
алиһә Аширә хөрмәтенә куелган баганаларны искә алалар.

Бөтен ил белән кылган гөнаһларың өчен,

Мин синең барча мал-мөлкәтеңне, хәзинәдәге байлыгыңны,
корбан китерә торган барлык калку урыннарыңны
дошман кулына тапшырам+.
4Үзеңнең гаебең аркасында
Мин биргән биләмәдән мәхрүм булырсың.
Мин сине дошманнарыңа,
үзең белмәгән илгә коллыкка озатам,
чөнки син ачуымны кабыздың,
һәм ул мәңге янып торыр!»+

5Раббы болай ди:

«Өметен адәм затына баглаган,
кеше кодрәтенә ышанып,
йөрәге Раббыдан читкә борылган бәндә – каргыш ияседер!+

6Чүлдә үскән чәнечкеле куак кебек булыр ул:
яхшылыкның килгәнен күрми калыр,
даладагы корып кипкән урыннарда,
тоз баскан, кеше яшәми торган җирдә көн күрер+.

7Өметен Раббыга баглаган,
Аңа инанган кеше – фатиха ияседер!+
8Су буенда үскән,
тамырларын елгага таба җәйгән агач кебек булыр ул:

эссе көннәр аны куркытмас,
яфраклары һәрчак яшел калыр;
ел коры килгәндә дә борчылмас ул,
җимеш бирүдән дә туктамас+.

9Кеше йөрәге гаять хәйләкәр,
аның төзәләсе юк!
Кем аңлап бетергән аны?!
10Ә Мин, Раббы, һәр йөрәккә үтеп керәм,
күңелләрне сынап карыйм –
тоткан юлына вә кылган эшенә карап,
һәркемгә әҗерен бирәм+.

11Байлыкны хәрәм юл белән тапкан кеше –
үзе салмаган йомырка өстендә утырган көртлек кебек.

Мондый адәм, гомер юлының яртысын узгач,
байлыгыннан колак кагачак
һәм, ахыр чиктә, ахмак булып калачак»+.

12Безнең изге йортыбыз булган урын –

Раббының данлы тәхете –
әзәлдән үк югары тора!

13И Раббы, Син – Исраилнең өмете!

Синнән йөз чөергән һәркем оятка калачак.

Сине инкяр иткәннәрнең исеме тузанга язылачак,
чөнки алар Раббыны – тере су чыганагын ташладылар+.

14Дәвала мине, Раббым, – сихәтләним!

Коткар мине – котылыйм!

Чөнки Син – минем мактанычым!

15Менә, берәүләр миңа:

«Кайда соң Раббы сүзе?!

Әйткәннәре тормышка ашсын инде!» – диләр+.

16Мин Синең хезмәттәге көтүче булудан баш тартмадым[*]

һәм афәт килер көнне көтмәдем.
Авызымнан чыккан сүзләр Сиңа мәгълүм –
алар Синең алда.
17Мине дәһшәткә салмасаң иде,
афәт көнендә сыеныр урыным булсаң иде!+
18Мине эзәрлекләүчеләр оятка калып,
мине хурлыктан сакласаң иде;
алар куркудан дер калтырап,
мине шом-шөбһә әйләнеп узса иде;
аларга афәт көне җибәрсәң,
тулысынча тар-мар итсәң иде үзләрен!+

Шимбә көнне изге дип белегез

19Раббы миңа болай диде:

– Яһүдә патшалары кереп-чыгып йөри торган Халык капкасы янына барып бас, шулай ук Иерусалимнең башка капкалары алдына бар 20һәм: «Яһүдә патшалары, Яһүдә халкы, шушы капкалардан кереп-чыгып йөрүче Иерусалим халкы, Раббы сүзен тыңлагыз! – диген. – 21Раббы болай ди: „Җаныгызны саклыйсыгыз килсә, шимбә көнне йөк ташымагыз һәм аны Иерусалим капкаларыннан алып кермәгез+. 22Шимбә көнне өйләрегездән йөк алып чыкмагыз, бернинди эш белән шөгыльләнмәгез – ул көнне изге дип белегез. Мин ата-бабаларыгызга шулай әмер иткән идем,+
23ләкин алар әйткәннәремә колак салмадылар, киреләнеп, Мине тыңламадылар, үгет-нәсыйхәтемне кабул итмәделәр. 24Әгәр сез, Мин әйткәннәргә колак салып, – дип белдерә Раббы, – шимбә көнне шәһәр капкаларыннан йөк ташымасагыз, бу көнне изге дип санап, бернинди эш эшләмәсәгез, 25шәһәр капкаларыннан, ат-арбаларга утырып, Давыт тәхетен биләүче патшалар үзләре дә, аларның затлы түрәләре дә, шулай ук Яһүдә халкы вә Иерусалим кешеләре дә һәрдаим кереп-чыгып йөрер, һәм бу шәһәр мәңге яшәр,+
26бирегә Яһүдә шәһәрләреннән, Иерусалимнең әйләнә-тирәсеннән, Беньямин җиреннән, тау итәге Шефеладан, таулы төбәктән, шулай ук Нәгеб чүленнән кешеләр агылыр, Раббы йортына тулаем яндыру корбаннары, икмәк корбаннары, хуш исле сумала-майлар, рәхмәт бүләкләре китерер+. 27Әгәр инде әйткәннәремне игътибарга алмасагыз, шимбә көнне изге итеп танымыйча, Иерусалим капкаларыннан йөк күтәреп керсәгез, шәһәр капкаларына ут төртермен, һәм шул сүнмәс ут Иерусалимнең барлык зиннәтле сарайларын яндырып бетерер!“»+

18

Чүлмәкче һәм балчык

18^1Иремиягә Раббы сүзе булды:+

2– Бар, чүлмәкченең өенә кер, сүзләремне Мин сиңа шунда җиткерермен.

3Шуннан мин чүлмәкче өенә киттем – ул чүлмәк ясый торган тәгәрмәч янында үз эше белән мәшгуль иде+. 4Балчыктан ясый торган савыты бозылгач, әлеге балчыктан ул үзе теләгәнчә икенче савыт ясады. 5Шул чагында миңа Раббы сүзе килеп иреште:

6– Әй Исраил халкы, Мин дә сиңа шушы чүлмәкче кылган эшне кыла алмыйммы?! – диде Раббы. – Чүлмәкче кулындагы балчык сыман, син дә Минем кулымда бит, Исраил халкы+. 7Кайчак Мин нинди дә булса халыкка яисә патшалыкка: «Йолкып алам да җимереп бетерәм, юк итәм!» – дип яныйм+. 8Ләкин Мин янаган халык үзенең явыз эшләреннән кире кайтса, Мин дә аңа һәлакәт җибәрү уеннан кире кайтам+. 9Әгәр Мин нинди дә булса халыкка яисә патшалыкка: «Сезне ныгытырмын һәм төзекләндерермен!» – дип әйтә торып та, 10алар Минем күз алдымда явызлык кылса һәм әйткәннәремә колак салмаса, аларга эшләргә теләгән игелегемне эшләми калам+. 11Шуңа күрә Яһүдә халкына вә Иерусалимдә яшәүчеләргә җиткер, Раббы болай дип әйтә, диген: «Сезнең өскә афәт җибәрергә әзерләнүче, сезгә каршы эш кылырга ниятләүче чүлмәкче Мин! Һәрберегез начар юлыгыздан кире кайтыгыз, юлларыгызны вә гамәлләрегезне төзәтегез!»+
12Ләкин алар: «Өметләнеп торма! Без үзебез теләгәнчә яшәячәкбез, һәркайсыбыз үҗәт вә явыз йөрәгебез кушканча гамәл кылачакбыз», – дип әйтерләр+.

13Шулай итеп, Раббы болай ди:

«Халыклардан сорагыз:

мондый хәлне берәрсенең ишеткәне бармы икән?!

Гыйффәтле кыз Исраил бик зур әшәкелек эшләде.

14Ливан тау башларыннан кар китәме?!

Шул таулардан агып төшкән салкын сулар кибәме?![*]

15Ә Минем халкым, Мине онытып,
бернигә яраксыз потларга корбан яндыра,
үзенең борынгы юлыннан тайпылып,
сукмак төшмәгән җирләрдән атлый+.
16Үз җирен ул коточкыч хәлгә төшерде,
мәңгелек хурлыкка дучар итте –
узып баручы һәркем, хәйран калып, башын чайкый+.

17Көнчыгыштан искән җил кебек,

Мин аларны дошманнары күз алдында чәчеп-туздырып ташлармын,
башларына бәла килгәндә,
аларга йөзем белән түгел, аркам белән борылырмын»+.

Иремиягә каршы яшерен эш оештыру

18Шуннан соң кайбер кешеләр:

– Әйдәгез, Иремиягә каршы яшерен эш оештырабыз! Үгет бирүче руханиларга, киңәш бирүче акыл ияләренә, Раббы сүзен игълан итүче пәйгамбәрләргә кытлык булмаячак бездә. Аны телебез белән җиңик, сүзләренә колак салмыйк! – диделәр+.

19Тыңла мине, Раббым!

Дошманнарым сүзен ишет!

20Яхшылыкка явызлык белән җавап кайтаралармыни?!

Хәтерлисеңме, хозурыңа килеп:

«Ачуыңны юнәлтмә аларга!» – дип, Сиңа ялварган идем.

Ә менә алар миңа чокыр казыдылар+.

21Менә шуның өчен аларның балаларын ачлыкка дучар ит,
кылыч ихтыярына тапшыр;
хатыннары балаларын җуйсын, һәммәсе тол калсын;
ирләре үләт зәхмәтеннән кырылсын,
ир-егетләре сугышта кылычтан һәлак булсын!+

22Син, Раббы, өсләренә кинәт дошман яулары җибәргәндә,
өйләрендә елаган тавышлар яңгырап торсын,
чөнки алар, мине тотмакчы булып, чокыр казыдылар,
аягымнан эләктерергә ниятләп, ятьмә суздылар+.

23Син бит, Раббым,
аларның мине үтерергә җыенуын беләсең.
Гафу кылма җинаятьләрен,
гөнаһларына күзеңне йомма!
Ачуың кузгалган көндә җәзаңны бир аларга –
Синең алда егылып ятсыннар!+

19

Бәреп ватылган балчык чүлмәк

19^1Раббы болай диде:

– Бар, чүлмәкчедән балчык чүлмәк сатып ал да, халык арасыннан берничә ил картын вә өлкән руханины ияртеп,+
2ватык чүлмәкләр капкасы каршындагы Бен-Һинном үзәненә чык һәм Мин сиңа әйтәсе сүзләрне игълан ит+. 3Әйт аларга: «Яһүдә патшалары вә Иерусалим халкы, Раббы сүзен тыңлагыз! Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: „Бу җиргә Мин шундый афәт җибәрермен: бу хакта ишеткән кешеләрнең колаклары зеңләп торыр+. 4Иерусалим халкы Миннән ваз кичте, бу урынны нәҗесләде. Алар үзләре белмәгән, ата-бабалары һәм Яһүдә патшалары да белмәгән чит-ят илаһларга корбаннар яндырдылар, шушы урында бер гаепсез кешеләрнең канын койдылар;+
5калку урыннарда, илаһлары Багалга атап, потханәләр төзеделәр, шунда үзләренең угылларын корбанлык итеп яндырдылар. Мин аларга аның ише әмер бирмәгән, андый нәрсә турында әйтмәгән дә, уйламаган да идем+. 6Шундый көннәр килер: бу урынны инде Бен-Һинном үзәне йә Тофет дип түгел, ә Суеш үзәне дип атарлар, – ди Раббы. – 7Шушы урында Мин Яһүдә вә Иерусалимнең ниятләрен бозармын, халкымны дошман кылычы, аларга үлем теләүчеләр кулы белән һәлак итәрмен, мәетләрен күк кошларына вә җир җанварларына азык итәрмен+. 8Бу шәһәрне Мин, шом сала торган бер урынга әйләндереп, хурлыкка калдырырмын; шул тирәдән узып баручы һәркем, коты алынып, аның җәрәхәтләрен күреп сызгырып куяр+. 9Мин аларны үзләренең угыл-кызларын ашарга мәҗбүр итәрмен. Дошманнары, шәһәрне камап алып, халыкны үлем газабына дучар иткәч, алар бер-берсен ашый башлар“».

Раббы Үзенең сүзен дәвам итте:+

10– Шушы сүзләрне әйткәннән соң, үзең белән килгән ирләр алдында чүлмәкне бәреп ват та 11болай дип әйт: «Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди: „Шушы ватык чүлмәк төзәтеп булмастай хәлгә килгән. Нәкъ шулай Мин дә бу халыкны вә шәһәрне чәлпәрәмә китерермен; һәм болай булыр ки, Тофетта мәетләрне җирләргә урын җитмәс+. 12Бу шәһәрне һәм аның халкын Мин әнә шул хәлгә салырмын, – дип белдерә Раббы. – Әлеге шәһәр Тофет кебек булып калыр. 13Иерусалимнең йортлары, Яһүдә патшаларының сарайлары – түбәләрендә, барча күк җисемнәренә багышлап, хуш исле сумала-майлар көйрәтелгән һәм чит илаһлар хөрмәтенә шәраб бүләге китерелгән һәрбер йорт – Тофет сыман нәҗес булыр“»+.

Рухани Пашхурның Иремияне кулга алуы

14Раббы ихтыяры буенча Тофетта пәйгамбәрлек кылып кайтканнан соң, Иремия Раббы йортының ишегалдына кереп басты да барча халыкка болай дип белдерде:+

15– Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Бу үҗәт халык Минем кисәтүләрне ишетергә теләмәде, шуның өчен Мин әлеге каланы һәм аның тирәсендәге барча шәһәрләрне баштан ук әйтеп куйган бәла-казаларга дучар итәрмен!»

20

20^1Раббы йортында назыйр вазифасын башкаручы Иммер углы рухани Пашхур, Иремиянең әлеге пәйгамбәрлек сүзләрен ишетеп, 2аны суктырды да Раббы йортының Югары Беньямин капкасы янына агач богауга утыртырга боерды+. 3Икенче көнне Пашхур Иремияне богаудан чыгаргач, Иремия аңа:

– Раббы сиңа «Пашхур» урынына «Магор-Миссабиб»[*] дигән исем куша, – диде. –+
4Чөнки Раббы әйтә: «Мин синең һәм барлык дус-ишләреңнең котын алачакмын – алар синең күз алдыңда дошманнары кылычыннан егылып үләчәк. Мин бөтен Яһүдә халкын Бабил патшасы кулына тапшырачакмын, берәүләрен ул әсирлеккә куып алып китәчәк, икенчеләрен кылычтан уздырачак. 5Бу шәһәрнең бөтен байлыгын вә мал-мөлкәтен, барлык кыйммәтле әйберләрен, Яһүдә патшаларының хәзинәләрен дошманнары кулына тапшырачакмын – алар, шәһәрне тәмам талап бетереп, бар нәрсәне Бабилгә алып китәчәкләр+. 6Син, Пашхур, үзең дә, синең йортыңда яшәүчеләр дә Бабилгә әсир китәчәксез. Син шунда җан биреп, синең үзеңне дә, ялган пәйгамбәрлек сүзләреңне тыңлаган дусларыңны да шунда күмәчәкләр»+.

Дөньяга килгән көнемә ләгънәт-каргыш яусын

7Син мине хәйләләп инандырдың, Раббым,
ә мин алдандым.

Син миннән көчлерәк,
һәм Син мине җиңдең.

Көнозын көләләр миннән хәзер,
һәркайсы мине мәсхәрә итә+.

8Авызымны ачып сөйли башлауга,
көчләү, җимерү турында кычкырырга тиешмен.

Раббы сүзе һәрчак мине кимсетүгә,
миннән көлүгә сәбәп була.

9«Бүтән Аны телгә алмыйм,

Аның исеменнән сөйләмим!» – дип уйласам,

Аның сүзе йөрәгемдә ут сыман дөрли,
сөякләремне яндыра башлый!

Ул сүзне мин эчемдә тыеп торырга тырышам,
ләкин булдыра алмыйм+.

10Бик күпләрнең яман телләнүен ишетәм мин:

«Һәр тарафтан дәһшәт яный!

Әләкләгез аның өстеннән, әләкләгез!» – диләр.

Хәтта якын дусларым да сагалап йөри мине,
абынганымны көтеп тора:

«Бәлки, эләгер.

Шунда аны тотып алырбыз,
үчебезне кайтарырбыз!» – диләр+.

11Ләкин Раббы, пәһлевандай сугышчы сыман, һаман янәшәмдә;
шуңа күрә эзәрлекләүчеләр абыныр, мине җиңә алмас.

Маташулары барып чыкмагач, алар мәсхәрәгә калыр,
һәм бу хурлыклары мәңге онытылмас+.

12И Күкләр Хуҗасы Раббы,

Син тәкъва кешене сыныйсың,
аның акылын, күңелен үтәли күрәсең.

Синең алардан үч алуыңны күрсәм иде,
чөнки үз дәгъвамны Сиңа тапшырдым+.

13Раббыга дан җырлагыз,

Аңа мактаулар яудырыгыз!

Чөнки мескен-бичараның җанын явызлардан коткара Ул+.

14Дөньяга килгән көнемә ләгънәт-каргыш яусын!

Әнкәм мине тапкан көн фатихаланмасын!+

15«Синең ир балаң туды!» дигән хәбәр алып килеп,
атамны чиксез сөендергән кешегә ләгънәт-каргыш яусын!

16Раббы һич кызганмый җимергән шәһәрләр кебек булсын ул кеше:

иртән – илереп елаган,
көн уртасында исә сугышка чакырган авазлар ишетсен!+

17Әнкәм карыны мәңге йөкле калырлык,
миңа табут булырлык итеп,
мине корсакта чакта ук үтермәгән өчен
төшсен иде бу афәтләр шул хәбәрче башына!+
18Кайгы-хәсрәт кичерер,
гомеремне хурлык эчендә тәмамлар өчен генә,
әнкәм карыныннан тудыммы мин+?

21

Иерусалимнең Бабил патшасы кулына тапшырылуы

211-3Сәдыкыйя патша, түбәндәге сүзләрне җиткерер өчен, Иремия янына Малкия углы Пашхурны һәм Магасея углы рухани Сефанияне җибәрде:

– Безнең өчен Раббыдан үтенеп сора әле, чөнки Бабил патшасы Нәбухаднессар[*] безгә каршы яуга кузгалды; бәлки, Раббы, әүвәлгечә могҗиза кылып, Нәбухаднессарны чигенергә мәҗбүр итәр.

Шунда Раббы сүзе Иремиягә ирешеп, ул болай дип җавап бирде:

– Сәдыкыйягә җиткерегез:++
4«Раббы, Исраил Алласы, болай дип әйтә: „Менә, диварларыгызны камалышта тоткан Бабил патшасына – килданиләргә каршы сугыша торган коралларыгызны үзегезгә таба борырмын, шул коралларыгызны шәһәр уртасына өеп куярмын; 5кодрәтле кулымны сузып, ачу вә ярсу, зур нәфрәт белән Мин сезгә каршы Үзем сугышырмын;+
6бу шәһәрдә яшәүче барча җан иясен: кешеләрне дә, мал-туарны да коточкыч үләт зәхмәтенә дучар итәрмен! 7Шуннан соң, – дип белдерә Раббы, – Яһүдә патшасы Сәдыкыйяне, аның хезмәтчеләрен һәм шәһәрдә үләт зәхмәтеннән, кылычтан вә ачлыктан исән калган барча халыкны Бабил патшасы Нәбухаднессарга – аларны кырып бетерергә теләгән дошманнары кулына тапшырырмын. Патша аларны кызганмас та, рәхим-шәфкать тә күрсәтмәс, аямас та – һәммәсен кылычтан уздырыр“»+.

8Халыкка син, Раббы болай дип әйтә, диген: «Мин сезгә ике юл бирәм – яшәү яки үлемне сайлагыз!+
9Шәһәрдә калганнар кылычтан, ачлыктан вә үләт зәхмәтеннән һәлак булачак; ә шәһәрне камалышта тоткан дошманнары кулына бирелгән кешеләр исән калачак – аларга тормыш бүләк ителәчәк+. 10Бу шәһәргә яхшылык кылыр өчен түгел, зыян китерер өчен йөзем белән борылдым Мин, – дип белдерә Раббы. – Шәһәр Бабил патшасы кулына тапшырылачак, һәм патша аңа ут салачак»+.

Раббының Яһүдә патшасы йорт-гаиләсен кисәтүе

11Яһүдә патшасының йорт-гаиләсенә шуны җиткер: «Раббы сүзен тыңлагыз!+
12И Давыт патша нәселе, Раббы сезгә болай ди:

„Һәр иртәдә хөкемегез гадел булсын,
җәбер күрүчене залим[*] кулыннан йолып алыгыз,
югыйсә явыз эшләрегезне күреп, ярсуым уттай кабыныр,
беркем сүндерә алмаслык булып дөрләр.

13И Иерусалим, үзәндәге тау өстендә урнашкан кала,

Мин сиңа каршы чыгамын! – дип белдерә Раббы. –

Сез: ‘Безгә каршы кем чыга алыр,
яшәгән урыныбызга кем керә алыр?!’ – дисез+.
14Ләкин Мин сезгә җәзаны
кылган гамәлләрегезгә карап бирермен! – ди Раббы, –

Урманыгызда ут дөрләтермен,
ул ут тирә-яктагы бар нәрсәне яндырып юк итәр“»+.

22

22^1Раббы болай диде:

– Яһүдә патшасы сараена барып, менә бу сүзләрне җиткер: 2«Давыт патша тәхетендә утыручы Яһүдә патшасы, Раббы сүзен тыңла! Синең белән бергә хезмәтчеләрең дә, халкың да – шушы капкалардан кереп-чыгып йөрүче бөтен кеше тыңласын! 3Раббы әйтә: „Гаделлек вә дөреслек белән эш итегез, җәбер күрүчене залим кулыннан йолып алыгыз, читтән килгән кешене, ятим вә толларны рәнҗетмәгез, газапламагыз, әлеге җирдә гаепсезләр канын түкмәгез+. 4Әйткәннәремне төгәл үтәсәгез, киләчәктә дә бу сарайның капкаларыннан, ат-арбаларга утырып, Давыт тәхетен биләүче патшалар үзләре дә, аларның хезмәтчеләре вә халкы да һәрдаим кереп-чыгып йөрер+. 5Ә инде әйткәннәремне үтәмисез икән, – дип белдерә Раббы, – Үз Затымнан ант итеп әйтәм: бу сарай хәрабәгә әйләнер!“»+

6Яһүдә патшасының сарае турында Раббы болай ди:

«Минем өчен син Гилыгад җире,
Ливан тау башлары сыман матурсың;
ләкин ант итеп әйтәм: Мин сине – чүлгә,
ташландык шәһәргә әйләндерермен.
7Сиңа каршы баскынчылар әзерлим Мин –
аларның һәммәсе коралланган,
алар синең иң яхшы эрбет агачларыңны кисеп утка ыргытыр»+.

8Бу шәһәр яныннан күп халыклар үтеп йөрерләр һәм бер-берсеннән: «Бу бөек шәһәрне Раббы ни өчен шушы хәлгә төшерде икән?» – дип сорарлар+. 9Аларга: «Бу шәһәрнең халкы, Үз Раббы Алласы белән төзегән килешүне бозып, чит илаһларга табына һәм хезмәт итә башлаган өчен», – дип җавап бирерләр+.

10Үлгән кешене кызганып еламагыз сез,
ә бәлки әсир төшкән бәндә өчен күз яшьләре түгегез,
чөнки ул инде туган иленә әйләнеп кайтмас
һәм аны бүтән күрмәс+.

11Атасы Йошиядән соң Яһүдә тәхетенә утырган, әмма сөргенгә куылган Шаллум[*] патша турында Раббы болай ди:

– Ул инде монда әйләнеп кайтмас, 12сөрген киткән җирендә үлеп калыр һәм үз илен бүтән күрмәс+.

Яһоякыймга – кайгы

13Раббы болай дип әйтә:

«Үз йортын хәрәм юл белән салган,
өске каттагы бүлмәләрен гаделсез юл белән төзегән,
якыннарын бушка эшләткән,
хезмәт хакын түләмәгән кешегә – кайгы!+
14„Менә, үземә зур итеп сарай салам,
өске каттагы бүлмәләрен иркен итеп ясыйм“, – дип әйткән,
тәрәзәләр тишеп, сараен эрбет агачы белән тышлаган,
кызыл буяуга буяган кешегә – кайгы!

15Эрбет агачын күпләп куллануың
сине әйбәт патша итә дип уйлыйсыңмы?!

Атаңны искә төшер: ул туйганчы ашады һәм эчте,
әмма гаделлек вә дөреслек белән эш итте,
шуңа күрә кайгы күрмәде;+

16мазлумның[*], фәкыйрь-юксылның эшен гадел хөкем итте,
шуңа күрә кайгы күрмәде.

Раббыны танып белү әнә шул түгелме инде?! – ди Раббы. –+

17Ләкин синең күзләрең дә, йөрәгең дә файда ягын гына карый,
гаепсез кешенең канын түгү,
җәберләү һәм талау турында уйлый».

18Шуңа күрә Яһүдә патшасы Йошия углы Яһоякыйм турында Раббы болай ди:

«Ул үлгәч: „И минем ир туганым,
и минем кыз туганым кебек якын күргән кешем!“ –
дип күз яшьләре түкмәсләр,
„И хуҗабыз! И галиҗәнаб!“ – дип еламаслар;+
19аны үле ишәкне күмгәндәй күмәрләр:

Иерусалим капкасыннан өстерәп алып чыгып, читкә атарлар!»+

Иерусалимгә – кайгы

20«Бар, Иерусалим халкы, Ливан тау башына менеп кычкыр,
егълавың Башаннан яңгырасын,
Әбаримнән аваз сал,
чөнки барча сөяркәләрең юк булды+.

21Имин яшәгән чагыңда, Мин сине, Иерусалим, кисәткән идем,
ләкин син Миңа: „Тыңлап та тормыйм!“ – дидең.

Яшь чагыңнан бирле үзеңне шулай тоттың,
әйткәннәремә колак салмадың.

22Синең барлык көтүчеләреңне җилләр алып китәр,
сөяркәләрең әсирлеккә куылыр,
шул чагында син барлык явыз эшләрең өчен
оят вә хурлыкка калырсың.

23Әй Ливанда яшәүче, әй эрбет агачында оя коручы,
бала табучы хатын кебек газапланырсың син,
авыртудан ыңгырашырсың!»+

Яһояхинга – кайгы

24– Үз Затымнан ант итәм: Син, Яһүдә патшасы Яһоякыйм углы Яһояхин[*], уң кулымдагы мөһер йөзеге булсаң да, салып ташлар идем, – дип белдерә Раббы. –+
25Сиңа үлем теләүчеләр һәм үзең курыккан кешеләр кулына – Бабил патшасы Нәбухаднессарга вә килданиләргә тапшырам Мин сине. 26Синең үзеңне һәм синең анаңны чит бер илгә сөрәм; сез анда тумагансыз, ләкин әҗәлегезне шунда табарсыз;+
27үзегез теләгән җиргә әйләнеп кайта алмассыз.

28Яһояхин дигән бу кеше –
чыгарып ыргытылган, ярык бер чүлмәкме?!

Әллә ул кирәксез бер савытмы?!

Ни өчен ул вә аның токымы чыгарып ыргытылган,
үзләре белмәгән ят бер илгә олактырылган соң+?

29Әй җир[*], Раббы сүзен тыңла!+
30Раббы болай ди:
«Бу кешене баласызлар исемлегенә языгыз,
үз гомерендә бернигә ирешмәгән кеше итеп языгыз,
чөнки аның нәселеннән беркем дә Давыт тәхетендә бүтән утыра
һәм Яһүдәдә хакимлек итә алмас»+.

23

Давыт нәселеннән чыгачак тәкъва патша

23^1– Көтүемдәге сарыкларны харап итүче һәм куып таратучы көтүчеләргә – кайгы! – дип белдерә Раббы+.

2Шуңа күрә Раббы, Исраил Алласы, минем халкымны баккан көтүчеләргә болай ди:

– Сез Минем көтүемне таратып бетердегез, сарыкларымны кудыгыз, аларны кайгыртмадыгыз; шушы явыз эшләрегез өчен сезне җәзага тартырмын, – дип белдерә Раббы. – 3Исән калган сарыкларымны Мин, Үзем куып җибәргән илләрдән җыеп алып, туган көтүлекләренә кире кайтарырмын, шунда алар үрчер һәм ишәер+. 4Аларга көтүчеләр куярмын, ул көтүчеләр сарыкларымны карап багар. Сарыкларым инде бүтән куркып-өркеп йөрмәс, югалмас, – дип белдерә Раббы+.

5«Менә, шундый көннәр җитәр,

Давыт нәселеннән тәкъва бер үсенте үстерермен,

– дип белдерә Раббы, –
һәм ул акыл белән идарә итүче,
җирдә гадел хөкем вә дөреслек урнаштыручы патша булыр+.

6Ул патшалык иткән заманда, Яһүдәгә котылу килер,

Исраил хәвеф-хәтәрсез яшәр,
һәм аны „Раббы – безнең хакка дөреслек урнаштыручы!“ дип йөртерләр»+.

7Раббы болай ди:

– Менә, шундый көннәр килер, ант иткәндә, кешеләр: «Исраил халкын Мисыр җиреннән алып чыккан Раббы Үзе шаһиттыр!» – дип әйтмичә, 8«Исраил токымын төньяк илдән һәм Үзе куып җибәргән барча җирләрдән алып чыккан Раббы Үзе шаһиттыр!» – дип ант итә башларлар; ул вакытта инде алар үз җирләрендә гомер кичерерләр+.

Ялган пәйгамбәрләр

9Пәйгамбәрләр турында.

Минем йөрәгем өзгәләнә,
сөякләрем дер-дер килә;
Раббы әйткән изге сүзләрдән мин
Аның каршында исерек сыман,
шәраб егып салган кеше сыман.
10Шулай, бу җир зиначылар белән тулган,
шуңа күрә ул каргалган һәм елый;
даладагы көтүлекләр корып бетте;
пәйгамбәрләрнең бар белгәне – явызлык,
көчләрен гаделсезлек юлында кулланалар.

11«Әйе, пәйгамбәрләр дә, руханилар да – денсез!

Хәтта Үз Йортымда да явызлыкларын күрдем Мин аларның, –
дип белдерә Раббы. –+

12Шуның өчен барган юллары тайгак һәм караңгы булыр –
аларны шул юлда төртеп җибәрерләр,
һәм алар егылып калырлар,
чөнки җәза бирәсе елымда
Мин аларның башын бәлагә салырмын, –
дип белдерә Раббы. –+

13Самарея пәйгамбәрләренең акылга сыймаслык эшләрен күрдем Мин:

Багал исеменнән пәйгамбәрлек итеп,
халкым Исраилне алар юлдан яздырдылар+.
14Ләкин Иерусалим пәйгамбәрләренең
тагын да юньсезрәк эшләрен күрдем Мин:
алар уйнашлык итәләр, ялган эчендә яшиләр
һәм явызларга теләктәшлек күрсәтәләр,
һичкем яманлык кылудан тайчанмый.
Минем өчен алар барысы да Сәдүм кебек,
Иерусалим халкы исә Гамура кебектер»+.

15Шуңа күрә Күкләр Хуҗасы Раббы пәйгамбәрләр хакында болай ди:

«Мин аларга әрем ашатырмын, агулы су эчертермен,
чөнки Иерусалим пәйгамбәрләреннән денсезлек бөтен җир буйлап таралды»+.

16Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Пәйгамбәрләр сүзен тыңламагыз –
алар сезне юкка өметләндерә:

Мин әйткәннәрне түгел,
үзләренең хыялына килгәнне сөйли алар+.

17Мине санга сукмаучыларга алар һаман:

„Раббы сезгә иминлек вәгъдә итә!“ – диләр;
үҗәт йөрәкләре кушканча эшләүчеләргә:

„Сезгә һичнинди бәла килмәячәк!“ – дип әйтәләр+.

18Әмма аларның кайсысы Раббы киңәшмәсендә булган?!

Аның сүзен кем ишеткән дә кем күргән әле?!

Кем Аны игътибар белән тыңлаган?!»+

19Менә, Раббыдан ярсулы давыл килә,
өермәләнеп күтәрелә –
явызлар өстенә ябырылачак ул+.

20Күңелендәге ниятен гамәлгә ашырмый торып,

Раббы Үзенең ачу-ярсуын тыймас.

Алдагы көннәрдә сез моны аңларсыз+.

21Раббы болай ди:
«Бу пәйгамбәрләрне Мин җибәрмәдем,
алар үзләре йөгереп килделәр;
Мин аларга сөйләмәдем,
алар үзләре пәйгамбәрлек иттеләр+.

22Әгәр ул пәйгамбәрләр Минем киңәшмәмдә булсалар,
сүзләремне халкыма җиткерерләр,
аларны явыз юлларыннан,
явыз эшләреннән тыеп калырлар иде.
23Мин бар тарафта –
якында да, еракта да шул ук Алламын! –
дип белдерә Раббы. –+

24Кем дә булса Мин күрмәстәй урында яшеренә аламыни?! –
ди Раббы. –

Күкне дә, җирне дә иңләп алмаганмы Мин?!

Бу – Раббы сүзе»+.

25– Минем исемнән ялган нәрсәләр сөйләүче пәйгамбәрләрнең сүзләрен ишеттем Мин. Алар: «Мин төш күрдем! Мин төш күрдем!» – диләр+. 26Кайчангача дәвам итәр бу? Ялган сүзләр, уйдырма хәбәрләр сөйләүче бу пәйгамбәрләрнең күңелендә нәрсә булырга мөмкин?! 27Багал аркасында ата-бабалары Миннән бизгән кебек, бер-берсенә сөйләгән төшләре белән халкымны Миннән биздерергә тели алар+. 28Әгәр пәйгамбәр төш күрә икән, ул аны төш итеп сөйләсен, әгәр инде аңа Минем сүзем килеп ирешә икән, хак сүземне җиткерсен! – дип белдерә Раббы. – Кибәк белән орлыкның нинди уртак ягы бар?!

29«Минем сүзем – ялкынга,
кыя-ташларны җимерүче чүкечкә тиң!» – дип белдерә Раббы.

30– Шулай итеп, «Бу – Раббы сүзе» дип ышандырган, ләкин ул сүзләрне бер-берсеннән урлаган пәйгамбәрләргә каршы Мин! – дип белдерә Раббы. –+
31Әйе, телләренә ни килсә, шуны сөйләп, «Бу – Раббы сүзе!» дип әйтүче пәйгамбәрләргә каршы Мин! – дип белдерә Раббы. – 32Ялган төшләр сөйләүче, үзләренең шул төшләре вә уйдырмалары белән халкымны юлдан яздыручы пәйгамбәрләргә каршы Мин! – дип белдерә Раббы. – Мин аларны җибәрмәдем, аларга моны эшләргә кушмадым. Алар бу халыкка бернинди файда китермиләр. Бу – Раббы сүзе+.

Ялган пәйгамбәрлек сүзләре һәм Раббы йөге турында

33Әй Иремия, Минем халкымнан берәр кеше, пәйгамбәр яки рухани синнән: «Раббы, вәхи иңдереп, безгә нәрсә йөкләмәкче икән?» – дип сораса, син, җавап итеп: «Раббы: „Сез үзегез Миңа йөк[*], Мин сезне чыгарып ыргытам!“ – дип белдерә», – дип әйт. 34Әгәр дә пәйгамбәр, рухани яки халык арасыннан берәү: «Бу – Раббы иңдергән йөк!» – дип әйтсә, Мин ул кешене бөтен гаиләсе белән җәзага тартырмын. 35Бер-берегез белән сөйләшкәндә, сез: «Раббы нәрсә дип җавап бирде?» яисә «Раббы нәрсә дип әйтте?» – дип сорарга тиешсез. 36Ләкин беркайчан да «Раббының йөге» турында сүз кузгатмагыз, чөнки һәркемнең үз сүзе – үз йөгедер. Сез тере Аллаһының, Күкләр Хуҗасы Раббының – үз Аллагызның сүзләрен бозасыз. 37Пәйгамбәрдән сез: «Раббы сиңа нәрсә дип җавап бирде?» яисә «Раббы нәрсә әйтте?» – дип сорарга тиешсез. 38Әгәр сез «Раббы йөге» турында сүз кузгатсагыз, Мин әйтмәскә кушкан сүзләрне сөйләгән өчен, 39Мин сезне бөтенләйгә онытырмын, сезнең үзегездән дә, сезгә һәм ата-бабаларыгызга биргән шушы шәһәрдән дә ваз кичәрмен. 40Сезне мәңге онытылмаслык оят-хурлыкка, мәсхәрәгә дучар итәрмен!+

24

Инҗир җимеше салынган ике кәрзин

24^1Бабил патшасы Нәбухаднессар Иерусалимнән Яһүдә патшасы Яһоякыйм углы Яһояхинны, аның белән бергә Яһүдәнең түрәләрен, балта осталарын вә тимерчеләрен Бабилгә әсирлеккә алып киткәч, Раббыдан миңа вәхи иңде, һәм мин шуны күрдем: Раббы йорты алдында инҗир салынган ике кәрзин тора иде+. 2Кәрзиннең берсендә иртә өлгергән яхшы инҗир, ә икенчесендә начар, бозык, ашарга яраксыз җимешләр иде+. 3Шунда Раббы миннән:

– Иремия, син нәрсә күрәсең? – дип сорады.

– Инҗир җимеше күрәм. Яхшы дигәннәре – искиткеч шәп, начар дигәннәре – үтә бозык, шулкадәр начар ки, хәтта ашарга яраксыз, – дидем.

4Аннары Раббы миңа әйтте:

5– Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Бу яхшы инҗирләрне Мин шушы җирдән килданиләр иленә Үзем сөреп җибәргән Яһүдә халкына охшатам. 6Аларга карашымны юнәлтеп, Мин игелек кылырмын: аларны бу җиргә кире кайтарырмын; шушында әйбәтләп урнаштырырмын – бөлгенлеккә дучар итмәм; шушы урында төпләндерермен – йолкып алмам+. 7Мине белсен, Раббы дип танысын өчен, аларга акыллы йөрәк бирермен, һәм алар – Минем халкым, ә Мин аларның Алласы булырмын, чөнки алар ихлас күңелдән Миңа борылырлар+. 8Ә инде Яһүдә патшасы Сәдыкыйяне, аның түрәләрен, Иерусалимнең исән калган һәм Мисырга качып киткән халкын Мин менә шушы бозык, ашарга яраксыз инҗир сыман итәрмен, – ди Раббы. –+
9Җирдәге барлык патшалыклар өчен алар коточыргыч, җирәнгеч бер нәрсәгә әйләнерләр. Үзем куып җибәргән барлык урыннарда алар хурлыкка калырлар, афәт билгесе буларак телгә керерләр, адәм мыскылы вә каһәр иясе булырлар+. 10Мин аларның үзләренә һәм ата-бабаларына биргән җирдән алар тәмам юкка чыкканчы, өсләренә кылыч, ачлык вә үләт зәхмәте җибәреп торырмын»+.

25

Бабилдә җитмеш ел әсирлектә булуны алдан әйтү

25^1Яһүдә патшасы Йошия углы Яһоякыйм хакимлегенең дүртенче елында Иремиягә Яһүдә халкы турында Раббы сүзе килеп иреште. Бабил патшасы Нәбухаднессар хакимлегенең беренче елы иде бу+. 2Иремия пәйгамбәр, әлеге хәбәрне барлык Яһүдә вә Иерусалим халкына җиткереп, болай диде:

3– Яһүдә патшасы Амон углы Йошия хакимлегенең унөченче елыннан алып бүгенге көнгә кадәр, менә инде егерме өч ел дәвамында, миңа Раббы сүзе ирешеп тора. Аның сүзләрен мин сезгә һаман саен җиткерә килсәм дә, сез тыңламадыгыз+. 4Раббы сезнең янга әледән-әле Үзенең колларын – пәйгамбәрләрен җибәреп торса да, сез аларның сүзләренә колак салмадыгыз, игътибар да итмәдегез+. 5Сезгә: «Һәммәгез яман юлыгыздан кайтыгыз, явыз эшләр кылмагыз, шул чагында Раббы сезгә вә ата-бабаларыгызга мәңгелеккә биргән җирдә яшәрсез+. 6Чит илаһларга иярмәгез, аларга хезмәт итмәгез һәм табынмагыз, үз кулларыгыз ясаган потлар белән Минем ачуымны чыгармагыз, шул чагында сезгә бернинди дә зыян китермәм», – дип әйтелде+. 7«Ләкин сез Мине тыңламадыгыз, – дип белдерә Раббы, – потларыгыз белән ачуымны чыгардыгыз, башыгызны бәлагә салдыгыз».

8Шуңа күрә Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

– Сүзләремне тыңламаган өчен, 9Мин, барлык төньяк кабиләләрен һәм Бабил патшасы колым Нәбухаднессарны чакырып алып, аларны шушы җиргә һәм биредә яшәүчеләргә, тирә-юньдәге башка халыкларга каршы алып барырмын, – дип белдерә Раббы. – Бу халыкларны Мин тәмам кырып бетерермен, коточкыч бер нәрсәгә әверелдереп хур итәрмен, мәңгелек хәрабәләр өеменә әйләндерермен+. 10Алар арасында шатлык вә күңел ачу авазларын, кияү белән кәләшнең куанычлы тавышларын тыярмын, тегермән ташының шавын вә шәм яктысын бетерермен+. 11Бөтен бу җир, вәйран хәлгә килеп, коточкыч бер урынга әверелер; бу халыклар исә җитмеш ел буена Бабил патшасына хезмәт итәр+. 12Әмма җитмеш елдан соң Бабил патшасын, аның халкын, килданиләр яшәгән бу җирне Мин җинаятьләре өчен җәзага тартырмын, мәңгегә чүлгә әйләндерермен, – дип белдерә Раббы. – 13Бабилгә Мин Үзем әйткән бөтен бәла-казаларны яудырырмын; ошбу төргәктә язылганнарны – Иремия пәйгамбәр барча халыкларга каршы әйткәннәрне гамәлгә ашырырмын+. 14Бабиллеләр күп санлы халыкларның вә бөек патшаларның колларына әйләнер – кылган эшләренә вә гамәлләренә карап, Мин аларга тиешле әҗерен бирермен+.

Раббының ярсу шәрабы салынган касә

15Раббы, Исраил Алласы, миңа болай диде:

– Ярсуым шәрабы салынган шушы касәне кулымнан ал да, Мин кайсы халыкларга эчерергә кушсам, шуларга эчер+. 16Шул шәрабны эчеп, алар исерешеп чайкалып йөрерләр һәм, Мин аларга каршы җибәргән кылычны күргәч, акылларын җуярлар+.

17Мин Раббы кулыннан касәне алдым да, Раббы мине кайсы халык янына җибәргән булса, шул халыкларның барсына шәрабны эчерттем+. 18Иерусалим вә Яһүдә шәһәрләре вәйран хәлгә килсен, коточарлык урынга әйләнсен, илнең патшалары вә түрәләре мәсхәрәгә калсын, каһәрләнсен өчен (моның шулай икәнен хәзер дә күрергә мөмкин) эчердем мин ул шәрабны. 19Шулай ук мин аны Мисыр патшасы фиргавенгә, аның хезмәтчеләренә, түрәләренә вә барлык халкына,+
20андагы барлык килмешәкләргә; Утс иленең барлык патшаларына; пелештиләр җирендәге Ашкылун, Газа, Экрон шәһәрләрендә хакимлек иткән бөтен патшаларга һәм Ашдодның исән калган халкына;+
21Эдом, Мәаб, Аммон халкына;+
22Сур һәм Сидунның барлык патшаларына; диңгез аръягындагы җирләрнең патшаларына,+
23Дедан, Тейма һәм Буз илләренә; чигә чәчләрен кырып йөрүче барлык халыкларга;+
24Гарәпләр җирендәге барлык патшаларга, чүлдә яшәүче барча кабиләләрнең патшаларына; 25Зимри, Элам, Мадай илләренең барлык патшаларына;+
26төньякта урнашкан якын һәм ерак илләрнең барлык патшаларына; җир йөзендәге барлык патшалыкларга бер-бер артлы эчердем. Иң ахырдан Шешах[*] патшасы эчәр.

27Аннары Раббы миңа әйтте:

– Син аларга, Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай дип әйтә, диген: «Исергәнче, косканчы эчегез, тормастай булып егылыгыз, чөнки Мин сезнең өскә кылыч җибәрәм!»+
28Әгәр инде алар синең кулдан касәне алудан һәм эчүдән баш тартсалар, син аларга, Күкләр Хуҗасы Раббы болай дип әйтә, диген: «Сез һичшиксез эчәчәксез!+
29Минем исемгә багышланган шәһәргә дә бәла-каза җибәрәм икән, сезне җәзасыз калдырыйммы?! Сез җәзасыз калмаячаксыз, чөнки җирдә яшәүче барлык кешеләр өстенә Мин кылыч төшерәчәкмен. Бу – Күкләр Хуҗасы Раббы сүзе»+.

30Шулай итеп, аларга менә шушы сүзләрне игълан ит, диде миңа Раббы:

«Раббы югарыдан күкрәр,
изге урыныннан сөрәнләп тавыш бирер;
Үзенең җиренә кот очарлык итеп җикерер;
йөзем таптаучылар сыман кычкырыр;
җирдә яшәүче бөтен кешеләргә дәһшәтле тавышын ишеттерер+.

31Гөрелтесе җир читенә барып җитәр,
чөнки Раббы халыклар белән тартыша;
Ул һәрбер җан иясен хөкем итәр,
яманнарны кылычтан уздырыр.
Бу – Раббы сүзе».

32Күкләр Хуҗасы Раббы болай дип әйтә:

«Менә, бәла бер халыктан икенчесенә күчә,
җирнең читләреннән зур өермә күтәрелә!»+

33Ул көнне бөтен җир йөзе, бер читеннән икенче читенә кадәр, Раббы һәлак иткән кешеләрнең мәете белән тулыр; мәрхүмнәрне кызганып елаучы да, җыеп-җыештырып җирләүче дә булмас; җир өстендә тирес кебек ятар алар+.

34Үкереп елагыз, көтүчеләр, кайгырыгыз!

Туфракта аунагыз, көтү җитәкчеләре!

Чөнки сезнең суелыр көннәрегез килеп җитте;
сез чәлпәрәмә килеп ватылган кыйммәтле савыт кебек булырсыз+.

35Көтүчеләргә – качар урын,
көтү җитәкчеләренә котылу булмас.

36Көтүчеләрнең, көтү җитәкчеләренең үкереп елавы ишетелә,
чөнки Раббы аларның көтүлекләрен туздырып ташлады.

37Раббының ачу-ярсуыннан тыныч көтүлек җирләре харап ителә.

38Өнен ташлап чыккан арысланга тиң Ул!

Раббының ачу-ярсуыннан, баскынчыларның кылычыннан
аларның җирләре чүлгә әйләнде.

26

Иремиягә үлем янавы

26^1Яһүдә илендә Йошия углы Яһоякыйм патша хакимлек итә башлаган көннәрдә Раббыдан Иремиягә сүз килеп иреште+.

2– Раббы болай ди: «Раббы йортының ишегалдына кереп бас та, сәҗдә кылыр өчен, бөтен Яһүдә шәһәрләреннән җыелган халыкка Мин әйтергә кушканнарның берсен-бер калдырмый җиткер!+
3Бәлки, алар сүзләремә колак салыр, һәм һәркайсы үзенең яман юлыннан кире борылыр, шул чагында Мин аларның явыз эшләре өчен бирергә ниятләгән афәтне җибәрми калырмын+. 4Раббы болай дип әйтә, диген аларга: „Әгәр дә сез Мине тыңламыйсыз, Мин биргән Канун буенча яшәргә теләмисез икән,+
5бер-бер артлы сезгә җибәргән колларым – пәйгамбәрләрем сүзенә колак салмыйсыз икән (сез аларны һичкайчан тыңламадыгыз),+
6Шилоһ шәһәренә нәрсә кылсам, бу йортка да шуны эшләрмен, калагызны исә җир йөзендәге барлык халыкларның каргышына дучар итәрмен“».

7Руханилар, пәйгамбәрләр вә бар халык Раббы йортында Иремия сөйләгән шушы сүзләрне ишетеп торды. 8Раббы иңдергән шушы сүзләрне Иремия кешеләргә сөйләп бетерүгә, руханилар, пәйгамбәрләр һәм бар халык аны эләктереп алды да:

– Үтерегез аны, үтерегез! – дип кычкырырга тотынды. – 9Ни өчен син: «Бу йорт Шилоһ хәленә төшәр, шәһәр, вәйран булып, кешесез калыр», – дип, Раббы исеменнән пәйгамбәрлек итәсең? – диде алар, Иремияне Раббы йортында уратып алып.

10Шул турыда ишеткән Яһүдә түрәләре, патша сараеннан Раббы йортына юнәлеп, Раббы йортының Яңа капкасы янына үз урыннарына килеп утырдылар+. 11Шуннан соң руханилар вә пәйгамбәрләр түрәләргә һәм барлык халыкка:

– Бу кеше үлемгә хөкем ителергә тиеш, чөнки ул, үзегез ишетеп торганча, шәһәребезгә каршы пәйгамбәрлек итте, – диделәр.

12Шунда Иремия барлык түрәләргә вә халыкка болай диде:

– Шушы йортка вә шушы шәһәргә каршы сез ишеткән пәйгамбәрлек сүзләрен әйтергә мине Раббы җибәрде. 13Йөргән юлларыгыздан кайтып, яман эшләрегездән баш тартсагыз һәм Раббы Аллагыз әйткәннәргә колак салсагыз, Раббы да ниятеннән кире кайтыр, сезгә игълан иткән һәлакәтне булдырмый калыр+. 14Инде миңа килгәндә, менә, мин сезнең кулдамын – үзегез дөрес вә гадел дип тапканча эшләгез;+
15ләкин шуны белегез: әгәр мине үтерәсез икән, бер гаепсез адәмнең канын түккән өчен, сез үзегез дә, шушы шәһәр һәм аның халкы да җавап бирәчәк. Хак дөрестер: әлеге сүзләрне сезгә җиткерер өчен, мине Раббы Үзе җибәрде.

16Шуннан түрәләр һәм бар халык руханиларга вә пәйгамбәрләргә:

– Бу кеше үлемгә хөкем ителергә тиеш түгел, чөнки ул безгә Раббы Аллабыз исеменнән сөйләде! – диде.

17Ил өлкәннәреннән кайберәүләр, урыннарыннан торып, халык җыенына шуны җиткерде:+

18– Яһүдә патшасы Хизәкыйя заманында пәйгамбәрлек иткән морешетлы Михә дә Яһүдә халкына болай дип әйткән иде:

«Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:
„Сионны басу кебек сөрәчәкләр,
Иерусалим хәрабәләр өеменә әйләнәчәк,
һәм Аллаһы йорты урнашкан тау урман белән капланачак[*]“»+.

19Шушы сүзләре өчен Яһүдә патшасы Хизәкыйя һәм бөтен Яһүдә халкы аны үтергәнме соң?! Киресенчә, патша, Раббыдан куркып, Аңардан мәрхәмәт сораган; һәм Раббы, ниятеннән кире кайтып, аларга игълан иткән һәлакәтне булдырмый калган. Ә без үз-үзебезгә зур явызлык кылабыз!+

Урия пәйгамбәрне үтерү

20Ул заманда Раббы исеменнән пәйгамбәрлек кылучы тагын берәү – кыръят-ягаримле Шәмәгыйя углы Урия исемле кеше бар иде. Ул да шушы шәһәргә һәм шушы җиргә каршы нәкъ Иремия сөйләгәнчә пәйгамбәрлек итте+. 21Яһоякыйм патша, аның барлык гаскәриләре вә түрәләре, Уриянең сүзләрен ишетеп, аны үтерергә уйлады. Әмма Урия бу турыда белде дә, куркып, Мисырга качып китте+. 22Шуннан соң Яһоякыйм патша аның артыннан Мисырга үз кешеләре белән Ахбор углы Элнатанны җибәрде+. 23Алар, Урияне Мисырдан алып кайтып, аны Яһоякыйм патша хозурына китерделәр. Патша аны кылыч белән чабып үтертте дә мәетен гади халык күмелә торган урынга ташларга кушты.

24Ләкин Шафан углы Ахикам Иремияне яклап чыкты – аның җанын кыярга теләгән халык кулына тапшырырга ирек бирмәде+.

27

Яһүдәнең Бабилгә буйсынырга тиешлеге турында

27^1Яһүдә илендә Йошия углы Сәдыкыйя[*] патша хакимлек итә башлаган көннәрдә Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште+.

2Раббы миңа болай дип әйтте:

– Баулары белән бергә үзеңә камыт яса да муеныңа ки+. 3Яһүдә патшасы Сәдыкыйя янына Иерусалимгә килгән илчеләр аша Эдом, Мәаб, Аммон, Сур һәм Сидун патшаларына да берәр камыт җибәр+. 4Илчеләр үзләренең хуҗаларына, Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай дип әйтә, дисеннәр: 5«Җирне, җир йөзендәге кешеләрне вә хайваннарны Мин Үземнең бөек кодрәтем вә сузылган кулым белән бар иттем һәм Мин аларны күңелемә хуш килгән кешегә бирәм+. 6Хәзер Мин барлык бу җирләрне Үземнең колым – Бабил патшасы Нәбухаднессар кулына тапшырам, хәтта кыргый җанварларны да аңа буйсындырам+. 7Барча халыклар аңа, аның углына вә оныгына хезмәт итәр. Тик, вакыты җиткәч, аның үзен дә, җирен дә башка зур халыклар һәм бөек патшалар буйсындырыр+. 8Бабил патшасы Нәбухаднессарга хезмәт итәргә теләмәгән, ул кигерткән камытка муенын куеп тормаган һәрбер халыкны һәм патшалыкны Мин кылыч, ачлык вә үләт зәхмәте белән җәзалармын, Нәбухаднессар кулы белән тәмам юк итәрмен, – дип белдерә Раббы. –+
9Шуңа күрә пәйгамбәрләрегез, күрәзәчеләрегез, төш юраучыларыгыз, фалчыларыгыз һәм сихерчеләрегезнең „Бабил патшасына хезмәт итмәячәксез!“ дип әйткән сүзләрен тыңламагыз,+
10чөнки алар сезгә ялган сөйли. Әгәр аларны тыңласагыз, Мин сезне үз җирегездән куып җибәрермен – сезне еракка алып китәрләр, һәм сез шунда һәлак булырсыз+. 11Бабил патшасының камытын кияр өчен, муенын куеп торган һәм аңа хезмәт иткән халыкны Мин үз җирендә калдырырмын, – дип белдерә Раббы, – ул шушы җирне эшкәртер һәм шунда яшәр».

12Яһүдә патшасы Сәдыкыйягә дә мин шушы ук сүзләрне җиткердем:

– Бабил патшасының камытын кияр өчен, муеныгызны куеп торыгыз һәм аның үзенә, халкына хезмәт итегез, шул чагында исән калырсыз, – дидем. –+
13Ни өчен сиңа һәм синең халкыңа кылычтан, ачлыктан вә үләт зәхмәтеннән үләргә?! Чөнки, Раббы кисәткәнчә, Бабил патшасына хезмәт итәргә теләмәгән һәр халыкны шушы казалар көтә+. 14«Бабил патшасына хезмәт итмәячәксез!» дип әйтүче пәйгамбәрләрне тыңламагыз, чөнки алар сезгә ялган сөйли. 15Әлеге пәйгамбәрләр хакында Раббы: «Сезнең янга аларны җибәрмәдем Мин, – ди. – Алар Минем исемнән ялган сөйли. Әгәр аларны тыңласагыз, Мин сезне дә, пәйгамбәрлек кылучыларны да куып җибәрермен, һәм сез һәлак булырсыз».

16Аннары мин руханиларга һәм бар халыкка шуны җиткердем:

– Раббы болай ди: «„Раббы йорты әйберләрен Бабилдән озакламый кире кайтарачаклар!“ дип әйтүче пәйгамбәрләрне тыңламагыз, чөнки алар ялган сөйли+. 17Тыңламагыз аларны, Бабил патшасына хезмәт итегез һәм исән-имин калырсыз. Ни өчен бу шәһәр хәрабәгә әйләнергә тиеш?! 18Әгәр алар чын пәйгамбәр икән һәм Раббы исеменнән сөйлиләр икән, „Раббы йортында, Яһүдә патшасы сараенда һәм Иерусалимдә калган савытларны Бабилгә алып китмәсеннәр!“ дип, Күкләр Хуҗасы Раббыдан ялварып сорасыннар. 19-21Яһүдә патшасы Яһоякыйм углы Яһояхинны, шулай ук Яһүдә һәм Иерусалимнең барлык аксөяк затларын Иерусалимнән Бабилгә әсирлеккә куып алып киткән чакта, Бабил патшасы Нәбухаднессар Раббы йортындагы баганаларны, бакырдан эшләнгән ясалма диңгезне[*], күчермә аскуймаларны һәм шәһәрдә калган кайбер әйберләрне үзе белән алып китмәгән иде. Раббы йортында, Яһүдә патшасы сараенда һәм Иерусалимдә калган шул әйберләр турында Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди:+
22„Аларны Бабилгә алып китәчәкләр, һәм Мин, шул әйберләрне кайгыртып, кабат үз урынына кайтарганчы, алар шунда калачаклар“. Бу – Раббы сүзе»+.

28

Иремия һәм Ханания

28^1Шул ук елның бишенче аенда, Яһүдә патшасы Сәдыкыйя хакимлегенең дүртенче елында, гибгонлы Аззур углы Ханания пәйгамбәр миңа Раббы йортында руханилар вә барлык халык алдында шушы сүзләрне әйтте:+

2– Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Бабил патшасының камытын сындырам!+
3Ике ел да үтмәс, Бабил патшасы Нәбухаднессар Раббы йортыннан Бабилгә алып киткән барлык әйберләрне Мин кире шушы урынга кайтарам+. 4Шулай ук Яһүдә патшасы Яһоякыйм углы Яһояхинны һәм әсир итеп Бабилгә куылган барлык Яһүдә сөргенчеләрен шушы урынга кайтарам, – дип белдерә Раббы, – чөнки Бабил патшасының камытын сындырам».

5Иремия пәйгамбәр Раббы йортындагы руханилар һәм бөтен халык алдында Ханания пәйгамбәргә болай дип җавап бирде:

6– Амин! Раббы шулай кылсын! Син пәйгамбәрлек иткәннәрне Ул гамәлгә ашыра күрсен – Раббы йорты савытларын һәм барлык сөргенчеләрне Бабилдән кире монда кайтарсын. 7Тик сиңа һәм биредәге кешеләргә әйтәсе сүзләремне тыңла: 8миннән һәм синнән элегрәк килгән пәйгамбәрләр борын заманнардан бирле байтак илләрне вә бөек патшалыкларны сугышлар, афәтләр һәм үләт зәхмәтләре турында алдан кисәтә торан булганнар. 9Әмма иминлек-тынычлык киләсен алдан хәбәр иткән пәйгамбәрнең әйткәннәре тормышка ашканнан соң гына, аны Раббы җибәргән чын пәйгамбәр дип таныганнар+.

10Шунда Ханания пәйгамбәр, Иремия пәйгамбәр муеныннан камытны салдырып алып, аны сындырып ташлады да+
11җыелган халыкка мөрәҗәгать итте:

– Раббы болай ди: «Ике ел да үтмәс, Бабил патшасы Нәбухаднессар бар халыклар муенына кидергән камытны Мин әнә шулай сындырып ташлармын!»

Бу сүзләрдән соң Иремия пәйгамбәр үз юлы белән китеп барды.

12Иремия муенындагы камытны Ханания пәйгамбәр сындырып ташлаганнан соң, Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште:

13– Бар, Хананиягә, Раббы болай дип әйтә, диген: «Син агач камытны сындырдың, ләкин аның урынына син тимер камыт ясарсың! 14Чөнки Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: „Бабил патшасы Нәбухаднессарга хезмәт итсеннәр өчен, Мин шушы халыкларның муенына тимер камыт кидерермен, һәм алар Нәбухаднессарга хезмәт итәр. Мин хәтта кыргый җанварларны да аңа буйсындырырмын“»+.

15Иремия пәйгамбәр шуннан соң Ханания пәйгамбәргә болай диде:

– Тыңла әле, Ханания! Раббы җибәрмәгән сине, ә син, ялган сөйләп, бу халыкны өметләндердең+. 16Шуңа күрә Раббы болай ди: «Менә, Мин сине җир йөзеннән юк кыламын – халыкны Раббыга каршы котырткан өчен, син шушы елда үләчәксең».

17Шул ук елның җиденче аенда Ханания пәйгамбәр вафат булды.

29

Иремиянең Бабилдәге сөргенчеләргә язган хаты

29^1Сөргенчеләр арасындагы ил өлкәннәренә, шулай ук Нәбухаднессар патша Иерусалимнән Бабилгә куып алып киткән руханиларга, пәйгамбәрләргә вә бар халыкка Иремия пәйгамбәр Иерусалимнән хат җибәрде+. 2Бу хат Яһояхин патша һәм аның анасы белән сарай хезмәтчеләре, Яһүдә вә Иерусалим түрәләре, балта осталары вә тимерчеләр Иерусалимнән куылганнан соң язылды+. 3Иремия аны Яһүдә патшасы Сәдыкыйя Бабилгә Нәбухаднессар патша янына җибәргән Шафан углы Элгаса вә Хилкыйя углы Гемария аша юллады. Хатта түбәндәгеләр язылган иде:

4Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, Иерусалимнән Бабилгә сөреп җибәргән барлык кешеләргә болай ди: 5«Үзегезгә йортлар салып, шунда яшәгез, бакчалар утыртып, җимешен ашагыз. 6Хатыннар алып, угыл-кызлар тудырыгыз; угылларыгызга да хатыннар алып, кызларыгызны кияүгә бирегез, алар да угыл-кызлар тапсыннар; шунда ишәегез, саныгыз кимемәсен. 7Мин сезне сөргенлеккә куган шәһәргә иминлек теләгез, аның өчен Раббыга дога кылыгыз, чөнки шәһәрегез имин булганда, сез дә имин яшәрсез»+.

8Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Арагыздагы пәйгамбәрләргә, күрәзәчеләргә ышанмагыз; төш юраучыларның сүзләренә колак салмагыз+. 9Минем исемнән алар сезгә ялган сөйлиләр; Мин аларны җибәрмәдем», – дип белдерә Раббы+.

10Раббы болай ди: «Бабилнең хакимлек итүенә бүгенгедән башлап җитмеш ел узганнан соң, изге вәгъдәмә тугры калган хәлдә, Мин, сезне кайгыртып, шушы җиргә кире кайтарырмын+. 11Чөнки сезгә карата нәрсәләр ниятләгәнемне Мин генә беләмен, – дип белдерә Раббы. – Ниятем яманлыкта түгел, сезгә игелек кылудадыр; Мин сезне өмет вә якты киләчәк белән бүләкләрмен. 12Сез Миңа мөрәҗәгать итәрсез, догаларыгыз белән яныма килерсез, һәм Мин сезне ишетермен;+
13Мине эзләрсез һәм табарсыз – чын йөрәктән эзләсәгез, тапмый калмассыз+. 14Мине табарга мөмкинлек бирермен Мин сезгә, – дип белдерә Раббы, – элеккеге мул-имин тормышыгызны кайтарырмын, сезне Үзем куып җибәргән барлык урыннардан, барлык халыклар арасыннан җыеп алырмын, әсирлеккә киткәнче яшәгән җирегезгә китерермен», – дип белдерә Раббы+.

15Сез: «Раббы безгә Бабилдә дә пәйгамбәрләр бирде», – дип әйткәнгә күрә, 16Давыт тәхетендә утыручы патша хакында һәм бу шәһәрдә яшәүче бөтен халык – сезнең белән бергә сөрелмәгән туганнарыгыз хакында Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:+
17«Менә, Мин аларга кылыч, ачлык вә үләт зәхмәте җибәрермен һәм аларны бозык, ашарга яраксыз инҗир җимеше кебек итәрмен; 18аларны кылыч, ачлык вә үләт зәхмәте белән эзәрлекләрмен – җирдәге барлык патшалыклар өчен алар коточыргыч бер нәрсәгә әйләнер. Үзем куып җибәргән бар халыклар арасында аларны шом сала торган каһәр иясе итәрмен, хурлыкка төшереп, адәм мыскылына калдырырмын+. 19Чөнки Мин, – дип белдерә Раббы, – кат-кат җибәреп торган колларым – пәйгамбәрләрем аша тапшырган сүзләрне тыңламады алар. Сез дә, сөргенчеләр, Мине тыңламадыгыз! – ди Раббы. –+
20Димәк ки, Иерусалимнән Бабилгә Мин сөргән кешеләр, Раббы сүзләрен тыңлагыз!»

21Раббы исеменнән сезгә ялган нәрсәләр пәйгамбәрлек итүче Колая углы Ахаб һәм Магасея углы Сәдыкыйя турында Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Мин аларны Бабил патшасы Нәбухаднессар кулына тапшырырмын, һәм ул аларны сезнең күз алдында үтерер+. 22Яһүдәдән Бабилгә куылган сөргенчеләр арасында шул заманнардан „Бабил патшасы тереләй учакка салган Сәдыкыйя белән Ахаб хәленә төшерсә иде сезне Раббы!“ дигән каргану яшәп калачак+. 23Чөнки Ахаб белән Сәдыкыйя Исраилдә бик күп кабахәтлекләр эшләде: бүтән ирләрнең хатыннары белән зина кылды; гәрчә Мин аларга һичнәрсә сөйләргә кушмасам да, Минем исемнән пәйгамбәрлек итеп, ялган сүзләр таратты. Бу хакта мәгълүм Миңа – моңа Үзем шаһиттыр», – дип белдерә Раббы+.

Шәмәгыйянең хаты һәм Иремиянең җавабы

24-25Раббы Иремиягә әйтте:

– Нехеламлы Шәмәгыйягә, Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай дип әйтә, диген: «Син үз белдегең белән Иерусалим халкына, Магасея углы Сефания руханига вә барлык руханиларга хат җибәрдең; Сефаниягә син болай дип яздың:+

26Раббы сине Еһояда рухани урынына Раббы йортына рухани итеп, үзен пәйгамбәр дип игълан иткән һәр диванага агач богау вә тимер муенчак кидерергә тиешле назыйр итеп билгеләде+. 27Ни өчен син арагызда пәйгамбәрлек итүче анатотлы Иремияне тыймыйсың? 28Чөнки ул, безгә дип, Бабилгә шундый хәбәр җибәрде: „Әсирлектә сез озак еллар яшәячәксез. Гомер итәр өчен, үзегезгә йортлар салыгыз, бакчалар утыртыгыз, шуларның җимешен ашагыз“».

29Сефания рухани шушы хатны Иремия пәйгамбәргә кычкырып укып бирде. 30Шуннан соң Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште:

31– Барлык сөргенчеләргә, нехеламлы Шәмәгыйя турында Раббы болай дип әйтә, диген: «Мин аны пәйгамбәр итеп җибәрмәсәм дә, Шәмәгыйя сездә пәйгамбәрлек итте, сезне ялганга ышандырды;+
32шуның өчен, – ди Раббы, – Мин нехеламлы Шәмәгыйяне һәм аның токымын җәзага тартырмын; аның токымыннан берәү дә бу халык арасында яшәмәс һәм берсе дә Мин Үз халкыма кылачак игелекне күрмәс, чөнки Шәмәгыйя Миңа каршы халыкны котыртты», – дип белдерә Раббы.

30

Раббының Үз халкын кире кайтарырга вәгъдә бирүе

30^1Иремиягә Раббыдан мондый сүз килеп иреште:

2– Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Мин сиңа әйткән барлык сүзләрне төргәкле китапка теркәп куй+. 3Шундый көннәр җитәр, – дип белдерә Раббы, – Мин Үз халкыма, Исраил белән Яһүдәгә, элеккеге мул-имин тормышын кайтарырмын, аларны янәдән ата-бабаларына биргән җиргә китерермен, алар шул җиргә хуҗа булыр», – дип белдерә Раббы+.

4Раббының Исраил белән Яһүдә турында әйткән сүзләре мондый:

5«Коточыргыч тавыш, куркып кычкырган авазлар ишетелә;
тынычлык юк! – ди Раббы. –

6Сораштырып карагыз әле: ир кеше бала таба аламы?!

Ни өчен соң алайса Мин күргән ир-атлар,
тулгагы башланган хатындай, корсакларын тоткан,
һәм ни өчен һәммәсенең йөзе ап-ак булган+?

7Ай-яй, нинди дәһшәтле көн бу!

Мондый көннең әле булганы юк иде.

Ягъкуб токымы өчен бу – афәтле чор,
ләкин ул аңардан котылачак»+.

8– Ул көнне, – дип белдерә Күкләр Хуҗасы Раббы, – халкым муенындагы камытны сындырырмын, бауларын өзәрмен; шуннан соң инде ул чит халыкларга түгел,+
9ә үз Раббы Алласына һәм Мин тәхеткә утырткан – Давыт токымыннан булган патшага хезмәт итәр+.

10«Шулай итеп, колым Ягъкуб, курыкма!

Син, Исраил, төшенкелеккә бирелмә! – дип белдерә Раббы. –

Чөнки Мин сине ерак илдән,
токымыңны әсирлектә булган җиреннән коткарырмын!

Ягъкуб кире әйләнеп кайтыр,
иминлек вә тынычлыкта яшәр,
һәм аңа инде беркем дә янамас+.
11Чөнки Мин янәшәңдә булырмын, Ягъкуб,
һәм сине коткарырмын! – дип белдерә Раббы. –
Мин сине халыклар арасына куып тараткан идем,
инде шул халыкларның һәммәсен кырып бетерермен,
ә сине юк итмәм.

Җәзасыз калдырмам сине,
әмма җәзаны гаделлек белән бирермен»+.

12Раббы Сионга болай ди:

«Җәрәхәтең төзәлерлек түгел,
яраң бик авыр+.
13Синең дәгъваңны беркем кайгыртмый,
җәрәхәтеңә дәва юк,
төзәлерлек түгел ул.
14Сөяркәләрең һәммәсе сине онытты,
алар инде синең янга килмиләр.
Зур гаебең, күп санлы гөнаһларың өчен
дошман явы кебек ябырылдым сиңа,
һич кызганмый җәзаладым.
15Нигә син җәрәхәтләрең турында,
төзәлмәс авыруың турында ыңгырашып зарланасың?

Гаебең – зур,
гөнаһларың күп булганга эшләдем Мин сиңа моны.

16Ләкин сине ашаганнарның һәммәсен дә ашарлар,
барлык дошманнарың үзләре әсир китәр,
сине талаганнар үзләре таланыр,
сине табыш иткәннәрнең үзләрен табыш итәрмен+.

17„Беркемгә кирәкмәгән, ташландык“ исемен йөрткәнгә күрә,

Мин сине, Сион, дәвалармын, яраларыңны төзәтермен», –
дип белдерә Раббы+.

18Раббы болай ди:

«Ягъкуб токымының чатырларын кабат корырмын,
аларның торакларына мәрхәмәт күрсәтермен;
хәрабәләр булган урында кабат шәһәр калкып чыгар,
зиннәтле сарай да элеккечә үк итеп салыныр.
19Алар яшәгән урында рәхмәт җырлары,
күңел ачучы кешеләр тавышы яңгырап торыр.
Мин аларны ишәйтермен,
һәм аларның саны бер дә кимемәс;
аларны данлы итәрмен,
һәм алар кимсетелмәс+.

20Ягъкубның балалары әүвәлгечә рәхәт тормыш кичерер,
җәмгыятьләре Минем каршымда ныгыр,
аларны җәберләүчеләргә җәза бирермен.
21Аларның юлбашчысы үз араларыннан булыр,
хакиме үз араларыннан чыгар.
Мин аны Үземә якынайтырмын,
һәм ул Минем яныма килер.
Шулай, үз белдеге белән Миңа якынаерга
кемнең кыюлыгы җитәр икән?! –
дип белдерә Раббы. –
22Сез – Минем халкым,
ә Мин сезнең Аллагыз булырмын»+.

23Менә, Раббыдан ярсулы давыл килә,
өермәләнеп күтәрелә –
явызлар өстенә ябырылачак ул+.

24Күңелендәге ниятен гамәлгә ашырмый торып,

Раббы Үзенең көйдергеч ачу-ярсуын тыймас.

Алдагы көннәрдә сез моны аңларсыз+.

31

31^1– Шул вакытта Мин – барлык Исраил ыругларының Алласы, ә алар Минем халкым булыр, – дип белдерә Раббы.

Исраилнең үз җиренә кайтуы

2Раббы болай ди:

«Кылычтан исән калган халык чүлдә илтифатымны казаныр,
һәм Исраилгә Мин тынычлык китерермен!»

3Раббы миңа ерактан күренеп:
«Мин сине яратам, Исраил,
һәм Минем мәхәббәтем мәңгелектер,
шуңа күрә сиңа мәрхәмәт кылам, – диде. –+
4Әй гыйффәтле кыз Исраил,
Мин сине яңадан төзермен,
һәм син төзек-бөтен булырсың,
кулыңа янәдән шөлдерле барабаныңны алырсың
һәм шатланып-дәртләнеп биючеләргә кушылырсың+.

5Самарея тауларында янә йөзем бакчалары утыртырсың;
аларны утырткан бакчачылар уңышны да үзләре җыяр+.

6Шундый көн килеп җитәр:

Эфраим тауларындагы сакчылар: „Әйдәгез, Сионга,
үзебезнең Раббы Аллабыз янына меник!“ – дип кычкырыр»+.

7Раббы болай ди:

«Ягъкуб токымын телгә алып, сөенеп-куанып җырлагыз,
башкалар арасында беренче саналган халыкны данлагыз,
мактау сүзләре яудырыгыз,

„Йа Раббы, коткар Үз халкыңны –

Исраилнең исән калган кешеләрен!“ – дип әйтегез!

8Менә, Мин аларны төньяктагы илдән китертермен,
җир читләреннән җыеп алырмын;
араларында сукыр вә аксагы,
йөкле хатын вә тулгак тотканы –
барысы, зур бер төркем булып, бирегә кайтыр+.
9Алар күз яшьләре түгә-түгә,
ялынып-ялварып кайтырлар;
Мин аларны ташкын сулар буеннан,
абындырмыйча туры юлдан җитәкләп барырмын,
чөнки Мин – Исраилнең Атасымын,
ә Эфраим – Минем беренче углымдыр»+.

10Әй халыклар, Раббы сүзен тыңлагыз!

Ерактагы яр буйларына шуны белдерегез:

«Исраилне Кем тараткан булса, Шул җыяр
һәм аны Үз терлеген саклаучы көтүче кебек багар+.

11Чөнки Раббы Ягъкуб токымын йолып алыр,
көчлеләр кулыннан коткарыр+.

12Алар, Сион тавына килеп, шатланып кычкырырлар,

Раббының юмартлыгына –
бодай, шәраб вә зәйтүн маена,
сарыкларга, мал-туарга куанырлар.

Аларның җаны мул итеп сугарылган бакча кебек булыр,
һәм алар инде беркайчан да кайгы күрмәс+.

13Кызлар биеп күңел ачар,
алар белән бергә егетләр вә картлар шатланышыр;

Мин аларның кайгысын куанычка алыштырырмын,
кичергән кайгы-хәсрәттән соң, юатып,
аларга сөенеч бүләк итәрмен+.

14Руханиларны нигъмәтләрем белән ризыкландырырмын,
халык Минем игелекләремнән тук булыр.

Бу – Раббы сүзе».

15Раббы болай ди:

«Рамаһ шәһәрендә бер тавыш –
ачыргаланып елаган тавыш ишетелә.
Балаларын кызганып, Рахилә[*] елый анда,
һичкемнең юатуын теләми,
чөнки инде балалары юк»+.

16Раббы аңа:

«Үкереп елаудан тукта,
күзләреңнән яшь чыкмасын,
чөнки хезмәтеңә күрә әҗере булыр, – ди, –
балаларың дошман җиреннән әйләнеп кайтыр!
17Киләчәгең өметле, – дип белдерә Раббы, –
балаларың үз иленә кайтыр!

18Эфраимнең иңрәп ыңгырашуын ишетәм:
„Син миңа җәза бирдең,
һәм мин, тискәре бозау сыман, сабак алдым.
Кире Үзеңә кайтар мине,
һәм мин кайтырмын,
чөнки Син – минем Раббы Аллам!+
19Юлымнан читкә тайпылдым мин,
ләкин соңыннан тәүбә иттем;
акылыма килгәч, кайгыдан башым салынды.
Яшьлегемдә оят эш кылып
хур булдым, мәсхәрә ителдем“.
20Углым Эфраим Миңа кадерле түгелмени?!
Яраткан балам түгелмени ул?!
Аны еш кына шелтәләсәм дә,
һаман җылылык белән искә алам;
йөрәгем аны уйлап борчыла,
һәм Мин аңа рәхим-шәфкатемне күрсәтермен!
Бу – Раббы сүзе»+.

21И гыйффәтле кыз Исраил!

Үзең өчен юлга ташлар куеп калдыр,
юнәлеш күрсәтүче билгеләр куй,
барган шушы юлыңны хәтереңә сеңдер!

Кайт, үз шәһәрләреңә кире кайт!

22Озак бәргәләнеп йөрерсеңме әле, юлдан язган кыз?!

Раббы җирдә яңа бер нәрсә булдырды:

хатын-кыз ирне яклый[*]+.

23Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди:

«Мин аларга элеккеге мул-имин тормышларын кайтаргач,

Яһүдә җирендә вә аның шәһәрләрендә яңадан:

„Әй гаделлек йорты, әй изге тау,

Раббы сиңа хәер-фатихасын бирсен!“ – диячәкләр+.

24Халык Яһүдәдә вә аның барлык шәһәрләрендә бергә яшәячәк,
игенчеләр дә, малларын баккан көтүчеләр дә
шунда көн күрәчәк.

25Хәле киткәннәргә Мин – су,
алҗыганнарга ризык бирәчәкмен».

26Шул чагында мин уянып киттем һәм як-ягыма карандым; төшем үземә бик ошады.

27– Менә, шундый көннәр җитәр, – дип белдерә Раббы, – Исраил һәм Яһүдә җирендә Мин адәм затын вә терлекне мулдан кылырмын+. 28Моңарчы Мин бу халыкны тамыры белән йолкып алыр, җимереп ташлар, юкка чыгарыр, һәлак итәр һәм бәлагә салыр өчен күзәткән булсам, хәзер исә тергезер, тамыр җәйдерер өчен алардан күземне алмамын, – дип белдерә Раббы. –+
29Ул чагында инде:

«Аталары әче йөзем ашаган,
ә балаларының тешләре камаша», –

дип әйтмәсләр+. 30Һәркем үзе кылган җинаять өчен генә үлем җәзасына тартылыр – әче йөзем ашаган кешенең генә тешләре камашыр+.

Яңа килешү

31– Менә, шундый көннәр җитәр, – дип белдерә Раббы, – Мин Исраил вә Яһүдә халкы белән яңа килешү төзермен+. 32Бу килешү Мин аларның ата-бабаларын Мисырдан җитәкләп алып чыккан чакта төзегән килешү сыман булмас, – дип белдерә Раббы. – Ата-бабалары ул килешүне бозды, гәрчә Мин аларның Хуҗасы булсам да+. 33Киләчәктә, – дип белдерә Раббы, – Мин Исраил халкы белән менә мондый килешү төзермен: Үз Канунымны күңелләренә салырмын, йөрәкләренә язып куярмын. Мин – аларның Алласы, ә алар Минем халкым булыр+. 34Шулчак инде беркем дә үзенең дустын яисә туганын: «Раббыны танып бел!» – дип өйрәтмәс, инде һәммәсе: олысы да, кечесе дә Мине үзе танып белер, – дип әйтә Раббы, – чөнки Мин аларның җинаятьләрен кичерермен, гөнаһларын бүтән искә алмам+.

35-36Көндезләрен балкып торсын өчен – кояшны,
төннәрен яктылык чәчсен өчен, ай вә йолдызларны бар кылган,
дулкыннар үкерерлек итеп, диңгезне кубарган Раббының исеме –

Күкләр Хуҗасы Раббы!

«Мин урнаштырган шушы тәртип
какшамаслык булган кебек, – дип белдерә Раббы, –

Исраил токымы да мәңге Минем халкым булып калачак»++.

37Раббы болай ди:

«Югарыда – күкне,
түбәндә җирнең нигезләрен үлчәп-тикшереп булса,
гамәлләре өчен Мин Исраилнең токымын кире кагармын!

Бу – Раббы сүзе»+.

38Шундый көннәр җитәр, – дип белдерә Раббы, – Хананел манарасыннан алып Почмак капкасына кадәр Иерусалим Минем өчен яңадан төзелер+. 39Шәһәр чиге[*] Гәреб калкулыгына, шуннан исә Гөәгә кадәр сузылыр. 40Мәетләр күмелгән вә көл өемнәре астында калган бөтен үзән – Кыдрун үзәненең көнчыгышындагы Атлар капкасына кадәр сузылган җир – Раббының изге урыны булыр. Иерусалим каласы инде һичкайчан җимерелмәс һәм вәйран ителмәс+.

32

Халыкка өмет бирү өчен, Иремиянең җир сатып алуы

32^1Яһүдә патшасы Сәдыкыйя хакимлегенең унынчы, ә Нәбухаднессар патша хакимлегенең унсигезенче елында Иремиягә Раббы сүзе булды+. 2Бу вакытта Бабил патшасының гаскәре Иерусалимне камалышта тотып, Иремия пәйгамбәр Яһүдә патшасы сараендагы сакчылар йорты ишегалдында тоткынлыкта ята иде+. 3Яһүдә патшасы Сәдыкыйя аны менә шушы сүзләре өчен япкан иде: «Раббы болай дип әйтә: „Менә, Мин бу шәһәрне Бабил патшасы кулына тапшырам, һәм ул аны басып алыр! 4Яһүдә патшасы Сәдыкыйя килданиләрдән котылып кала алмас, ул, һичшиксез, Бабил патшасы кулына төшәр һәм аның белән күзгә-күз карап, йөзгә-йөз торып сөйләшер. 5Нәбухаднессар Сәдыкыйяне Бабилгә алып китәр, һәм Мин Сәдыкыйяне искә төшергәнче, ул шунда гомер сөрер, – дип белдерә Раббы. – Сез килданиләр белән сугышырсыз, ләкин җиңә алмассыз“»+.

6Иремия болай диде:

– Миңа Раббыдан шундый сүз килеп иреште: 7«Менә, синең яныңа абзаң Шаллумның углы Ханамил килеп: „Минем Анатоттагы басуымны сатып ал, чөнки, иң якын туганым буларак, синең аны сатып алырга хокукың бар“, – дияр»+. 8Һәм, Раббы әйткәнчә, туганым Ханамил минем яныма – сакчылар йортының ишегалдына килеп: «Беньямин җирендәге, Анатоттагы басуымны сатып ал, чөнки хуҗа булу хокукы да, сатып алу хокукы да синеке. Ал аны!» – диде. Шунда мин, дөрестән дә, моның Раббы сүзе икәнлеген аңладым+. 9Шулай итеп, мин туганым Ханамилдән Анатоттагы басуны сатып алдым һәм аңарга унҗиде шәкыл[*] көмеш үлчәп бирдем. 10Сатып алу турында кәгазь язып мөһерләдем, шаһитлар чакырдым һәм, үлчәүгә салып, көмеш үлчәп бирдем. 11Шуннан соң сату-алу шартлары вә кагыйдәләре язылган кәгазьләрнең мөһер сугылганын да, ачык калганын да алдым 12һәм туганым Ханамил, шул кәгазьләргә кул куйган шаһитлар, сакчылар йортының ишегалдында утырган барлык яһүдиләр күз алдында Махсеядән туган Нерия углы Барухка тоттырдым,+
13бар кеше алдында аңа әйттем: 14«Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: „Озак вакытлар саклансын өчен, бу кәгазьләрнең ябыштырып мөһерләнгәнен дә, ачык калганын да балчык савытка салып куй“. 15Чөнки Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: „Бу җирдә кешеләр янә йортлар, басулар вә йөзем бакчалары сатып ала башлар“».

16Иремия үзенең сүзен дәвам итте:

– Шуннан соң, сату-алу кәгазен Нерия углы Барухка тапшырып, мин Раббыга дога кылдым: 17«Йа Хуҗа-Раббым! Син, кулыңны сузып, бөек кодрәтең белән күкне вә җирне яраттың. Синең өчен мөмкин булмаган эш юк ул!+
18Син меңләгән кешегә мәрхәмәтеңне күрсәтәсең, аталарының җинаятьләре өчен тиешле җәзаны балаларына бирәсең. Син – бөек, куәтле Аллаһы! Исемең – Күкләр Хуҗасы Раббы!+
19Ниятләреңдә – бөек, эшләреңдә куәтле Син, күзләрең адәм балаларының барлык юлларын күзәтеп тора, һәм Син һәркемгә, ничек яшәвенә вә кылган гамәлләренә карап, әҗерен бирәсең+. 20Мисыр җирендә Син могҗизалар вә галәмәтләр күрсәттең, аларны Син әле бүген дә Исраилдә вә барлык кешеләр арасында эшлисең. Син Үз исемеңне данлы иттең, һәм ул бүгенге көндә дә мәшһүрдер!+
21Син, галәмәтләр вә могҗизалар күрсәтеп, куәтле кулыңны сузып, бөек дәһшәтеңне таратып, Үзеңнең Исраил халкыңны Мисыр җиреннән алып чыктың+. 22Син аларга, ата-бабаларына биргән антыңа тугры калып, сөт вә бал агып торган шушы җирне бирдең+. 23Шушы җиргә килеп, алар хуҗа булдылар, ләкин Сиңа буйсынмадылар, Кануныңны үтәмәделәр, кушканнарыңның берсен дә эшләмәделәр, шуның өчен Син аларга бөтен шушы бәлаләрне җибәрдең+. 24Әнә, Иерусалимне басып алыр өчен, килданиләр шәһәр тирәли туфрак өемнәре күтәрттеләр. Инде шәһәр алыначак – кылыч, ачлык вә үләт зәхмәтенә дучар булып, баскынчылар кулына төшәчәк. Әйткәннәрең гамәлгә ашты, Син моны Үзең күреп торасың+. 25Ә Син, Хуҗа-Раббым, шәһәр килданиләр кулына калган мәлдә миңа: „Шаһитлар чакыр да, көмеш түләп, басу сатып ал!“ – дисең».

26Шунда Иремиягә Раббыдан мондый сүз килеп иреште:+

27– Мин – Раббы, бөтен тереклек дөньясының Алласы! Минем өчен мөмкин булмаган эш бармыни?! 28Шунлыктан Раббы болай ди: «Менә, Мин бу шәһәрне килданиләр – Бабил патшасы Нәбухаднессар кулына тапшырам, һәм ул аны басып алыр. 29Иерусалимне камалышта тотучы килданиләр, шәһәрне яулап алып, аңа ут салырлар, йортларны яндырырлар. Шул йортларның түбәләрендә Иерусалим халкы, Минем ачуымны чыгарып, илаһ Багал хөрмәтенә хуш исле сумала-майлар көйрәтә, чит илаһларга багышлап, шәраб бүләкләре китерә иде бит!+
30Исраил вә Яһүдә халкы яшь чагыннан Минем күз алдында фәкать явызлык кылды; Исраил кешеләре үз куллары ясаган потлары белән Минем ачуымны чыгарды, – ди Раббы. –+
31Төзелгән көненнән алып бүгенгә кадәр бу шәһәр Мине ачуландыра һәм ярсыта, шуның өчен Мин аңардан ваз кичәмен. 32Исраил вә Яһүдә халкы – патшалар, түрәләр, руханилар, пәйгамбәрләр, Яһүдәдә һәм Иерусалимдә яшәүче бар кеше – үзенең явызлыгы белән Минем ачуымны чыгарды+. 33Алар Миңа йөзләре белән түгел, аркалары белән борылды; Мин аларга бертуктаусыз сабак бирдем, ләкин алар Мине тыңламадылар, үгет-нәсыйхәтемне кабул итәргә теләмәделәр. 34Минем исемгә багышланган йортка үзләренең җирәнгеч потларын куеп, йортымны нәҗесләделәр+. 35Бен-Һинном үзәнендә Багал хөрмәтенә корбан китерү урыннары ясадылар, шунда, угыл-кызларын утка салып, илаһлары Молыхка корбан китерделәр. Мин аларга аның ише әмер бирмәгән идем, мондый кабахәтлекне эшләрләр дип акылыма да килмәгән иде! Шуның белән алар Яһүдәне гөнаһка батырдылар»+.

36Иерусалим турында сез: «Кылыч, ачлык вә үләт зәхмәтенә дучар ителеп, бу шәһәр Бабил патшасы кулына тапшырылачак», – дисез, әмма Раббы, Исраил Алласы, болай ди:+

37– Менә, Мин аларны ачулы, ярсулы чагымда куып җибәргән барлык илләрдән бергә җыеп алырмын, шушы урынга кайтарырмын һәм аларга имин тормыш насыйп итәрмен+. 38Алар – Минем халкым, ә Мин аларның Алласы булырмын+. 39Үзләренең вә токымнарының иминлеге хакына гомер буе Миннән куркып, Мине хөрмәтләп яшәсеннәр өчен, аларның һәммәсенә бер йөрәк вә бер юл бирермен+. 40Мин алар белән мәңгелек килешү төзермен, алардан йөз чөермәм, игелек кылудан туктамам. Миннән читкә китмәсеннәр өчен, аларның йөрәгенә Миңа карата хөрмәт катыш курку салырмын+. 41Аларга игелек кылудан Мин куаныч табармын, бөтен йөрәгемне вә күңелемне биреп, аларны, һичшиксез, шушы урында төпләндерермен+.

42Раббы болай ди:

– Бу халыкка әлеге олы афәтне ничек җибәргән булсам, аларга вәгъдә иткән барлык игелекләрне дә шул рәвешле бирермен+. 43Сез: «Буш чүл ул, анда кеше дә, җәнлек тә яшәми, килданиләр кулында ул хәзер», – дип әйткән бу урында кешеләр үзләренә басу-кырлар сатып ала башларлар. 44Беньямин җирендә, Иерусалимнең тирә-ягында, Яһүдә вә тау шәһәрләрендә, тау итәге Шефеладагы вә Нәгебтәге шәһәрләрдә – барлык шушы урыннарда, көмеш түләп, басу-кырлар сатып алырлар, шаһитлар чакырып, сату-алу кәгазенә теркәрләр һәм мөһерләп куярлар, чөнки халкыма Мин элеккеге мул-имин тормышын кайтарырмын. Бу – Раббы сүзе+.

33

Җәзага тартканнан соң тергезү

33^1Сакчылар йортының ишегалдында бик астында яткан чакта, Иремиягә икенче мәртәбә Раббы сүзе килеп иреште+.

2– Җирне бар иткән, аңа кыяфәт биргән һәм аны оештырган-ныгыткан, исеме Раббы булган Зат болай ди: 3«Миңа мөрәҗәгать ит – һәм Мин сиңа җавап бирермен, син белмәгән бөек вә яшерен нәрсәләрне сөйләрмен»+.

4Дошманның шәһәр тирәли күтәрткән туфрак өеменә һәм кылычына каршы торыр өчен, халык, йортларын вә Яһүдә патшаларының сарайларын сүтеп, кала диварларын ныгытты. Бу хакта Раббы, Исраил Алласы, болай ди:+

5– Шәһәр халкы килданиләргә каршы сугышка күтәрелсә дә, аларның йортлары һәлак булган кешеләрнең мәетләре белән тулыр! Мин, ачуым чыгып һәм ярсып, шәһәр халкын кырырмын, чөнки кылган явызлыклары өчен Мин бу шәһәрдән йөземне бордым. 6Әмма соңыннан Мин шулай да бу шәһәргә дәва-сихәт бирермен, халкын савыктырырмын, аларга чиксез тынычлык вә хәвефсез тормыш насыйп итәрмен+. 7Яһүдә вә Исраилгә элеккеге мул-имин тормышларын кайтарырмын, аларны элеккеге кебек итеп урнаштырырмын+. 8Минем алда кылган гөнаһларыннан аларны пакьләрмен, барлык җинаятьләрен, Миңа каршы оештырган фетнәләрен гафу кылырмын+. 9Җир йөзендәге барлык халыклар алдында Иерусалим Миңа шөһрәт, шатлык вә дан-шәрәфләр китерер. Иерусалимдә яшәүчеләргә кылган барча игелекле эшләремне вә аларга биргән иминлекне күреп, бу халыклар куркуларыннан калтырап төшәр.

10Раббы болай ди:

– Әлеге җир турында сез: «Буш җир бу, анда ни адәм, ни җанвар яшәми», – дисез. Әмма бушап калган, кеше дә, җанвар да яшәми торган Яһүдә шәһәрләрендә вә Иерусалим урамнарында+
11янәдән шатлыклы-куанычлы тавышлар, кияү белән кәләш авазлары, Раббы йортында рәхмәт корбаны китерүчеләрнең:

«Күкләр Хуҗасы Раббыга рәхмәтләр укыгыз,
чөнки Раббы игелекле,
чөнки Аның мәрхәмәте мәңгелек!» –

дигән сүзләре яңгырап торыр. Мин бу җиргә элеккеге мул-имин тормышны кайтарырмын, – ди Раббы+.

12Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

– Бушап калган, кеше дә, җанвар да яшәми торган бу урында, андагы шәһәрләрнең һәммәсе янында кабаттан җәйләүләр булып, көтүчеләр анда үзләренең малларын йөртер. 13Таулардагы шәһәрләрдә, тау итәге Шефела вә Нәгеб шәһәрләрендә, Беньямин җирендә, Иерусалимнең тирә-ягында вә Яһүдә шәһәрләрендә маллар янә көтүченең кайгыртучан кулы астында булыр, – ди Раббы.

Тәкъва үсенте һәм Раббының Давыт белән төзегән килешүе

14– Шундый көннәр җитәр, – дип белдерә Раббы, – Мин Исраил вә Яһүдә халкы турында әйткән яхшы сүземне гамәлгә ашырырмын. 15Шул көннәрдә, шул вакытта Минем ихтыярым белән Давыт нәселеннән тәкъва бер үсенте калкып чыгар, һәм илдә ул гадел хөкем вә дөреслек урнаштырыр+. 16Шул көннәрдә Яһүдәгә котылу килер, Иерусалим хәвеф-хәтәрсез яшәр, һәм аны «Раббы – безнең хакка дөреслек урнаштыручы!» дип йөртерләр+.

17Раббы болай ди:

– Исраил тәхетендә һәрвакыт Давыт токымы утырачак+. 18Леви токымыннан булган руханилар Минем алда һәрвакыт тулаем яндыру корбаны, икмәк бүләге һәм башка төр корбанлыклар тәкъдим итәчәк.

19Раббыдан Иремиягә сүз килеп иреште:+

20– Раббы болай ди: «Көн вә төн үз вакытында килсен өчен, Мин көн вә төн белән төзегән килешүне һичкем боза алмаган кебек, 21колым Давыт белән төзегән килешү дә бозылмас, һәм тәхеттә һәрвакыт аның нәсел варисы патшалык итәр; шулай ук Миңа хезмәт күрсәткән Леви токымыннан булган руханилар белән дә килешү бозылмас+. 22Күктәге йолдызларны – исәпләп, диңгездәге ком бөртекләрен санап бетереп булмаган кебек, колым Давыт токымын да, Миңа хезмәт итүче левиләрне дә шулай ишәйтермен»+.

23Раббыдан Иремиягә мондый сүз килеп иреште:

24– Бу кешеләрнең ни сөйләгәнен ишетмисеңмени? Алар: «Раббы кайчандыр Үзе сайлаган ыругларның икесеннән – Исраил белән Яһүдәдән ваз кичте», – дип, Минем халкымны кимсетәләр, аны инде халык дип тә санамыйлар. 25Раббы болай ди: «Көн вә төн белән төзегән килешүемне, күк вә җир өчен урнаштырган канун-кагыйдәләремне үзгәртмәгән кебек,+
26Ягъкуб токымын, колым Давыт токымын Мин кире какмам, Ибраһим, Исхак вә Ягъкуб токымы белән идарә итәр өчен, Давыт нәселеннән хакимнәр куя торырмын. Халкыма элеккеге мул-имин тормышын кайтарырмын, рәхим-шәфкатемне күрсәтермен!»+

34

Сәдыкыйя патшаның әсирлеге һәм үлеме турында Иремиянең алдан әйткән сүзе

34^1Бабил патшасы Нәбухаднессар үзенең бөтен гаскәре һәм аңа буйсынган җирләрдәге патшалыклар вә халыклар белән бергә Иерусалимгә һәм аның тирә-ягындагы шәһәрләргә каршы сугыш алып барган көннәрдә Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште:+

2– Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Бар, Яһүдә патшасы Сәдыкыйягә, Раббы болай дип әйтә, диген: „Мин бу шәһәрне Бабил патшасы кулына бирәм, һәм ул аңа ут төртер;+
3син дә аның кулыннан котылып калмассың, һичшиксез аның кулына эләгерсең; Бабил патшасы белән күзгә-күз очрашырсың, йөзгә-йөз килеп сөйләшерсең, һәм шуннан соң сине Бабилгә сөрерләр+. 4Ләкин Минем сүземне тыңла, Яһүдә патшасы Сәдыкыйя! Раббы синең хакта болай ди: син кылычтан үлмәссең, 5дөньядан тыныч кына китеп барырсың, синең ата-бабаларыңны – элеккеге патшаларны җирләгәндә, ничек итеп хуш исле сумала-майлар яндырган булсалар, синең хөрмәткә дә шулай яндырырлар һәм ‘И хакимебез!’ дип яшь түгәрләр. Моны Мин әйтәм“», – дип белдерә Раббы+.

6Иремия пәйгамбәр шушы сүзләрнең барысын Иерусалимдә Яһүдә патшасы Сәдыкыйягә сөйләде; 7бу вакытта Бабил патшасының гаскәре Иерусалимгә һәм Яһүдәнең әлегәчә җимерелми калган ике шәһәренә – Лахиш һәм Азыкага каршы сугыша иде+.

Колларны иреккә җибәрү турындагы килешүнең бозылуы

8Сәдыкыйя патша колларны иреккә чыгару турында барлык халык белән Иерусалимдә килешү төзегәннән соң, Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште. 9(Үзенең яһүди туганын берәү дә коллыкта тотмасын өчен, шул килешү буенча, һәрбер кеше үзендәге кол гыйбрине[*] вә кол гыйбри хатын-кызны иреккә җибәрергә тиеш иде+. 10Барлык түрәләр вә бөтен халык, үзендәге кол ирне вә кол хатынны иреккә җибәрергә һәм киләчәктә кол алмаска килешү төзеп, колларын иреккә җибәрделәр; 11ләкин соңыннан, кире уйлап, иреккә җибәргән кол ирләрне вә хатыннарны тагын үзләренә җыя башладылар, аларны яңадан кол булырга мәҗбүр иттеләр.)

12Шунда Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште:

13– Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Мисыр җиреннән, коллык йортыннан алып чыккан чакта, Мин сезнең ата-бабаларыгыз белән килешү төзедем, Мин әйттем:+
14„Сиңа алты ел эшләп, җиденче елга чыкканнан соң, үзеңнең туганыңны – үзен сиңа саткан гыйбрине иреккә җибәр; сиңа алты ел эшләгәч, аны иреккә җибәр“, – дидем. Ләкин сезнең ата-бабаларыгыз Мине тыңламады, сүзләремә колак салмады+. 15Күптән түгел сез, тәүбәгә килеп, Минем күз алдымда гадел эш кылдыгыз: үз якыныгызга ирек игълан иттегез, Минем исемемә багышланган йортта Минем каршымда килешү төзедегез, 16ләкин соңыннан, кире уйлап, исемемне хурлыкка калдырдыгыз: һәркайсыгыз үзенең кол ир вә кол хатынын, үзләре теләгән якка иреккә җибәргәннән соң, кире кайтарып алды, әлеге ир-ат һәм хатын-кызларны янәдән кол булырга мәҗбүр итте. 17Шуңа күрә Раббы болай ди: „Сез, Мине тыңламыйча, туганнарыгызга, якыннарыгызга ирек бирмәдегез. Шуның өчен, – ди Раббы, – хәзер сезгә Мин ирек бирәм: кылычтан, үләт зәхмәтеннән яки ачлыктан кырылу иреге бирәм! Мин сезне җирдәге барлык патшалыклар өчен коточыргыч үрнәк итәм+. 18-19Яһүдә түрәләре, Иерусалим түрәләре, сарай хезмәтчеләре, руханилар вә бар халык Минем алда ул килешүне төзеделәр, икегә ярган бозау арасыннан чыгып, аны расладылар[*], ләкин соңыннан килешүне боздылар, аның шартларын үтәмәделәр. Шуның өчен Мин аларны суелган бозау хәленә төшерәмен. 20Мин аларны дошманнары кулына – аларны үтерергә теләүчеләр кулына тапшырам, аларның мәетләре күктәге кошларга вә җирдәге җанварларга азык булыр+. 21Яһүдә патшасы Сәдыкыйяне вә аның түрәләрен дошманнары кулына – аларны үтерергә теләүчеләр кулына, вакытлыча чигенгән Бабил патшасы гаскәренә тапшырам+. 22Минем ихтыярым белән дошман бу шәһәргә кире кайтыр, һөҗүм итеп, аны басып алыр һәм яндырыр. Яһүдә шәһәрләрен Мин кеше яшәми торган буш урынга әйләндерермен“», – дип белдерә Раббы+.

35

Рехаб нәселеннән үрнәк алырга өндәү

35^1Яһүдә җирендә Йошия углы Яһоякыйм хакимлек иткән заманда, Иремиягә Раббыдан мондый сүз булды:+

2– Рехаб нәселе белән барып сөйләш тә аларны, Раббы йортындагы бүлмәләрнең берсенә алып килеп, шәраб белән сыйла+.

3Шуннан мин, Хабасиниядән туган Иремия углы Яһазанияне һәм аның барча ир кардәшләрен вә угылларын – бөтен Рехаб нәселен ияртеп, 4аларны Раббы йортына, Игдәлия углы Ханан пәйгамбәрнең угыллары бүлмәсенә алып килдем. Ул бүлмә түрәләр бүлмәсе янында, ишек сакчысы Шаллум углы Магасея бүлмәсе өстендә иде. 5Рехабиләр алдына шәраб салынган савытлар вә касәләр куеп, аларга:

– Шәрабтан авыз итегез, – дидем.

6Ләкин алар:

– Без шәраб эчмибез, чөнки атабыз, Рехаб углы Йонадаб, безгә: «Үзегез дә шәраб эчмәгез, балаларыгыз да беркайчан эчмәсен!+
7Йортлар салмагыз, орлык чәчмәгез, йөзем бакчалары утыртмагыз – сездә булмасын алар! Күчмә тормыш алып барган шушы җирдә озын-озак вакытлар яшисегез килсә, гомер буе чатырларда көн күрегез», – дип васыять әйтеп калдырган. 8Атабыз, Рехаб углы Йонадаб, васыять иткәннең без барысын да үтибез: беркайчан шәраб эчмибез, хатыннарыбыз, угыл-кызларыбыз да эчми. 9Яшәр өчен йортлар салмадык, безнең йөзем бакчаларыбыз да, басу-кырларыбыз да, чәчүлекләребез дә юк; 10без чатырларда яшибез һәм һәр нәрсәне атабыз Йонадаб васыять иткәнчә эшлибез, аның кушканнарын үтибез. 11Бу җирләргә Бабил патшасы Нәбухаднессар һөҗүм иткәч исә, без: «Әйдәгез, килданиләр һәм арамиләр гаскәреннән Иерусалимгә качыйк!» – дидек. Шулай итеп, без хәзер Иерусалимдә яшибез+.

12Шулчак Раббыдан Иремиягә мондый сүз килеп иреште:

13– Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Бар, Яһүдә халкына һәм Иерусалимдә яшәүчеләргә әйт: „Сез шулай Минем үгет-нәсыйхәтләремә колак салмассыз, сүзләремне тыңламассыз микәнни?! 14Әнә, Рехаб углы Йонадабның шәраб эчмәскә дигән сүзләре үтәлде: аның угыллары хәзер дә эчмиләр, чөнки аталарының васыятен үтиләр. Мин исә сезгә кат-кат әйтә килсәм дә, сез Мине тыңламадыгыз. 15Сезнең янга бер-бер артлы Үземнең колларымны – пәйгамбәрләрне җибәреп: ‘Һәркайсыгыз үзенең яман юлыннан кире кайтсын! Яшәү рәвешен үзгәртеп, чит илаһларга иярмәсен, аларга табынмасын; шул чагында Мин ата-бабаларыгызга һәм сезгә биргән җирдә гомер итәрсез’, – дидем, ләкин сез Мин әйткәннәргә колак салмадыгыз, Мине тыңламадыгыз+. 16Рехаб углы Йонадаб нәселе аталарының васыятен үти, ә бу халык Мине тыңламый! 17Шуңа күрә Раббы, Күкләр Хуҗасы Алла, Исраил Алласы: ‘Яһүдәгә вә Иерусалимнең бар халкына алдан әйткән бөтен бәла-казаларны җибәрәм, чөнки Мин аларга әйтә килдем, әмма алар тыңламадылар, чакырдым – җавап бирмәделәр’, – дип әйтә“»+.

18Ә рехабиләргә Иремия әйтте:

– Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Атагыз Йонадаб васыятен үтәгәнгә һәм аның кушканнарын җиренә җиткереп башкарганга, бар нәрсәне ул әйткәнчә эшләгәнгә күрә, 19Рехаб углы Йонадаб нәселеннән һәрчак кемдер Миңа хезмәт күрсәтәчәк», – ди Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы.

36

Иремия әйткән сүзләрне Барухның төргәккә яза баруы

36^1Яһүдә патшасы Йошия углы Яһоякыйм хакимлегенең дүртенче елында Иремиягә Раббы сүзе булды:+

2– Төргәкле китап ал да Йошия патшалык иткән дәвердән башлап бүгенге көнгә кадәр Исраил, Яһүдә һәм барлык халыклар турында әйтә килгән сүзләремнең һәммәсен язып куй+. 3Яһүдә халкы, бәлки, Мин аларга җибәрергә уйлаган барлык афәтләр хакында ишетеп, үзенең яман юлыннан кире борылыр, һәм шул чагында Мин аларның җинаятьләрен вә гөнаһларын кичерермен+.

4Нерия углы Барухны чакырып алып, Иремия Раббыдан ирешкән сүзләрнең һәммәсен әйтеп яздырды+. 5Шуннан Иремия Барухка болай диде:

– Раббы йортына керергә миңа рөхсәт юк. 6Ураза көнендә син шунда бар да мин сиңа әйтеп яздырган Раббы сүзләрен халыкка ишетелерлек итеп кычкырып укы. Ул көнне Яһүдә шәһәрләреннән килгән халык та Раббы йортында була, алар да укыганыңны ишетсен. 7Бәлки, алар Раббыга догаларын кылырлар, яман юлларыннан кире кайтырлар, чөнки Раббы бу халыкка Үзенең дәһшәт тулы ачу-ярсуын игълан итте.

8Нерия углы Барух Иремия пәйгамбәр кушканнарның һәммәсен җиренә җиткереп үтәде – төргәкле китапка язылган Раббы сүзләрен Раббы йортында укыды.

9Яһүдә патшасы Йошия углы Яһоякыйм хакимлегенең бишенче елында, тугызынчы айда Иерусалимдә яшәүчеләр һәм Яһүдә шәһәрләреннән Иерусалимгә килгән халык Раббыга багышлап ураза тотты+. 10Шунда Барух, Раббы йортының Яңа капкасы янындагы югары ишегалдында урнашкан бүлмәдән – кәтип Шафан углы Гемария бүлмәсеннән торып, төргәккә язылган Иремия сүзләрен бар халык ишетелерлек итеп кычкырып укып бирде+.

Яһоякыйм патшаның төргәкне яндыруы

11Шафаннан туган Гемария углы Михая төргәккә язылган Раббы сүзләрен ишеткәннән соң, 12патша сараена төшеп, патша кәтибе бүлмәсенә керде. Анда патша кәтибе Элишама, Шәмәгыйя углы Делая, Ахбор углы Элнатан, Шафан углы Гемария, Ханания углы Сәдыкыйя һәм башка түрәләр утыра иде+. 13Барухның кулъязма төргәгеннән халыкка кычкырып укыган бөтен сүзләрен Михая аларга сөйләп бирде. 14Шуннан соң түрәләр Күши углы Шелемиядән туган Нетания углы Еһүдине, «Халыкка кычкырып укыган төргәкне ал да бире кил» дигән сүзләрне тапшырыр өчен, Барух янына юлладылар. Нерия углы Барух, төргәкне алып, алар янына килде. 15Аңа:

– Утыр, безгә дә кычкырып укып бир, – диделәр. Барух укып бирде. 16Ахырга кадәр тыңлагач, алар, котлары очып, бер-берсенә карашып алдылар һәм Барухка:

– Без бу сүзләрне патшага тапшырырга тиешбез! – диделәр. 17Аннары Барухтан: – Бу сүзләрне син кайдан алып яздың? Иремия әйтеп тордымы? – дип сорадылар.

18– Иремия бу сүзләрне миңа үзе әйтеп торды, ә мин кара белән аларны шушы төргәккә яздым, – диде аларга Барух.

19Шунда түрәләр Барухка:

– Бар, Иремия белән качыгыз! Кайда икәнегезне беркем дә белмәсен, – диделәр.

20Түрәләр төргәкне патша кәтибе Элишама бүлмәсендә калдырдылар да, патша янына барып, төргәккә язылганнарның һәммәсен аңа сөйләп бирделәр. 21Патша шуннан Еһүдигә төргәкне китерергә кушты, һәм теге аны, патша кәтибе Элишаманың бүлмәсеннән алып килеп, патшага һәм аның янында басып торган барлык түрәләргә кычкырып укып бирде. 22Бу хәл елның тугызынчы аенда булды; патша үзенең кышкы сараенда утыра, аның алдында күмер салынган җылыткыч яна иде+. 23Еһүди өч-дүрт багана укыган саен, патша шул укылган өлешне кәтипнең пычагы белән кисеп ала һәм җылыткычтагы утка ыргыта торды. Ул бөтен төргәкне шулай яндырып бетерде. 24Төргәктә язылганнарны ишетеп, ни патша, ни аның хезмәтчеләре куркып калмады, киемнәрен дә ертмады[*]+. 25Элнатан, Делая вә Гемария патшадан төргәкне яндырмавын үтенсәләр дә, ул аларны тыңламады, 26патша нәселеннән булган Ерахмелга, Азриел углы Сераяһка, Абдеил углы Шелемиягә кәтип Барухны һәм Иремия пәйгамбәрне кулга алырга боерды, ләкин Раббы аларны яшергән иде инде+.

Иремиянең икенче кулъязма төргәге

27Иремия Барухка әйтеп яздырган төргәкне патша яндырганнан соң, Иремиягә Раббыдан мондый сүз килеп иреште:

28– Икенче бер төргәк ал да Яһүдә патшасы Яһоякыйм яндырган кулъязмадагы сүзләрнең һәммәсен яңадан язып куй. 29Ә Яһүдә патшасы Яһоякыймга, Раббы болай дип әйтә, диген: «Кулъязма төргәгендә „Бабил патшасы һичшиксез килер, бу җирне талар, андагы кешеләрне вә терлекне кырып бетерер!“ дигән сүзләрне язган өчен, син Иремиягә янадың, шул кулъязманы утка салдың+. 30Әнә шуның өчен, әй Яһүдә патшасы Яһоякыйм, Раббы сиңа шуны әйтә: „Давыт тәхетендә утырырдай нәсел варисларың тумас синең, мәетең көндезге эсседә һәм төнге салкында җирләнмичә ятар+. 31Әйткәннәремне тыңламаган өчен, Мин сине, балаларыңны вә хезмәтчеләреңне җинаятьләрегезгә күрә җәзалармын! Мин сезгә дә, Иерусалим вә Яһүдә халкына да Үзем әйткән бөтен бәла-казаларны җибәрермен!“»

32Иремия, икенче төргәкне алып, Нерия углы Барух кәтипкә бирде, ә ул Яһүдә патшасы Яһоякыйм яндырган төргәктә булган, Иремия әйтеп торган барлык сүзләрне шунда язып куйды; анда әле тагын Иремиягә килеп ирешкән күп кенә шуңа охшаш сүзләр дә өстәлде.

37

Иремиянең Сәдыкыйя патшаны кисәтүе

37^1Яһоякыйм углы Яһояхин урынына Йошия углы Сәдыкыйя хакимлек итә башлады. Яһүдә җиренә патша итеп аны Бабил патшасы Нәбухаднессар куйды+. 2Сәдыкыйя үзе дә, хезмәтчеләре дә, илнең халкы да Раббының Иремия пәйгамбәр аша ирештергән сүзләрен тыңламады+. 3Сәдыкыйя патша бервакыт Шелемия углы Яһухалны вә Магасея углы Сефания руханины Иремия пәйгамбәргә «Безнең өчен Раббы Аллабызга дога кыл!» дигән сүзләрне әйтергә җибәрде+. 4Иремия ул чагында халык арасында иркенләп йөри, чөнки зинданга ябылмаган иде әле+. 5Ул вакытларда Иерусалимне чолганышта тоткан килданиләр, фиргавен гаскәренең Мисырдан яу белән чыгуын ишетеп, Иерусалимнән кире чигенде+.

6Шунда Иремия пәйгамбәргә Раббы сүзе килеп иреште:+

7– Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Минем нәрсә әйтәсемне белмәкче булып, сезне йомыш белән җибәргән Яһүдә патшасына әйтегез: „Сезгә ярдәм итмәкче булган фиргавен гаскәре үз җиренә, Мисырга кайтып китәр; 8ә килданиләр, яңадан килеп, шәһәргә каршы сугыш башлар, аны басып алыр һәм яндырып бетерер“»+. 9Раббы сезне кисәтә: «„Килданиләр моннан, әлбәттә, китәчәкләр!“ дип, үзегезне алдамагыз – алар китмәс! 10Әгәр дә сез үзегезгә каршы сугышкан килданиләрнең бөтен гаскәрен тар-мар итеп, чатырларда яралы гаскәриләре генә ятып калса да, һәрберсе, чыгып, бу шәһәрне яндырып бетерер иде».

Иремияне зинданга ябып куюлары

11Фиргавен гаскәрләре Иерусалимгә якынлаша башлагач, килданиләр чигенергә тотынды. 12Нәкъ шул көннәрдә Иремия үзенең туганнары белән Иерусалимнән Беньямин төбәгенә үз өлешенә тигән җирне алырга дип юнәлде. 13Әмма алар Беньямин капкасына җитүгә, андагы каравыл башлыгы, Хананиядән туган Шелемия углы Ирия, пәйгамбәрне тотып алып:

– Килданиләр ягына качмакчы буласыңмы?! – диде+.

14– Ялган сүз сөйлисең! Килданиләр ягына качарга теләмим мин!

Ләкин Ирия аны тыңламады, Иремияне тотып алып, түрәләр янына алып китте. 15Түрәләр Иремиягә ачулы иде, алар аны кыйнаттылар да кәтип Йонатанның зинданга әйләндерелгән өенә ябып куйдылар+.

16Байтак көннәр базда ябылуда ятканнан соң, 17Сәдыкыйя патша аны алырга җибәрде. Иремияне сарайга алып килделәр, һәм патша, башкаларга сиздермичә генә, аңардан:

– Раббыдан берәр хәбәр бармы? – дип сорады.

– Бар! – диде Иремия. – Син Бабил патшасы кулына төшәрсең, – диде+. 18Аннары: – Синең алда, хезмәтчеләрең яки халык алдында ни гаебем бар минем?! Ни өчен мине зинданга яптыгыз? – дип сорады. – 19«Бабил патшасы сезгә һәм илегезгә һөҗүм итмәс!» дигән пәйгамбәрләрегез кайда сезнең?!+
20Хәзер мине тыңласаң иде, хакимем патша, үтенечемне аяк астына салмасаң иде: кәтип Йонатан йортына кайтарма мине, юкса мин анда үләчәкмен!

21Шуннан соң Сәдыкыйя патша Иремияне сакчылар йортының ишегалдында ябып тотарга кушты. Аңарга һәр көнне, шәһәрдә икмәк беткәнче, икмәк пешерүчеләр урамыннан берәр икмәк китерә иделәр; шулай итеп, Иремия сакчылар йортының ишегалдында тоткынлыкта калды+.

38

Иремияне су җыя торган чокырга ташлаулары

381-3Бөтен халыкка мөрәҗәгать иткән Иремиянең «Раббы болай ди: „Бу шәһәрдә калган кеше кылычтан, ачлыктан вә үләт зәхмәтеннән һәлак булачак, ә килданиләр ягына чыкканнар, үзләренең җаннарын саклап, исән калачак. Бу шәһәр, һичшиксез, Бабил патшасы гаскәре кулына тапшырылачак, һәм патша аны басып алачак!“» дигән сүзләрен ишеткәннән соң, түрә булган Маттан углы Шефатия, Пашхур углы Гедалия, Шелемия углы Яһухал, Малкия углы Пашхур:+++

4– Бу кешене үтерергә кирәк! Чөнки ул шундый сүзләре белән шәһәрдә калган гаскәриләрнең вә бар халыкның рухын төшерә. Бу кеше халыкка иминлек түгел, ә бәла-каза тели, – диделәр патшага+.

5Сәдыкыйя патша аларга:

– Ул сезнең кулда, патша сезгә каршы берни дә эшли алмый, – дип җавап кайтарды+.

6Шуннан соң Иремияне тотып алдылар да, бау бәйләп, су җыя торган чокырга төшерделәр. Сакчылар йортының ишегалдында урнашкан бу чокыр патша углы Малкиянеке булып, анда инде су беткән, төбендә бары ләм генә калган иде. Иремия шул ләмгә кереп батты+.

Эбед-Мәликнең Иремияне азат итүе

7-8Хәбәши Эбед-Мәлик, патша сараендагы хезмәтчеләрнең берсе, Иремияне су җыю чокырына ташлаганнарын ишеткәч, патша сараеннан чыгып, Беньямин капкасы янында утырган патша алдына килде һәм:+

9– Хакимем патша! Иремия пәйгамбәрне чокырга ташлап, бу кешеләр бик начар эшләде. Ул анда ачтан үләчәк, чөнки шәһәрдә икмәк бетте, – диде+.

10Хәбәши Эбед-Мәликкә патша:

– Үзең белән биредән утыз кеше ал да Иремия пәйгамбәрне, үлеп киткәнче, чокырдан чыгар, – дип боерды.

11Эбед-Мәлик үзе белән кешеләрне ияртеп алып китте һәм, патша сараенда киемнәр саклана торган бүлмәгә кереп, аннан иске кием-салым алды да, бауга бәйләп, Иремия яткан чокырга төшерде; 12аннары Иремиягә:

– Бауны култык астыңа бәйлә дә, кырмасын өчен, бу иске чүпрәкләрне шунда кыстыр, – диде. Иремия ул кушканча эшләде. 13Шуннан Иремияне баулар ярдәмендә чокырдан тартып чыгардылар. Иремия, шулай итеп, сакчылар йортының ишегалдында калды.

Сәдыкыйя патшаның Иремияне үз янына чакырып алуы

14Сәдыкыйя патша Иремия пәйгамбәрне чакыртты, һәм аны Раббы йортының өченче ишеге янына алып килделәр. Сәдыкыйя:

– Сорыйсы сүзем бар синнән, тик миннән берни дә яшермә, – диде.

15Сәдыкыйя патшадан Иремия:

– Әгәр сиңа дөресен әйтсәм, мине үтермәссеңме? Киңәш бирсәм тыңларсыңмы? – дип сорады.

16Сәдыкыйя патша, Иремиягә яшерен рәвештә ант итеп:

– Безгә җан өргән Раббы Үзе шаһиттыр: мин сине үтермәм, үтерергә теләүче кешеләр кулына да бирмәм! – диде.

17Шунда Иремия:

– Раббы, Күкләр Хуҗасы Алла, Исраил Алласы, болай дип әйтә: «Әгәр син Бабил патшасының гаскәрбашларына бирелсәң, гомереңне саклап калырсың, шәһәргә дә ут салмаслар, үзең дә, гаиләң дә исән-имин булыр+. 18Инде Бабил патшасының гаскәрбашларына бирелмәсәң, бу шәһәр килданиләр кулына тапшырылыр, һәм алар аны яндырырлар, син үзең дә алар кулыннан котыла алмассың», – диде+.

19– Мин килданиләр ягына күчкән яһүдиләрдән куркам. Килданиләр мине яһүдиләргә тапшырса, алар мине җәзаларга мөмкин+.

20– Тапшырмаслар! Раббының миңа әйткән сүзләренә колак сал, шул чагында синең белән бар да әйбәт булыр, син исән калырсың, – диде Иремия. –+
21Ә инде аларга бирелүдән баш тарта калсаң, Раббының миңа нинди күренеш иңдергәнен тыңла: 22менә, Яһүдә патшасы сараенда калган барлык хатын-кызларны Бабил патшасының гаскәрбашлары каршына алып чыгарлар. Шул хатын-кызлар:

«Дусларың, алдап, сине күнәргә мәҗбүр итте,
аякларың пычракка баткач, качып китте», – диләр+.

23Синең барлык хатыннарыңны вә балаларыңны килданиләргә алып китәрләр, син үзең дә алар кулыннан котыла алмассың; сине Бабил патшасы эләктереп алыр, һәм бу шәһәр яндырылыр+.

24Сәдыкыйя Иремиягә әйтте:

– Безнең сөйләшкәнне беркем белмәскә тиеш, шул чагында исән калырсың. 25Әгәр түрәләр, синең белән сөйләшкәнемне ишетә калып: «Патшага нәрсәләр әйткәнеңне, аның сиңа нинди җавап биргәнен сөйлә безгә, яшермә, без сине үтермәбез», – дисәләр, 26аларга болай диген: «Мин патшага үтенеч белән килдем, Йонатан йортында һәлак булмас өчен, анда кайтармавын сорадым»+.

27Түрәләр Иремия янына килделәр, сораштырырга тотындылар, ул аларга патша кушканча җавап бирде. Шуннан түрәләр башка сораулар бирмичә китеп бардылар, чөнки патша белән ике арада булган сөйләшүнең эчтәлеген беркем белми иде. 28Иерусалим алынган көнгә кадәр Иремия сакчылар йортының ишегалдында кала бирде.

Иерусалимнең алынуы

Иерусалимнең алынуы болай була.

39

39^1•Яһүдә патшасы Сәдыкыйя хакимлегенең тугызынчы елында, унынчы айда Бабил патшасы Нәбухаднессар, үзенең бөтен гаскәре белән Иерусалим янына килеп, аны камап алды+. 2Сәдыкыйя хакимлегенең унберенче елында, дүртенче айның тугызынчы көнендә дошман шәһәрнең диварын җимереп төшерде+.

3Иерусалим алынганнан соң, Бабил патшасының барлык түрәләре, шәһәргә кереп, Урта капка янына килеп утырдылар. Алар арасында симмагирле Нергәл-Саресер, сарай хезмәтчеләре башлыгы Нәбу-Сарсехим, гаскәрбашы Нергәл-Саресер бар иде. 4Аларны күрүгә, Яһүдә патшасы Сәдыкыйя вә аның бөтен гаскәриләре төнлә шәһәрдән качтылар: патша бакчасы аша үтеп, ике дивар арасындагы капкадан чыктылар да Араба тигезлегенә таба киттеләр. 5Ләкин килданиләр аларны эзәрлекли чыкты; Сәдыкыйяне алар Әрихә тигезлегендә куып җиттеләр дә, тотып алып, Бабил патшасы Нәбухаднессар янына – Хамат җирендәге Рибла шәһәренә китерделәр; шунда Нәбухаднессар аңа хөкем карары чыгарды+. 6Бабил патшасы Риблада Сәдыкыйянең күз алдында аның угылларын, шулай ук Яһүдәнең барлык затлы кешеләрен кадап үтерде. 7Аннары, Сәдыкыйянең күзләрен сукырайтып, Бабилгә алып китәр өчен, аңа бакыр богау кигезде+. 8Килданиләр патша сараен вә халыкның йортларын яндырды, Иерусалим диварларын җимерде+. 9Җансакчылар башлыгы Нәбузарадан шәһәрдә калган халыкны, бабиллеләр ягына чыкканнар вә бүтәннәр белән бергә әсир итеп, Бабилгә алып китте;+
10бернәрсәләре булмаган ярлы кешеләрнең кайберләрен исә Яһүдә җирендә калдырып, аларга йөзем бакчалары вә кырлар бирде.

Иремиянең иреккә чыгуы

11Иремия турында Бабил патшасы Нәбухаднессар җансакчылар башлыгы Нәбузараданга мондый әмер бирде:

12– Син аны үз карамагыңа ал һәм аның турында кайгырт, бернинди яманлык кылма; ул ничек әйтсә, шуны эшлә.

13Шуннан җансакчылар башлыгы Нәбузарадан, сарай хезмәтчеләре башлыгы Нәбушазбан, гаскәриләр башлыгы Нергәл-Саресер һәм Бабил патшасының башка түрәләре, 14Иремия янына кеше җибәреп, аны сакчылар йортының ишегалдыннан чыгардылар да, үз өенә илтеп куяр өчен, Шафаннан туган Ахикам углы Гедалия карамагына тапшырдылар. Иремия, шул рәвешле, үз халкы арасында калды+.

Раббының Эбед-Мәликне коткарырга вәгъдә итүе

15Әле сакчылар йортының ишегалдында тоткынлыкта ятканда ук, Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште[*]:+

16– Бар, хәбәши Эбед-Мәликкә, Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай дип әйтә, диген: «Менә, Мин бу шәһәр турында әйткән сүзләремне гамәлгә ашырам – Мин аңа яхшылык түгел, яманлык кылам! Көне җиткәч, син моны үз күзләрең белән күрерсең+. 17Ләкин ул көнне Мин сине коткарырмын, – дип белдерә Раббы, – һәм син үзең курыккан кешеләр кулына эләкмәссең+. 18Мин сине һичшиксез коткарырмын, кылычтан үлмәссең син. Миңа өмет баглаган өчен, сиңа тормыш бүләк ителер. Бу – Раббы сүзе»+.

40

Иремиянең Яһүдә башлыгы Гедалия янына килүе

40^1Җансакчылар башлыгы Нәбузарадан, Бабилгә сөргенгә китеп баручы Иерусалим һәм Яһүдә әсирләре арасыннан богауланган Иремияне табып алып, аны Рамаһ шәһәрендә азат итте. Иремиягә Раббы сүзе әнә шуннан соң килеп ирешкән иде+. 2Җансакчылар башлыгы, Иремияне чакырып алып, болай диде:

– Раббы, синең Аллаң, бу урынга һәлакәт китерергә вәгъдә иткән иде, – диде. –+
3Инде менә әйткәнен Ул гамәлгә ашырды – сезнең өскә афәт җибәрде, чөнки сез Раббы алдында гөнаһ эш кылдыгыз, сүзләренә колак салмадыгыз+. 4Ләкин мин бүген кулыңдагы богауларны чишәм. Әгәр минем белән Бабилгә барасың килсә – бар, мин синең турыда кайгыртырмын; ә инде минем белән Бабилгә барасың килми икән – биредә кал. Менә, бөтен җир синең алдыңда; үзең кирәк дип тапкан, барасың килгән урынга бар.

5Иремия әле китәргә дә өлгермәде, Нәбузарадан аңа:

– Бабил патшасы Яһүдә шәһәрләренә башлык итеп куйган Шафаннан туган Ахикам углы Гедалия янына кайт та шунда халык арасында яшә яисә үзең теләгән урынга бар, – диде. Аннары җансакчылар башлыгы, азык-төлек вә бүләкләр биреп, аны чыгарып җибәрде+. 6Иремия шуннан, Ахикам углы Гедалия янына Миспа шәһәренә китеп, илдә калган халык арасында яшәде+.

7•Үз кешеләре белән чүлдә качып яткан барлык гаскәрбашлары, Ахикам углы Гедалиянең Бабил патшасы тарафыннан идарәче итеп, ягъни Бабилгә сөрелмәгән ярлы-ябага ирләр, хатыннар, балалар өстеннән башлык итеп билгеләнүен ишеткәннән соң,+
8аның янына Миспага килделәр. Болар – Нетания углы Исмәгыйль, Кареах угыллары Йоханан һәм Йонатан, Танхумет углы Сераяһ, нетофалы Эфайның угыллары, мәгакәһиләр кавеменнән бер адәмнең углы Язания һәм аларның сугышчылары иде+. 9Шафаннан туган Ахикам углы Гедалия аларга һәм аларның сугышчыларына, ант итеп:

– Килданиләргә хезмәт итүдән курыкмагыз, үз илегездә калып, Бабил патшасына хезмәт итегез, шул чагында барысы да яхшы булыр. 10Безнең илгә килүче килданиләр алдында сезнең вәкилегез булыр өчен, мин Миспада калам. Сез исә җәйге җимешләрне җыеп алыгыз, шәраб, зәйтүн мае әзерләп, савытларыгызга тутырып куегыз һәм үзегез урнашкан шәһәрләрдә яшәгез, – диде.

11Мәаб, Аммон, Эдом җирендә һәм башка илләрдә көн күрүче яһүдиләр, Бабил патшасы Яһүдәдә яшәүчеләрнең бер өлешен үз җирләрендә калдырганны һәм алар өстеннән Шафаннан туган Ахикам углы Гедалияне билгеләгәнне ишеткәннән соң, 12үзләре качып киткән җирләрдән Яһүдә иленә – Гедалия янына Миспага әйләнеп кайттылар; алар күп итеп шәраб әзерләделәр, җәйге җимешләр җыйдылар.

Гедалияне үтерүләре

13Беркөн Кареах углы Йоханан һәм әлегәчә чүлдә яшеренеп яткан гаскәрбашлары, Гедалия янына Миспага килеп,+
14аңардан:

– Аммониләр патшасы Багалис, сине үтерер өчен, Нетания углы Исмәгыйльне җибәргәнне белмисеңмени? – дип сорадылар. Ләкин Ахикам углы Гедалия аларга ышанмады. 15Шунда, Миспада, Кареах углы Йоханан Гедалиягә яшертен генә:

– Рөхсәт итсәң, мин Нетания углы Исмәгыйльне барып үтерер идем, моны беркем дә белмәс; нигә әле аңа сине үтерергә юл куярга?! Югыйсә синең янга җыелган яһүдиләр таралып бетәр һәм Яһүдәдә калган халык һәлак булыр, – диде.

16Ләкин Ахикам углы Гедалия аңа:

– Алай эшләмә, синең Исмәгыйль хакында әйткәннәрең дөрес түгел, – диде.

41

41^1Шул елның җиденче аенда Элишамадан туган Нетания углы Исмәгыйль үзенең ун кешесе белән Ахикам углы Гедалия янына Миспага килде. Әлеге Исмәгыйль, патша нәселеннән булып, патша түрәләренең берсе иде. Алар Миспада бергәләп ашап утырганда,+
2Нетания углы Исмәгыйль һәм аның белән булган ун кеше, торып, Шафаннан туган Ахикам углы Гедалияне – Бабил патшасы илгә башлык итеп куйган кешене – кылыч белән чабып үтерделәр+. 3Исмәгыйль Миспада Гедалия белән бергә булган барлык яһүдиләрне дә, андагы килданиләрнең хәрбиләрен дә үтерде.

Исмәгыйльнең Раббы йортына бүләк китерүчеләрне үтерүе

4Иртәгесе көнне, Гедалиянең үтерелүе турында әле беркем белмәгәндә, 5Шәкем, Шилоһ вә Самарея шәһәрләреннән сакаллары кырылган, киемнәре ерткаланган, тәннәре җәрәхәт белән капланган[*] сиксән кеше килде. Алар Раббы йортына икмәк бүләкләре һәм хуш исле сумала-майлар алып килгән иде+. 6Нетания углы Исмәгыйль, күз яшьләре түккән булып, Миспадан аларны каршыларга чыкты һәм, тегеләргә якынлаша төшкәч:

– Ахикам углы Гедалия янына барыйк, – диде. 7Тегеләр шәһәр эченә керүгә, Нетания углы Исмәгыйль һәм аның кешеләре аларны кырып бетерделәр дә җәсәдләрен су җыю чокырына ташладылар. 8Ләкин арадан ун кеше, Исмәгыйльгә ялварып:

– Үтермә безне, кырда яшереп саклаган бодай вә арпа, зәйтүн мае вә балыбыз бар, – диде, һәм ул, башкаларны үтерсә дә, боларны үтерүдән тыелып калды.

9Исмәгыйль мәетләрне ташлаткан су җыю чокыры бик зур[*] булып, кайчандыр аны, Исраил патшасы Багшадан сакланып, Аса патша казыта. Нетания углы Исмәгыйль үлгән кешеләрнең мәетләрен шул чокырга тутырды+. 10Шуннан соң Исмәгыйль Миспада калган бар халыкны – патша кызларын, җансакчылар башлыгы Нәбузарадан әмере белән Ахикам углы Гедалия карамагына тапшырылган һәммә кешене әсирлеккә алды; Нетания углы Исмәгыйль, аларны үзе белән ияртеп, аммониләр җиренә таба юнәлде. 11Ләкин Кареах углы Йоханан һәм аның янындагы гаскәрбашлары, Нетания углы Исмәгыйль эшләгән явызлыкларны ишетеп,+
12барлык сугышчыларын тупладылар да Нетания углы Исмәгыйльгә каршы сугышырга киттеләр һәм аны Гибгондагы зур буа янында куып җиттеләр+. 13-14Исмәгыйль Миспадан әсирлеккә куып алып киткән халык, Кареах углы Йохананны һәм аның янындагы гаскәрбашларын күргәч, кирегә борылды да шатланышып Кареах углы Йохананга таба йөгерде. 15Әмма Нетания углы Исмәгыйль, үзенең сигез кешесе белән Йохананнан качып, аммониләр җиренә юл алды+.

Иремиянең «Мисырга кермәгез!» дип, халыкны кисәтүе

16Ахикам углы Гедалияне үтергәннән соң, Нетания углы Исмәгыйль Миспада әсир иткән бар кешене – хәрби хезмәткә яраклы ирләрне, хатын-кызларны, балаларны, сарай хезмәтчеләрен – Кареах углы Йоханан һәм аның янындагы гаскәрбашлары үзләре белән Гибгоннан җыеп алып китте. 17Алар юлга кузгалдылар һәм Бәйт-Лехем янындагы Герут-Кимһамда ялга тукталдылар. 18Килданиләрдән курыкканга күрә, алар Мисырга качарга булдылар, чөнки Бабил патшасы илгә башлык итеп билгеләгән Ахикам углы Гедалияне Нетания углы Исмәгыйль үтергән иде.

42

42^1Бөтен гаскәрбашлары, Кареах углы Йоханан, Һошагыйя углы Азария[*] һәм кечесеннән алып олысына кадәр бар халык, Иремия пәйгамбәр янына килеп:+

2– Гозеребезне тыңла, зинһар! Исән калган шушы халык өчен үзеңнең Раббы Аллаңа дога кыл! Үзең күреп торасың: әүвәлге күп санлы халыктан бик азыбыз исән калды, – диделәр. –+
3Синең Раббы Аллаң нинди юлдан барасын, нәрсә эшләргә икәнен әйтсә иде безгә, – диделәр.

4Иремия пәйгамбәр аларга:

– Үтенечегезне ишеттем. Әйткәнегезчә, Раббы Аллагызга дога кылырмын һәм Раббының сүзләрен түкми-чәчми сезгә җиткерермен, – диде.

5Алар исә:

– Әгәр без Раббы Аллаң синең аша әйткәннәрнең һәммәсен җиренә җиткереп үтәмәсәк, безгә каршы Раббы Үзе хаклык вә гаделлек белән шаһитлык бирсен, – диделәр. –+
6Без сине Раббы Аллабыз янына җибәрәбез һәм Аның әйткәннәрен, безнең өчен яхшы яки яман булуга карамастан, тайпылышсыз үтәрбез. Раббы Аллабызга итагать кылсак, барысы да яхшы булыр+.

7Ун көн үтүгә, Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште. 8Иремия, Кареах углы Йохананны, аның барча гаскәрбашларын, кечесеннән алып олысына кадәр бар халыкны чакыртып алып, 9аларга әйтте:

– Сез миннән Исраилнең Раббы Алласына гозерегезне җиткерергә үтенгән идегез. Ул сезгә менә болай ди: 10«Әгәр шушы җирдә калсагыз, Мин сезне биредә төпләндерермен – бөлдермәм, сезне тамыр җәйдерермен – йолкып алмам, чөнки сезнең өскә җибәргән афәт өчен үкенәмен+. 11Сез хәзер Бабил патшасыннан куркасыз. Аңардан курыкмагыз! – дип белдерә Раббы. – Чөнки сезне коткарыр өчен, аның кулыннан йолып алыр өчен, Мин янәшәгездә булырмын. 12Мин сезгә Үземнең рәхим-шәфкатемне күрсәтермен, һәм Бабил патшасы, сезне кызганып, үз җирегезгә кире кайтарыр».

13Әмма сез Раббы Аллагыз сүзенә буйсынмыйча: «Без бу җирдә яшәмибез, 14Мисырга китәбез! Анда сугыш күрмәбез һәм сугыш быргысын ишетмәбез, ачлыктан җәфа чикмәбез, шунда гомер итәрбез», – дисәгез,+
15сезгә әйтәм, әй Яһүдәнең исән калган халкы, Раббы сүзен тыңлагыз! Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Әгәр сез чынлап та „Мисырда яшибез!“ дип карар кылсагыз, шунда китеп урнашсагыз, 16сезне куркыта торган кылыч Мисыр җирендә дә куып җитәр, сезне куркыта торган ачлык артыгыздан калмас, һәм сез шунда әҗәлегезне табарсыз+. 17Мисырга китеп урнашырга карар кылган бар кеше кылычтан, ачлыктан вә үләт зәхмәтеннән һәлак булыр; аларның берсе дә Мин җибәргән афәттән котыла алмас».

18Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Мисырга китсәгез, Иерусалим халкына ябырылган ачу-ярсуым сезгә дә ябырылыр! Сез шом сала торган каһәр иясе булырсыз, хурлыкка төшеп, адәм мыскылына калырсыз һәм бу җирне бүтән күрә алмассыз». 19-20Әй Яһүдәнең исән калган халкы, Раббы сезгә: «Мисырга бармагыз!» – дип әйтте. Белеп торыгыз: мин бүген сезне, коточкыч хата ясыйсыз, дип кисәттем. Сез бит, миннән үтенеп, Раббы Аллагызга: «Безнең өчен Раббы Аллабызга дога кыл һәм Ул әйткәннәрне түкми-чәчми безгә җиткер, без барысын да Ул кушканча эшләрбез», – дип әйтергә куштыгыз. 21Мин бүген Ул әйткәннәрне сезгә җиткердем, ләкин сез Раббы Аллагыз минем аша әйткәннәрнең берсенә дә буйсынмадыгыз. 22Шуңа күрә белеп торыгыз: барып урнашырга теләгән җирегездә кылычтан, ачлыктан вә үләт зәхмәтеннән кырылырсыз!

43

Халыкның Мисырга китүе

43^1Раббы Аллалары әйтергә кушкан барлык сүзләрне Иремия бөтен халыкка җиткергәч, 2Һошагыйя углы Азария, Кареах углы Йоханан һәм башка тәкәббер кешеләр Иремиягә:

– Ялганлыйсың син! Раббы Аллабыз сине «Мисырга китмәгез, анда яшәмәгез!» дип әйтергә җибәрмәгән, – диделәр. –+
3Безгә каршы сине Нерия углы Барух котырта; ул безне бабиллеләр кулына тапшырып кырып бетерергә яки Бабилгә сөрергә ниятләнә+.

4Шулай итеп, Кареах углы Йоханан, гаскәрбашлары һәм бар халык, Раббы ихтыярына буйсынмыйча, Яһүдә җирендә калудан баш тарттылар. 5Төрле илләрдә сибелеп яшәгән һәм үз илләре Яһүдәдә яшәргә дип әйләнеп кайткан бар халыкны Кареах углы Йоханан һәм гаскәрбашлары үзләре белән ияртеп киттеләр. 6Шул исәптән алар, Шафаннан туган Ахикам углы Гедалия карамагына җансакчылар башлыгы Нәбузарадан калдырып киткән барча ирләрне, хатыннарны, балаларны, патша кызларын, шулай ук Иремия пәйгамбәр һәм Нерия углы Барухны үзләре белән алып,+
7Раббы сүзенә буйсынмыйча, Мисыр җиренә киттеләр һәм Тахпанхес шәһәренә җиттеләр+.

Нәбухаднессарның Мисырга һөҗүм итәсен Иремиянең алдан әйтеп куюы

8Тахпанхеста Иремиягә Раббы сүзе килеп иреште:

9– Зур-зур ташлар ал да яһүдиләр күз алдында аларны Тахпанхестагы фиргавен сараеның ишеге янына түшәлгән балчык астына күмеп, 10яһүдиләргә әйт: «Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай дип әйтә, диген: „Менә, Мин Үземнең колымны, Бабил патшасы Нәбухаднессарны, бирегә китерәм, аның тәхетен шушы яшерелгән ташлар өстенә куям, һәм ул үзенең мәһабәт чатырын шунда корыр+. 11Ул, килеп, Мисыр илен тар-мар китерер:

үләт зәхмәтенә дучар ителгәне – авырып үләр,
әсирлеккә дучар ителгәне – әсир китәр,
кылычка дучар ителгәне – кылыч астына керер!+

12Бабил патшасы Мисыр илаһларының гыйбадәтханәләренә ут салыр; потларның кайберләрен яндырыр, кайберләрен үзе белән алып китәр. Бетләрен чүпләп, үзенең киемен чистарткан көтүче кебек, Нәбухаднессар да Мисыр җирен чистартыр һәм шул илдән тыныч кына чыгып китәр+. 13Мисыр җирендәге Кояш йортына[*] куелган изге баганаларны җимерер ул, Мисыр илаһларының гыйбадәтханәләрен яндырып бетерер“».

44

Потларга табынуны хөкем итү

44^1Мисырдагы Мигдол, Тахпанхес, Мемфис һәм Патрос шәһәрләрендә көн күрүче яһүдиләр турында Иремиягә Раббы сүзе булды+.

2– Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Иерусалимгә вә барлык Яһүдә шәһәрләренә Мин җибәргән афәтләрнең һәммәсен сез күрдегез; менә, ул калалар хәзер хәрабә булып ята, һәм анда яшәүче юк бүтән. 3Яһүдиләр кылган явызлыклар өчен булды бу. Алар, корбаннар яндырып, чит илаһларга хезмәт итеп йөрүләре белән Минем ачуымны чыгардылар. Ул илаһлар аларга да, сезгә дә, ата-бабаларыгызга да чит-ят иде+. 4„Мине нәфрәтләндерә торган бу әшәке эшләрегезне эшләмәгез!“ – дип әйтер өчен, Мин сезнең янга Үземнең колларымны – пәйгамбәрләремне – бер-бер артлы җибәрдем,+
5ләкин сез Мине тыңламадыгыз, сүзләремә колак салмадыгыз, явыз гамәлләрегездән баш тартмадыгыз, чит илаһларга корбаннар яндырудан туктамадыгыз. 6Шуңа күрә Минем ачу-ярсуым, кабынып, Яһүдә шәһәрләренә вә Иерусалим урамнарына ябырылды; хәзер алар, бүген күренгәнчә, хәрабәләр өеменә әверелгән, бушап калган».

7Инде Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Нигә сез үз башыгызга зур бәла аласыз, Яһүдә иленнән килгән ирләрне, хатыннарны, балаларны вә яңа туган сабыйларны харап итәсез – берегез дә исән калмый бит! 8Нигә сез үз кулларыгыз ясаган потлар белән Минем ачуымны чыгарасыз, үзегез килеп урнашкан Мисыр җирендә чит илаһларга корбаннар яндырасыз?! Сез үзегезне һәлак итәрсез, җирдәге барлык халыкларның каргышына вә мәсхәрәсенә дучар булырсыз! 9Яһүдә җирендә вә Иерусалим урамнарында ата-бабаларыгыз, Яһүдә патшалары һәм аларның хатыннары кылган явызлыкны, үзегезнең һәм хатыннарыгызның явызлыгын оныттыгызмыни?!+
10Сез әле дә буйсынмыйсыз, Миннән курыкмыйсыз, сезгә һәм ата-бабаларыгызга Мин биргән Канун һәм кагыйдәләрем буенча гамәл кылмыйсыз». 11Шуңа күрә Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Менә, Мин сезгә афәт җибәрергә, бөтен Яһүдә халкын юк итәргә булдым. 12Исән калган һәм Мисырга китеп урнашырга карар кылган яһүдиләрне Мин юк итәрмен – алар Мисырда һәлак булыр! Кылычтан яки ачлыктан үләр алар, олысы-кечесе кылычтан яки ачлыктан кырылыр. Шом сала торган каһәр иясенә әйләнер алар, хурлыкка төшеп, адәм мыскылына калыр+. 13Иерусалимне җәзалаган кебек, Мисыр җирендә яшәүче яһүдиләрне кылыч, ачлык вә үләт зәхмәте белән җәзалармын+. 14Исән калган һәм Мисырга яшәргә дип күчеп килгән яһүдиләрнең берсе дә котылып калмас. Алар бөтен җаннары-тәннәре белән Яһүдәгә кайтырга ашкыныр, ләкин качкыннарның бик азы гына әйләнеп кайтыр».

15Хатыннары чит илаһларга корбаннар яндырганны белгән барлык ир-атлар һәм анда җыелып торган күпләгән хатын-кыз – Мисыр җирендә, Патрос өлкәсендә яшәгән бар халык – Иремиягә болай дип җавап бирде:

16– Раббы исеменнән безгә сөйләгән сүзләреңне тыңламыйбыз!+
17Әйткән нәзеребезгә тугры калып, ата-бабаларыбыз, патшаларыбыз, түрәләребез һәм без үзебез элек Яһүдә шәһәрләрендә һәм Иерусалим урамнарында эшләгәнчә, Күк алиһәсенә багышлап, хуш исле сумала-майлар көйрәтербез, корбан бүләге итеп шәраб китерербез, чөнки ул вакытларда без тук вә бәхетле, кайгы күрми яши идек+. 18Күк алиһәсе хөрмәтенә хуш исле сумала-майлар көйрәтүдән, бүләк итеп шәраб китерүдән туктагач, хәерчелектә яшибез, кылычтан һәм ачлыктан кырылабыз.

19– Күк алиһәсе хөрмәтенә хуш исле сумала-майлар көйрәтүебезне, бүләккә шәраб китерүебезне һәм алиһә сурәте төшерелгән корбан икмәкләре пешерүебезне ирләребез белми идемени?! – дип өстәде хатыннар.

20Шунда Иремия бөтен халыкка – ир-ат вә хатын-кызларга, аңа каршы сөйләүче барча кешегә – болай диде:

21– Сез үзегез, сезнең ата-бабаларыгыз, патшаларыгыз, түрәләрегез, илнең халкы Яһүдә шәһәрләрендә вә Иерусалим урамнарында корбаннар яндырганны Раббы хәтерләмидер, оныткандыр дисезме?! 22Раббы сез кылган явызлыкларга вә әшәкелекләргә бүтәнчә түзеп тора алмады; шуңа күрә дә сезнең җирегез, үзегез күргәнчә, ташландык хәлгә төшеп, куркыныч бер урынга, каргалган, кеше яшәми торган җиргә әверелде+. 23Хуш исле сумала-майлар көйрәтеп, сез Раббы алдында гөнаһ кылдыгыз, Аның әйткәннәрен тыңламадыгыз, Аның Кануны, кагыйдә вә күрсәтмәләре буенча гамәл кылмадыгыз, шуның өчен, үзегез күреп торганча, өстегезгә шушы афәт килде+.

24Иремия бөтен халыкка һәм аеруча барлык хатын-кызларга әйтте:

– Мисыр җирендә яшәүче Яһүдә халкы, Раббы сүзен тыңлагыз! 25Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди: «Сез вә сезнең хатын-кызларыгыз: „Әйткән нәзеребезгә тугры калып, Күк алиһәсе хөрмәтенә без корбаннар яндырырбыз, бүләк итеп шәраб китерербез“, – дидегез һәм әйткәннәрегезне гамәлгә ашырасыз. Ярый соң, әйткәннәрегезне үтәгез! Үтәгез әйдә!» 26Ләкин Мисыр җирендә яшәүче барлык яһүдиләр, тыңлагыз: «Мин, – ди Раббы, – Үземнең бөек исемем белән ант иттем: бөтен Мисыр илендә бер яһүди дә бүтән, Минем исемемне әйтеп: „Хуҗа-Раббы Үзе шаһиттыр!“ – дип ант итмәс! 27Менә, Мин иминлек түгел, ә һәлакәт китерер өчен күзәтәм сезне; Мисыр җирендәге барлык яһүдиләр соңгы кешесенә кадәр кылычтан вә ачлыктан һәлак булыр!+
28Кылычтан котылган бик азлар гына Мисырдан Яһүдә җиренә әйләнеп кайтыр. Исән калган һәм Мисырга яшәргә дип күчеп килгән барлык яһүдиләр шулчак үзләренең түгел, ә Минем сүземнең рас чыгуын белер+. 29Мин сезне менә шушы җирдә җәзага тартырмын, – дип белдерә Раббы. – Әйткән сүзләремнең гамәлгә ашасына сез ышансын өчен, Мин сезгә менә шундый билге җибәрәм: 30Яһүдә патшасы Сәдыкыйянең җанын кыярга теләгән Бабил патшасы Нәбухаднессар кулына Сәдыкыйяне ни рәвешле тапшырган булсам, Мисыр патшасын – Хофра фиргавенне дә – аңа үлем теләүче дошманнары кулына тапшырырмын!» – ди Раббы+.

45

Раббының Барухка биргән вәгъдәсе

45^1Яһүдә патшасы Йошия углы Яһоякыйм хакимлегенең дүртенче елында Иремия пәйгамбәр әйткән сүзләрне Нерия углы Барух төргәкле китапка язып бетергәннән соң, Иремия аңа әйтте:+

2– Раббы, Исраил Алласы, сиңа болай ди, Барух:+
3«Син: „Аһ! Раббы минем газапларыма кайгы өстәде; Мин ыңгырашып арыдым, тынычлык таба алмыйм“, – дисең». 4Шуңа күрә Раббы сиңа болай дип әйтергә боера: «Менә, Үзем төзегәнне Мин Үзем җимерермен, утыртканымны йолкып алырмын, һәм бөтен җирдә шулай булыр! 5Син үзеңә күпне сорыйсың. Сорама! Чөнки һәр җан иясен Мин бәла-казага дучар итәрмен, – дип белдерә Раббы, – әмма син кай тарафка юнәлсәң дә, синең җаныңны саклап калырмын»+.

46

Мисырның Кәркәмеш янындагы сугышта җиңелүе

46^1Раббы чит халыклар турында Иремия пәйгамбәргә Үз сүзен җиткерде+.

2Бу сүзләр Мисыр турында һәм Фырат елгасы буендагы Кәркәмеш шәһәре янына килеп тукталган Мисыр патшасы – Нехо фиргавен гаскәре турында иде. (Яһүдә патшасы Йошия углы Яһоякыйм хакимлегенең дүртенче елында Бабил патшасы Нәбухаднессар шул гаскәрне тар-мар итә.)+

3«Зур вә кечкенә калканнарыгызны әзерләгез!
Сугышка керегез!
4Атларыгызны иярләгез,
менеп атланыгыз, җайдаклар!
Башыгызга очлымнар киеп, сафларга басыгыз!
Сөңгеләрегезне үткенләгез,
көбә күлмәкләрегезне киегез!
5Әмма ни күрәм Мин? –
Алар куркып калдылар һәм кирегә борылдылар.
Аларның иң көчле гаскәриләре тар-мар ителде,
артларына да карамый качалар;
һәр тарафтан дәһшәт яный! –
дип белдерә Раббы. –+
6Җитез аяклы качып котыла алмас,
көчле кеше котылмас;
төньякта, Фырат елгасы янында, алар абынып егылыр.

7Кем ул анда Нил елгасы кебек ташый,
сулары ташкын кебек ярсый, дулкынлана?
8Мисыр ул – Нил елгасыдай ташый,
сулары ташкын кебек ярсый, дулкынлана:
„Күтәрелеп, җирне каплармын,
шәһәрләрне вә аларның халкын һәлак итәрмен!“ – ди ул.

9Һөҗүмгә ташланыгыз, атлар!

Алга очыгыз, сугыш арбалары!

Куәтле гаскәриләр –
калкан тоткан хәбәшиләр һәм Пут сугышчылары,
җәяләрен киергән Луд[*] яугирләре[*] – сугышка керегез!

10Әйе, бу – Хакимнең, Күкләр Хуҗасы Раббының, үч алу көне,
дошманнарын җавапка тартасы көн.
Кылыч туйганчы ашаячак,
канны туйганчы эчәчәк,
һәм бу – Хакимгә, Күкләр Хуҗасы Раббыга,
төньяк җирендә, Фырат елгасы буенда китерелгән корбан булачак+.

11Гилыгадка барып, бәлзәм ал, и гыйффәтле кыз Мисыр;
юкка гына күп төрле дарулар эчәсең – син инде терелмәссең+.

12Халыклар синең хурлыкка калуыңны ишетте –
илереп кычкыруың бөтен дөньяга тарала,
чөнки сугышчыларың бер-берсенә абынды да
бергәләп җиргә ауды»+.

Бабиллеләрнең Мисыр җиренә һөҗүм итүе

13Бабил патшасы Нәбухаднессарның Мисыр җиренә һөҗүм итәргә җыенуы турында Иремия пәйгамбәргә Раббыдан мондый сүз булды:

14«Бу хакта Мисырга хәбәр юллагыз,

Мигдол, Мемфис вә Тахпанхес шәһәрләрендә белдерегез:

„Сафка басыгыз һәм әзерләнегез,
чөнки кылыч тирә-ягыгыздагы кешеләрне ашый!“ – дип әйтегез+.

15Апис нигә качып китте соң,
үгезегез нигә каршы тора алмады?[*] –
Аны Раббы егып ташлады!
16Күпләрне абынырга мәҗбүр итте Ул.
Бер-берсенең өстенә егылды алар
һәм: „Торыгыз, халкыбыз янына,
үзебезнең туган җиребезгә кайтыйк,
дошман кылычыннан котылыйк!“ – диде+.

17„Форсатны ычкындырган мактанчык“ дигән исем бирегез

Мисыр патшасы фиргавенгә!»+

18Исеме Күкләр Хуҗасы Раббы булган Патша болай ди:

«Мин Үзем шаһиттыр:

башка таулар арасында калкып торган Тавор тавы
һәм диңгез буендагы Кәрмил тавы кебек куәтле берәү киләчәк+.

19Әй Мисыр халкы, сөргенгә китү өчен,
кирәк-яракларыгызны әзерләгез,
чөнки Мемфис җимереләчәк, чүлгә әйләнәчәк һәм кешесез калачак+.

20Мисыр матур бер бозау сыман,
ләкин аңа төньяктан кигәвен якынлашып килә+.

21Мисырның ялланган гаскәриләре дә симертелгән бозаулар кебек;
алар борылып кирегә чабарлар,
каршы тора алмаслар,
чөнки аларның һәлакәт көне, җәза алыр вакыты җитте.

22Мисыр әнә качарга маташкан еландай ысылдый:

куәтле көч булып, утынчылар сыман балта күтәреп,
аның өстенә дошман килә.

23Аның урманын кисеп бетерерләр, – дип белдерә Раббы, –
гәрчә ул кичеп чыга алмаслык калын булса да.

Дошманнары саранчадан да күбрәк,
исәбенә чыгарлык түгел.

24Мисыр-кыз хурлыкка калыр,
төньяк халкы кулына төшәр»+.

25Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди:

– Менә, Мин Фива[*] илаһы Амонны, фиргавенне, Мисырны, аның илаһларын вә патшаларын, фиргавенгә ышанып торучыларны җәзага тартырмын –+
26аларга үлем теләүче Бабил патшасы Нәбухаднессар һәм аның хезмәтчеләре кулына тапшырырмын. Әмма соңрак, элекке вакыттагы кебек, Мисырда тагын кешеләр яши башлар. Бу – Раббы сүзе+.

Раббының киләчәктә Исраилне коткаруы

27«Ә син, колым Ягъкуб, курыкма!

Син, Исраил, төшенкелеккә бирелмә!

Чөнки Мин сине ерак илдән коткарырмын,
токымыңны әсирлектә булган җиреннән кайтарырмын!

Ягъкуб кире әйләнеп кайтыр,
иминлек вә тынычлыкта яшәр,
һәм аңа инде беркем дә янамас+.

28Курыкма, колым Ягъкуб, – дип белдерә Раббы, –
чөнки Мин – янәшәңдә!

Мин сине халыклар арасына куып тараткан идем,
инде шул халыкларның һәммәсен кырып бетерермен,
ә сине юк итмәм.

Җәзасыз калдырмам сине,
әмма җәзаны гаделлек белән бирермен»+.

47

Пелештиләргә килгән бәла

47^1Мисыр фиргавене Газа шәһәренә һөҗүм итәр алдыннан, Иремия пәйгамбәргә пелештиләр турында Раббыдан хәбәр килеп иреште+.

2«Раббы болай ди:

„Менә, төньяктан сулар ургылып килә,
алар, елга кебек ташып, җирне вә анда булган һәр нәрсәне,
шәһәрне вә анда яшәүчеләрне басып китәр;
шул чагында кешеләр үкереп елар,
илдә яшәүче бар кеше илереп-илереп елар+.
3Дошман тайларының тояк тавышын,
арбалар дөбердәвен, көпчәкләр шакылдавын ишетеп,
аталар, ярдәм итәргә дип, үзләренең балаларына әйләнеп карамас,
чөнки куллары хәлсезләнеп салынып төшәр.

4Барча пелештиләрне һәм аларның исән калган ярдәмчеләрен –

Сур вә Сидунны юк итү көне ул.

Мин, Раббы, Кәфтур[*] утравыннан килгән пелештиләрне кырып бетерермен!+

5Газа кайгыдан чәчен кырыр,
Ашкылун тынып калыр.
Әй исән калган үзән халкы,
кайчанга кадәр тәнегезне җәрәхәтләрсез[*] икән?!“»

6«И Раббы кылычы,
кайчан да булса тынычланырсыңмы икән син?
Әйдә, кире кыныңа кереп утыр,
җитәр инде, тукта!»[*] –+

7Ләкин Раббы Үзе әмер иткәндә, кылыч ничек тынычлана алсын?!

Ашкылун шәһәренә һәм диңгез ярына каршы

Раббы Үзе җибәрде бит аны!+

48

Дошманның Мәабка һөҗүм итүе

48^1Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, Мәаб иле турында болай ди:

«Бичара Нәбу каласына – кайгы!

Бушап калды ул.

Кыръятаим хурлыкка төште – аны яулап алдылар,
аның кальга-ныгытмасы рисвай булды – ул җимерелде+.

2Мәабның даны юкка чыкты,

Хишбунда[*] аңа каршы явызлык кылырга ниятлиләр[*]:

„Әйдәгез, барып,
аны халыклар исәбеннән юк итик!“ – диләр.

Син дә тынып калырсың, Мадмен[*]:

артыңнан кылыч ияреп килә.

3Хорунаимнән[*] илереп елаган тавыш килә:

„И-и, нинди вайранлык,
нинди коточкыч җимереклек!“

4Мәаб җимерелгән,
балалары үкереп елый[*].

5Лухиткә[*] таба елый-елый менеп бара алар.

Хорунаим юлында кайгыдан ыңгырашкан тавышлар ишетелә+.

6Барыгыз, качыгыз,
җаныгызны саклап калырга тырышыгыз!

Чүлдәге кыргый ишәк[*] сыман булыгыз+.

7Кылган гамәлләреңә, хәзинәләреңә ышанып торганлыктан,
син дә әсирлеккә төшәрсең, Мәаб;
илаһың Кемош та үзенең руханилары вә түрәләр белән сөрген китәр+.

8Җимерүчеләр һәр шәһәргә килер –
бер генә шәһәр дә котылып калмас.
Раббы әйткәнчә, үзән һәлак булыр,
тигезлек бушап калыр+.
9Мәаб тәмам җимерелер,
шуңа күрә аның өстенә тоз сибегез[*],
аның шәһәрләре чүлгә әйләнер,
анда яшәр кеше калмас!»

10Раббы эшен эленке-салынкы башкарган кешегә – каргыш! Кан коюдан үзенең кылычын тыйган кешегә – каргыш!

11«Мәаб яшь чагыннан тыныч яшәде,
сөргендә булмады,
апарасы төпкә утырган,
бер савыттан икенчесенә салып болганмаган,
шунлыктан тәмен-исен югалтмаган шәраб кебек булды»+.

12– Әмма шундый көннәр килер, – дип белдерә Раббы, – Мин шәрабчыларымны җибәрермен, һәм алар, шәрабын агызып, савытларны бушатырлар, чүлмәкләрне чәлпәрәмә китерерләр. 13Бәйт-Элдәге илаһка өметләнеп оятка калган Исраилдәй, Мәаб та илаһы Кемош аркасында хур булыр+.

14«Ничек итеп сез: „Куркусыз, батыр сугышчылар без!“ –
дип әйтә аласыз?!
15Мәаб иле җимерелгән,
шәһәрләре басып алынган,
асыл егетләре кырылып беткән, –
ди Патша, исеме Күкләр Хуҗасы Раббы булган Зат. –+

16Мәабның һәлак булыр көне якынлаша,
аның өстенә бәла ябырылып килә.
17Кызганыгыз аны, барлык күршеләре,
данлы исемен белүче барлык кешеләр:
„Кайгы! Куәтле хөкемдарлык таягы,
дан таягы сынды!“ – дип әйтегез.
18Әй Дибон каласында яшәүчеләр,
дәрәҗәле урыныгыздан төшегез дә
кибеп-корыган туфракка утырыгыз,
чөнки Мәабны вәйран кылучы,
ныгытмаларыгызны җимерүче килә+.
19Юл читендә басып карап торыгыз,
Арогыр каласында яшәүчеләр,
качып баручы ир вә хатыннардан: „Ни булды?“ – дип сорагыз+.

20Мәаб хур булды, җиңелде – үкереп, илереп елагыз!

Мәабның харап булуын Арнон яр буйларында игълан итегез».

21– Яссы таулыкларда урнашкан барлык шәһәрләргә: Хулунга, Яһаска, Мефагатка, 22Дибонга, Нәбуга, Бәйт-Диблатаимгә, 23Кыръятаимгә, Бәйт-Гәмулга, Бәйт-Мегонга, 24Кыръютка, Босрага – Мәаб җирендәге ерак һәм якын шәһәрләрнең барысына хөкем килде.

25«Мәабның мөгезе[*] киселде,
кулы сынды», – дип белдерә Раббы.

26Исергәнче эчертегез аны, чөнки ул Раббыга каршы күтәрелде. Әйдә, Мәаб үзенең косыгында аунасын, адәм көлкесенә калсын!+
27И Мәаб, Исраил өстеннән син көлгән идең түгелме?! Ул угрылык өстендә тотылган сыман, аның хакында сөйли башлауга, башыңны чайкый идең түгелме?!+

28«Шәһәрләрегезне калдырып китегез дә кыялар арасында яшәгез, Мәаб кешеләре,
упкын читендә оя коручы күгәрченнәр кебек булыгыз!» – ди Раббы+.

Мәабның тәкәбберлеге һәм һәлак булуы

29Мәабның тәкәбберлеге,
чиксез тәкәбберлеге хакында ишеттек без,
үзен зурга куюы, мактанчыклыгы,
һавалы, масаючан булуы хакында ишеттек+.
30«Аның тәкәбберлеген беләм Мин, –
дип белдерә Раббы. –
Аның мактанып сөйләнүе дә,
кылган гамәлләре дә – ялган.

31Шуңа күрә Мин, Мәабны кызганып, күз яшьләре түгәм,
бөтен Мәаб өчен үкереп-үкереп елыйм,

Кыйр-Херес[*] халкын уйлап кайгырам+.

32И Сибма каласының йөзем куаклары!

Синең хакта Мин Ягызер каласын кызганып елаганнан да ныграк елыйм.

Синең йөзем ботакларың диңгез аръягына – Ягызерга кадәр җитте.

Әмма синең җәйге җимешләреңне
һәм өлгереп җиткән йөземеңне харап итте җимерүче+.

33Уңдырышлы Мәаб җирендә
шатлык вә күңел ачу авазлары ишетелми хәзер.

Йөзем изгечләрне Мин шәрабсыз калдырдым –
инде беркем шатланып-сөенеп йөзем таптамый.

Кычкырган тавышлар ишетелә,
тик алар куанычлы түгел.

34Хишбун вә Элгале иңрәве Яһаска, Согарга, Хорунаимгә, Эгләт-Шелишиягә кадәр җитәчәк, хәтта Нимрим сулары да кибәр+. 35Мәаб гыйбадәтханәләрендә, калку җирләрдә корбаннар китерүче һәм үз илаһларына хуш исле сумала-майлар көйрәтүче кешеләрне юк итәм! – дип белдерә Раббы. – 36Шуңа күрә җаным Мәаб хакында курай кебек сызлана; әйе, Кыйр-Херес халкы өчен йөрәгем курай кебек сызлана Минем, чөнки алар җыйган мал һәлак булды.

37Кайгыдан һәммәсенең башы кырылган,
сакалы киселгән, кулы җәрәхәтләнгән,
һәм өсләрендә тупас тукыма+.

38Мәабтагы барлык өй түбәләрендә вә мәйданнарда
фәкать елау-сыктау гына ишетелә,
чөнки Мин Мәабны кирәксез савыт сыман ватып ташладым», –
дип белдерә Раббы+.

39«Мәаб җимерелде!» – дип үкереп елый халык, «Мәаб дошманнан качып хур булды!» – ди. Мәаб бөтен күршеләре алдында мәсхәрәгә калды, шом сала торган бер нәрсәгә әйләнде.

40Раббы болай дип әйтә:

«Менә, дошман бөркет кебек ябырылып килер дә
канатларын Мәаб өстенә җәяр+.

41Мәаб шәһәрләре басып алыныр, кальгалары яуланыр.

Мәаб сугышчыларының йөрәге ул көнне
тулгак газаплары кичерүче хатынныкы сыман куркып калыр+.

42Раббыга каршы баш күтәргән өчен, Мәаб халык буларак юк ителер.

43Сезне, мәабиләр, афәт, чокыр вә тозак көтә, –
дип белдерә Раббы. –+
44Афәттән качып котылганы чокырга төшәр,
чокырдан чыкканы тозакка эләгер.

Бу бәла-казаларны Мин Мәабка җәза елында яудырырмын.

Бу – Раббы сүзе+.

45Качып баручылар, хәлдән таеп,

Хишбун каласының диварлары күләгәсендә туктап калды,
әмма Хишбуннан – ут,
Сихон патша йортыннан ялкын бөркелеп,
Мәаб кавеменең чигәләрен,
фетнәчел халкының баш түбәсен яндырды+.
46Кайгы сиңа, әй Мәаб!

Кемош исемле илаһына табынган халык һәлак булды!

Угылларың әсирлеккә төште,
кызларың да әсир ителде+.
47Ләкин киләчәк көннәрдә

Мәабка Мин элеккеге мул-имин тормышын кайтарырмын.

Бу – Раббы сүзе».

Мәабка чыгарган хөкем сүзләре шушында тәмамлана+.

49

Раббының аммониләргә чыгарган хөкеме

49^1Аммониләр турында Раббы болай ди:

«Исраилнең угыллары юкмыни?!

Варисы юкмыни аның?!

Ни өчен соң Гәд җирен илаһ Милкүм[*] биләп алган
һәм халкы аның[*] Гәд шәһәрләрендә яши+?

2Әмма шундый көннәр килер, – дип белдерә Раббы, –
аммониләр мәркәзе Рабаһка каршы

Минем ихтыярым буенча сугышчан авазлар яңгырар;
һәм ул шәһәр хәрабәләр өеменә әйләнер,
әйләнә-тирәдәге авыллар янып бетәр, – ди Раббы. –

Шунда Исраил үз җирен дошманнардан кире кайтарыр+.

3Үкереп ела, Хишбун, чөнки Гай шәһәре вәйран булган!

Рабаһ каласының кызлары, кычкырып елагыз,
тупас тукымага төренеп, күз яшьләре түгегез,
елагыз һәм арлы-бирле сугылып йөрегез,
чөнки илаһыгыз Милкүм
үзенең каһиннәре, түрәләре белән бергә сөрген китә+.

4И хыянәтчел Аммон-кыз,
нигә син уңдырышлы үзәннәрең белән мактанасың,
үзеңнең хәзинәләреңә ышанып торасың,

„Кем миңа каршы килер?!“ – дисең+.

5Менә, Мин синең өстеңә һәр яктан афәт яудырам, –
ди Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы. –
Артыгызга-алдыгызга карамый качарсыз,
ләкин ул качакларны кабат беркем җыеп алмас.

6Әмма шуннан соң Мин аммониләргә элеккеге мул-имин тормышларын кайтарырмын», – дип белдерә Раббы+.

Раббының эдомиләргә хөкем чыгаруы

7•Күкләр Хуҗасы Раббы Эдом[*] турында болай ди:

«Теманда[*] зирәкләр беткәнмени инде,
акыллы кешеләр киңәш бирә алмый башлаганмы,
аларның зирәклеге саекканмы?!+
8Кире борылыгыз, качыгыз,
тирән мәгарәләргә яшеренегез, Дедан кешеләре,
чөнки Эсауга җәза бирер көнем җитте –
Мин аның өстенә афәт җибәрәм!+

9Әгәр сезнең янга йөзем җыючылар килгән булса,
ботакларда берничә җиләк калдырыр иде;
төнлә караклар килсә дә,
үзләренә кирәк кадәр генә урлар иде;

10ә Мин Эсауны тәмам шәрә калдырганчы тунармын,
аның яшерен урыннарын фаш итәрмен,
һәм ул беркайда да посып ята алмас.

Аның балалары, туганнары вә күршеләре һәлак булыр,
үзенең дә гомере киселер.

11Ятимнәреңне янымда калдыр, Эдом:

Мин аларның гомерен саклармын,
тол хатыннарың да өметләнеп торсын Миңа».

12Раббы болай ди:

– Ачуым касәсеннән эчәргә лаек булмаганнар да эчкәч, ничек инде син, Эдом, җәзасыз калырсың?! Син җәзасыз калмассың, касәдән һичшиксез эчәрсең!+
13Үз Затымнан ант итеп әйтәм: Босра шәһәре куркыныч хәлгә килер, хур ителер, тәмам вәйран булыр, каргалган урынга әйләнер, әйләнә-тирәсендәге шәһәрләр дә мәңге хәрабә булып калыр, – дип белдерә Раббы+.

14Раббыдан мин бер хәбәр ишеттем:

«Җыелыгыз да Эдомга каршы сугышка күтәрелегез!»

Моны әйтер өчен, халыкларга Ул Үзенең илчесен җибәргән.

15«Халыклар арасында Мин сине иң мескене итәрмен,
адәм мыскылына калдырырмын.

16Рәхимсезлегең вә йөрәгеңнең тәкәбберлеге алдады сине.

Син кыя ташлар арасында, түбәҗирдә яшәсәң дә,
бөркет сыман, ояңны биек урында корсаң да,

Мин сине аннан бәреп төшерермен! – ди Раббы. –+

17Һәм Эдом шом сала торган бер урынга әйләнер; шул тирәдән узып баручы һәркем, коты алынып, аның җәрәхәтләрен күреп сызгырып куяр+.

18Сәдүм, Гамура вә алар тирәсендәге шәһәрләр ничек вәйран булса,

Эдом да шул хәлгә төшәр –
анда беркем килеп урнашмас, һичбер кеше яшәмәс, – ди Раббы. –+

19Менә, Үрдүн буендагы куаклар арасыннан
чәчәкле көтүлеккә килеп чыккан арыслан кебек,
эдомиләрне Мин күз ачып йомган арада куып җибәрермен,
аларның иң шәп сарык тәкәләрен сайлап алырмын.

Минем белән кем тиңләшә,
кем Мине хөкемгә тарта алыр?!
Нинди көтүче Миңа каршы чыгар?!+

20Шулай итеп, – ди Раббы. –

Раббының Эдом турындагы карарын,

Теман кешеләренә кагылышлы ниятен тыңлагыз.

Хактыр: көтүдәге яшь малларны сөйрәп алып китәрләр,
алар белән бергә көтүлекне дә харап итәр Ул+.

21Эдом гөрселдәп ауганда, җир тетрәр,
үкереп елаган тавышлар хәтта Камышлы диңгез буенда ишетелеп торыр.

22Менә, дошман бөркет кебек ябырылып килер дә
канатларын Босра өстенә җәяр;
һәм Эдом сугышчыларының йөрәге ул көнне
тулгак газаплары кичерүче хатынныкы сыман куркып калыр»+.

Дәмәшкъкә киләсе бәла

23Дәмәшкъ турында.

«Күршедәге Хамат белән Арпад шәһәрләре аптырашта,
чөнки кайгылы хәбәрне ишеттеләр.

Алар калтырап төштеләр;
дулкынланган диңгез тынычлана алмаган кебек борчуга калдылар+.

24Дәмәшкъ, батырлыгын җуеп, качып китте –
куркуга калды,
бала табучы хатын кебек тулгаклый вә газаплана ул+.

25Данлыклы шәһәр, Минем шатлыгым,
шулай ташландыкмы хәзер?!

26Хактыр: ул көнне аның яшь егетләре мәйданнарда егылып калыр,
бөтен сугышчылары һәлак булыр.

Бу – Күкләр Хуҗасы Раббы сүзе+.

27Дәмәшкъ диварларына Мин ут төртермен,
һәм ул ут Бен-Һадад патшаның зиннәтле сарайларын юк итәр»+.

Кыдар белән Хатсорга чыгарган хөкем

28Кыдар турында һәм Бабил патшасы Нәбухаднессар тар-мар иткән Хатсор[*] патшалыклары турында Раббы болай ди:

«Әйдәгез, Кыдарга каршы чыгыгыз
һәм Шәрык кабиләләрен юк итегез!+
29Аларның чатырларын вә көтүләрен,
чатыр пәрдәләрен,
барлык кирәк-яракларын вә дөяләрен тартып алырлар,
аларга: „Һәр тарафтан дәһшәт яный!“ – дип кычкырырлар+.

30Хатсорда яшәүчеләр, качыгыз, китегез тизрәк,
тирән мәгарәләрдә яшеренегез! – дип белдерә Раббы. –

Бабил патшасы Нәбухаднессар сезнең хакта карар кабул итте,
сезгә каршы ният кылды.

31Әйдәгез, тыныч кына яшәп яткан
шушы гамьсез халыкка каршы чыгыгыз! – дип белдерә Раббы. –

Капкалары да, бикләре дә юк аларның,
башка халыклардан аерым яши алар+.
32Дөяләре бүтәннәргә табыш булыр,
көтү-көтү маллары урланыр-таланыр;
чигә чәчләрен кырып йөрүче бу адәмнәрне
төрле тарафларга җилләргә чәчәрмен,
һәр яктан аларга бәла җибәрермен, – дип белдерә Раббы. –+

33Хатсор – чүл бүреләре өчен сыеныр урын,
мәңге шәрә ялан булыр.

Анда һичкем яшәмәс,
адәм углы анда урнашмас»+.

Раббының Эламга бәла-каза җибәрүе

34Яһүдә патшасы Сәдыкыйя хакимлек итә башлаган чорда, Иремия пәйгамбәргә Элам иле турында Раббы сүзе килеп иреште+.

35Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Менә, Эламга көч биргән җәяне Мин сындырырмын!

36Эламга каршы күкнең дүрт ягыннан дүрт җил куптарырмын,
аларны шул җилләргә чәчәрмен,
һәм куылган эламлылар барып сыенмаган халык табылмас+.

37Эламлыларны Мин дошманнары
һәм аларга үлем теләүчеләр каршында калтырый торган итәрмен;
аларга бәла-каза җибәрермен,
ачу-ярсуымны яудырырмын, – ди Раббы, –
артларыннан кылыч җибәреп, тәмам кырып бетерермен+.

38Тәхетемне Мин Эламда куярмын,
андагы патшаны вә түрәләрне юк итәрмен, – дип белдерә Раббы. –

39Әмма киләчәк көннәрдә Мин

Эламга элеккеге мул-имин тормышын кайтарырмын.

Бу – Раббы сүзе»+.

50

Бабилнең җиңелүе. Әсир киткәннәрнең үз өйләренә кайтуы

50^1Килданиләр яшәгән Бабил иле турында Иремия пәйгамбәр аша Раббыдан мондый сүз килеп иреште:+

2«Халыкларга игълан кылыгыз, хәбәр итегез.
Байрак күтәреп, яшерми-нитми шуны белдерегез:
„Бабил алынды,
Бәл мәсхәрәгә калды,
Мардук[*] аударып ташланды –
Бабил потлары хур булды,
җирәнгеч сыннары җимерелде!“ – дип әйтегез+.
3Төньяктан Бабилгә каршы бер халык күтәрелде;
бабиллеләрнең җирен алар чүлгә әйләндерер,
анда һичкем яшәмәс,
кешеләр дә, җәнлекләр дә ташлап китәр ул җирне+.

4Шул көннәрдә, шул вакытта, – дип белдерә Раббы, –

Исраил вә Яһүдә халкы елый-елый үзенең Раббы Алласын эзләр+.

5Алар Сионга алып бара торган юлны сораштырырлар
һәм, йөзләрен шул тарафка борып:

„Әйдәгез, Раббыга багланыйк,

Аның белән мәңгелек, онытылмас килешү төзик!“ – диярләр+.

6Минем халкым адашкан сарыклар сыман иде;
көтүчеләре аларны юлдан яздырды,
таулар арасына таралырга ирек бирде;
таулар, калкулыклар арасында йөри торгач,
яшәгән урынын онытты алар+.
7Сарыкларыма тап булган һәркем аларны ашады;
дошманнары: „Без гаепле түгел,
чөнки алар үзләренең көтүлек җире,
ата-бабаларының өмете булган
хак Раббыга каршы гөнаһ кылдылар“, – диделәр».

Бабилне җәзага тарту. Исраилне кичерү

8«Килданиләр яшәгән Бабил иленнән качыгыз,
көтү алдыннан барган кәҗә тәкәсе кебек барыгыз!+

9Чөнки Мин менә төньяк җиреннән
Бабилгә каршы бөек халыкларны җыеп китерәм;
алар сафларга тезелеп килерләр
һәм, төньяктан һөҗүм итеп, Бабилне басып алырлар;
аларның уклары һәрвакыт тиешле урынга эләгә,
ул уклар – оста сугышчыларның укларыдыр+.
10Килданиләр җире тәмам таланып бетәр,
дошман аны гарык булганчы талар! – дип белдерә Раббы. –

11Сез күңел ачасыз, тантана итәсез,
Минем биләмәмне талаучы бабиллеләр!
Болында бозау кебек сикерешәсез,
тайлар кебек кешнисез,
12ләкин сезнең анагыз хур булыр,
сезне тудырган хатын мәсхәрә ителер;
хактыр: халыклар арасында ул иң мескене,
как дала, корып-кипкән җир кебек булыр.
13Раббының ачуы чыгып,
кеше яшәми торган урынга әйләнер ул җир,
бөтенләй ташландык булып калыр;
Бабил яныннан үткән һәркем шомланып калыр,
аның җәрәхәтләрен күреп сызгырып куяр+.

14Бабил тирәли сугышчан тәртиптә тезелеп басыгыз;
укчылар, җәягезне киереп атыгыз аңа, укларны жәлләмәгез,
чөнки Бабил Раббыга каршы гөнаһ кылды!+

15Бабилгә каршы һәр тарафтан тавыш күтәрегез!

Ул җиңелде, манаралары ауды аның, диварлары җимерелде –

Раббы үче бу.
Җәзага тартыгыз аны,
башкаларга нәрсә эшләгән булса,
аның үзенә дә шуны эшләгез!+
16Бабилдә орлык чәчүчене дә,
урып-җыю вакытында кулына урак алучыны да юк итегез!

Аяусыз кылычтан куркып, һәр килмешәк
үз халкына әйләнеп кайтыр, үз җиренә качар+.

17Исраил – арысланнар куып тараткан көтү ул;
башта аны Ашшур патшасы ашады,
аннары Бабил патшасы Нәбухаднессар
сөякләренә кадәр кимереп бетерде+.

18Шулай итеп, Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди:

„Менә, Мин Ашшур патшасын җәзалаган кебек,
Бабилнең патшасын һәм аның җирен җәзалармын+.
19Ә Исраил көтүен Мин үз җиренә кайтарырмын,
һәм ул Кәрмилдә вә Башанда утлап йөрер,

Эфраим тауларында вә Гилыгадта тамагын туйдырыр“»+.

20– Шул көннәрдә, шул вакытларда, – дип белдерә Раббы, – Исраилнең җинаятен эзләрләр, ләкин тырышулары юкка булыр; Яһүдәнең гөнаһын эзләрләр, әмма берни тапмаслар, чөнки Үзем исән калдырган кешеләрне Мин кичерермен+.

Үзенең изге йортын җимерүчеләрдән Раббының үч алуы

21«Мератаим җиренә,
шулай ук Пыкодта[*] яшәүчеләргә каршы һөҗүмгә күтәрелегез!

Үтерегез аларны, соңгы кешесенә кадәр кырып бетерегез, –
дип белдерә Раббы, –
Мин кушканнарның барын да эшләгез!+
22Шушы илдә сугыш-кырылыш тавышы яңгырый,
бар нәрсә җимерелә!+

23Бөтен дөньяны җимерүче чүкеч инде үзе яргаланган, ватылган.

Халыклар күз алдында Бабил коточыргыч бер нәрсәгә әверелде+.

24Мин сиңа ятьмә куйдым, Бабил,
һәм син, үзең дә сизмәстән, шул ятьмәгә эләктең.

Миңа каршы баш күтәргән өчен, сине табып эләктереп алдылар.

25Раббы Үзенең саклагычын ачты
һәм газап коралларын алып чыкты,
чөнки Хакимнең, Күкләр Хуҗасы Раббының,
килданиләр җирендә башкарасы эше бар+.

26Бар тарафтан Бабилгә һөҗүм итегез,
аның амбарларын ачыгыз,
бар малын ашлык көшеле сыман итеп бер урынга өегез;
илне тулысынча җимерегез – берни калмасын!

27Аның барлык үгезләрен чалыгыз!

Әйдә, суемга барсыннар!

Кайгы аларга! Үзләренә тәгаенләнгән җәза көннәре җитте!

28Әнә, Бабилне ташлап китүчеләрнең тавышы ишетелә;
алар, Сионга килеп, Үзенең Изге йорты өчен

Раббы Аллабызның үч алуы турында сөйләмәкчеләр+.

29Бабилгә һөҗүм итәр өчен, укчыларны чакырыгыз!

Җәяләрен киереп, шәһәрне камап алсыннар –
беркем качып котылырлык булмасын!
Аңа, эшләренә карап, әҗерен бирегез,
ул ни кылган булса, үзенә дә шуны кылыгыз,
чөнки Раббыга – Исраилнең изге Затына каршы баш күтәрде ул+.

30Шулай, ул көнне Бабилнең яшь егетләре
мәйданнарда егылып калыр,
барлык сугышчылары һәлак булыр, – дип белдерә Раббы. –+

31Менә, Мин сиңа каршы күтәреләм, тәкәббер Бабил, –
ди Хаким, Күкләр Хуҗасы Раббы, –
чөнки синең көнең – сиңа җәза бирер вакыт җитте!

32Тәкәббер әнә абынып егылыр,
һәм аны беркем күтәреп торгызмас.
Аның шәһәрләренә Мин ут салырмын,
һәм ялкын тирә-яктагы бар нәрсәне ялмап алыр»+.

Раббының Үз халкын яклавы

33Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Яһүдә халкы кебек үк, исраилиләр дә җәбер-золымнан интегә;
әсир итүчеләрнең һәммәсе аларны кулларында нык тота,
һич кенә дә ычкындырырга теләми+.

34Ләкин аларны йолып алучы Зат көчле,

Аның исеме – Күкләр Хуҗасы Раббы!

Үз халкын Ул һичшиксез яклар,
ил-йортларына тынычлык иңдерер,
ә Бабилдә яшәүчеләрнең тынычлыгын алыр.

35Килданиләргә – бөтен Бабил кешеләренә,
аның түрәләренә, акыл ияләренә кылыч төшсен! –
дип белдерә Раббы. –
36Кылыч Бабил сихерчеләренә төшсен! –
Аларның акылын алсын!
Гаярь сугышчыларына төшсен! –
Аларны калтырарга мәҗбүр итсен!
37Кылыч Бабил атларына вә арбаларына,
чит халыклардан торган гаскәренә төшсен! –
Аларны куркак хатыннар итсен!
Кылыч Бабил хәзинәләренә төшсен! –
Аларга талау килсен!+

38Корылык башланып[*] елга-сулары кибеп бетсен,
чөнки потлар җире бу!

Шул шомландыргыч сыннар илнең халкын акылдан яздырды инде+.

39Хактыр: анда кыргый җәнлекләр,
сыртланнар вә тәвә кошлары яшәр.
Бу җиргә һичкайчан кеше килеп урнашмас,
һәм буын арты буын алышына торса да,
ул шулай ташландык хәлдә кала бирер+.

40Сәдүм, Гамура вә алар тирәсендәге шәһәрләрне

Аллаһы ничек вәйран итсә,
бу җир дә шул хәлгә төшәр:

анда беркем килеп урнашмас, һичбер кеше яшәмәс, – ди Раббы, –+

41Менә, төньяктан бер халык килә;
җир читеннән бөек кавем
һәм күп кенә патшалар күтәрелеп чыга+.
42Кулларына җәя белән сөңге тотканнар;
алар миһербансыз вә шәфкатьсез;
тавышлары – диңгез шавыдай.
Атларга атланып киләләр;
сиңа каршы сугышыр өчен, Бабил-кыз,
һәммәсе бер булып, сафка тезелгәннәр.
43Алар хакындагы хәбәрне ишеткәч,

Бабил патшасының куллары хәлсезләнеп салынып төште,
хәсрәт басты аны;
тулгак тоткан хатын кебек газапланды ул+.
44Менә, Үрдүн буендагы куаклар арасыннан
чәчәкле көтүлеккә килеп чыккан арыслан кебек,
бабиллеләрне Мин күз ачып йомган арада куып җибәрермен,
аларның иң шәп сарык тәкәләрен сайлап алырмын.

Минем белән кем тиңләшә,
кем Мине хөкемгә тарта алыр?!
Нинди көтүче Миңа каршы чыгар?!»+

45Шулай итеп, Раббының Бабил турындагы карарын, килданиләргә кагылышлы ниятен тыңлагыз:

хактыр: көтүдәге яшь малларны сөйрәп алып китәрләр,
алар белән бергә көтүлекне дә харап итәр Ул+.

46Бабилне яулаганда купкан шау-шудан җир тетрәр,
үкереп елаган тавышларын башка халыклар ишетеп торыр.

51

Раббының Бабилдән үч алуы

51^1Раббы болай ди:

«Менә, Мин Бабилгә, Ләб-Камайда[*] яшәүчеләргә каршы

Үземнең җимерүче җилемне кузгатам+.

2Бабилгә чит кавемнәрне җибәрәм:

алар, бодай җилгәргәндәй, Бабилне җилгә туздырырлар,
җирен таларлар,
бәла килгән көнне һәр тарафтан аңа һөҗүм итәрләр.

3Бабил укчыларына җәясен киерергә ирек бирмәгез,
көбә күлмәкләрен кияргә юл куймагыз!
Бабилнең яшь егетләрен кызганмагыз,
бөтен гаскәрен тулысынча юк итегез!
4Килданиләр җире мәетләр белән тулсын,
кылычтан төзәлмәс яра алганнар
Бабил урамнарында ятып калсын+.
5Чөнки Исраил вә Яһүдәне үз Алласы,
Күкләр Хуҗасы Раббы, ялгыз калдырмады,
гәрчә Исраилнең изге Заты алдында
җирләре гөнаһка баткан булса да+.

6Бабил кылган җинаятьләр аркасында һәлак булмас өчен качыгыз аннан,
гомерегезне саклап калыгыз,
чөнки Раббының үч алыр вакыты җитте;
һәм Ул аңа тиешле әҗерен кайтарыр!+
7Бабил – Раббы кулындагы алтын касә иде,
бөтен дөньяны исертте ул;
аның шәрабын эчеп, халыклар акылларын җуйдылар+.

8Кинәт кенә егылып, Бабил ватылды –
кызганып елагыз аны!

Җәрәхәтләренә бәлзәм алып килегез,
бәлки, әле терелер ул»+.

9«Без Бабилне дәвалап карадык,
ләкин ул терелмәде, – диде халыклар. –
Калдырыгыз аны,
һәркайсыбыз үз җиренә китсен,
чөнки Бабилгә чыгарган хөкем күкләргә җитте,
болытларга кадәр күтәрелде».

10«Раббы безне аклады:

әйдәгез, Сионга барып,

Раббы Аллабызның бөек эшләре турында хәбәр итик!»

11Укларыгызны очлагыз, садакларыгызны тутырыгыз!

Раббы, Үз йорты өчен үч алырга,
Бабилне юк итәргә ниятләп,
Мадай патшаларын Бабилгә каршы кузгатты+.
12Бабил диварлары каршында байрак күтәрегез,
сакчылар санын арттырыгыз,
күзәтчеләр куегыз,
һөҗүм итәргә әзер торыгыз!
Раббы Үз ниятен гамәлгә ашырыр –
Бабил халкы турында әйткәннәрен үтәми калмас.
13Әй син, зур сулар янында яшәүче,
бай хәзинәгә ия булган шәһәр!
Соңгы сәгатең сукты,
гомер җебең өзелде синең+.

14Күкләр Хуҗасы Раббы Үз Затыннан ант итеп әйтте:

«Хактыр: сине саранча чирүе сыман дошман гаскәре басып алыр,
аларның галибанә авазлары синдә яңгырап торыр!»+

Раббының кодрәтенә һәм зирәклегенә мәдхия

15Раббы Үзенең кодрәте белән җирне бар итте,
зирәклеге белән галәмне ныгытты,
гакылы белән күкләрне түшәде+.
16Ул аваз салуга,
күкләр киңлегендә сулар шаулый башлый.
Җирнең читләреннән болытлар алып килә Ул,
яшенле яңгырларын яудыра,
Үзенең саклагычларыннан җилләр истерә+.
17Аның алдында һәр кеше ахмак вә надан;
көмешче, пот-сыннар коеп, үзен хур гына итә,
чөнки ул ясаган әйберләр – ялган,
һәм аларның җаны-тыны юк+.
18Бернигә яраксыз,
адашудан килеп чыккан бу нәрсәләр җәза көнендә юкка чыгачак.

19Ләкин Ягъкуб нәселенең Өлеше, Аллаһы, андый түгел:

Ул – һәммә нәрсәне бар кылган Зат,
һәм Исраил халкы – Аның биләмәсе;
Аның исеме – Күкләр Хуҗасы Раббы!+

Бабил – Раббының чүкече

20«Син, Бабил, – Минем чүкечем, сугыш коралым;
синең ярдәмеңдә Мин халыкларны кырам,
патшалыкларны бөлдерәм,+
21атларны вә җайдакларын җиңәм,
арбаларны вә йөкчеләрен тар-мар китерәм,
22ирләрне вә хатыннарны,
картларны вә яшьләрне,
егетләрне вә кызларны юк итәм,
23көтүчене һәм аның көтүен,
игенчене һәм аның үгезләрен,
өлкә башлыкларын вә идарәчеләрен үтерәм Мин.

24Ләкин Бабилгә, килданиләр җирендә яшәүче бар халыкка

Сионда кылган явызлыклары өчен Мин
сезнең күз алдында тиешле җәзасын бирермен.

Бу – Раббы сүзе.

25Әй Бабил, син, таудай булып, бөтен дөньяны һәлак итәсең,
шуның өчен Мин сиңа каршы күтәрелермен, – дип белдерә Раббы, –
сиңа таба кулымны сузып,
кыя башларыннан түбән таба тәгәрәтермен,
янып күмерләнгән тау итәрмен сине.
26Өйнең дивар почмаклары өчен дә,
нигезе өчен дә синнән таш алмаслар,
син мәңгегә буш җир булып калырсың.
Бу – Раббы сүзе».

Бабилнең яулап алынуы

27Ил өстендә байрак күтәрегез,
халыкларга быргы кычкыртыгыз!
Халыкларны Бабилгә каршы орышка әзерләгез,
аңа каршы Арарат, Минни вә Ашкеназ патшалыкларын чакырыгыз,
гаскәрбашы билгеләгез,
саранча чирүедәй исәпсез-хисапсыз атларыгызны юнәлтегез!+

28Бабилгә каршы халыкларны,

Мадай патшаларын, өлкә башлыкларын, идарәчеләрен
һәм аларга буйсынган бар илләрне сугышка әзерләгез!+

29Җир тетри, калтырана,
чөнки Раббының Бабилгә каршы ниятләгәне гамәлгә ашты –
кеше яшәми торган чүлгә әйләнде ул+.

30Бабил гаскәриләре, сугышудан туктап, кальгаларында утыра –
көчләре бетте,
куркак хатыннар кебек булды алар;
Бабил биналары – ут-ялкын эчендә,
капка бикләре – җимерек+.
31-32«Шәһәребезне басып алдылар,
кичүләрне кулга төшерделәр,
ныгытмалар – ялкын эчендә,
сугышчылар – куркуда!»
дигән хәбәрне Бабил патшасына җиткерер өчен,
чапкын арты – чапкын,
йомышчы арты йомышчы йөгерә.

33Күкләр Хуҗасы Раббы, Исраил Алласы, болай ди:

«Бабил-кыз ындыр табагындагы ашлыкка тиңдер:

тиздән урак өсте җитәр, һәм аны сугарлар»+.

34«Бабил патшасы Нәбухаднессар кимерде безне, ашап бетерде,
буп-буш чүлмәккә әйләндерде;
аждаһадай йотты,
карынын татлы нигъмәтләребез белән тутырды,
аннары безне чыгарып ташлады+.

35Без кичергән җәбер-золымны Бабил үзе дә кичерсен! –
дияр Сион кешеләре. –
Безнең кан – килданиләр өстендә!» –
дияр Иерусалим халкы.

36Шулай итеп, Раббы болай ди:

«Менә, Мин сезне яклармын,
сезнең өчен үч алырмын,
Бабилнең елгасын киптерермен,
су чыганакларын корытырмын!+
37Бабил – хәрабәләр өеменә,
чүл бүреләре сыена торган урынга әйләнер,
коточыргыч бер нәрсәгә әверелер,
адәм мыскылына калыр,
һәм анда һичкем яшәмәс+.

38Килданиләр арысланнар кебек үкерер,
арыслан балаларыдай ырылдар+.
39Алар тәмам кызып җиткәч,
мәҗлес оештырырмын һәм, туйганчы күңел ачсыннар да
мәңгелек йокыларыннан уянмасыннар дип,
исергәнче эчертермен, –
дип белдерә Раббы. –

40Мин аларны бәрән, сарык вә кәҗә тәкәсе сыман
суярга алып китәрмен!

41Шешах җиңелде,
бөтен дөньяның горурлыгы булган Бабил яуланды!

Халыкларның котын ала торган дәһшәтле урынга әйләнде ул!

42Диңгез сулары Бабилне басты,
шаулы дулкыннар аны каплап китте.

43Шәһәрләре коточкыч нәрсәгә – как җиргә, чүлгә,
һичкем яшәми торган, кеше үтеп йөрми торган урынга әйләнде+.

44Бабил илаһы Бәлне җәзага тартырмын,
йотканын авызыннан кире чыгарырмын.

Халыклар инде аның янына агылмас,

Бабилнең диварлары авып төшәр+.

45Халкым Минем, чык аннан!

Раббының ачу-ярсуыннан җаныңны коткар!+

46Батырлыгыгызны җуймагыз,
җирдә таралган имеш-мимештән курыкмагыз!

Бер елда бер хәбәр килер, икенче елда икенчесе килер:

„Илдә – көчләү,
бер идарәче икенче идарәчегә каршы күтәрелә!“»

Бабилнең тар-мар ителүе турында Раббы карарының тормышка ашуы

47«Менә, Бабил потларына җәза бирер көннәрем җитә;
бөтен Бабил җире хур булачак,
бар җирдә мәетләр ятачак+.

48Күк, җир һәм анда булган бар нәрсә тантана итәчәк,
чөнки Бабил өстенә төньяктан җимерүчеләр килә, –
дип белдерә Раббы. –+

49Бабил җир йөзендә байтак кешенең җанын кыйды;
исраилиләрне һәлак иткән кебек, ул үзе дә үләргә тиеш!

50Кылычтан котылып калганнар,
тизрәк качып китегез, тоткарланмагыз!

Ерак илдә Раббыны исегездән чыгармагыз,

Иерусалим йөрәгегездә булсын.

51Сез: „Хур булдык без, мәсхәрәле сүзләр ишеттек,
йөзебезне кызыллык каплады,
чөнки чит-ятлар Раббының Изге йортына аяк басты“, – дисез+.

52Менә, шундый көннәр җитәр, – ди Раббы, –
Бабил потларын Мин җәзага тартырмын,
бар җирдә яралылар ыңгырашып ятар+.
53Бабил хәтта күкләргә менеп китсә
һәм югарыда үзенең кальгасын ныгытса да,
Мин аңа каршы җимерүчеләр җибәрермен», –
дип белдерә Раббы+.

54Бабилдән – үкереп елаган тавышлар,
килданиләр җиреннән көчле җимерелү авазлары ишетелә,+

55Раббының Бабилне җимерүе бу;
андагы тәкәббер авазларга чик куяр Ул.
Бабил дошманнары ташкын сулар кебек шаулый,
гөрелтесе яңгырап тора!
56Бабилгә җимерүче килә,
Бабил сугышчылары әсир төшәр, җәяләре сынар,
чөнки Раббы – җавапка тартучы Аллаһы,
әҗерен Ул тулысынча бирер!+
57«Бабилнең түрәләрен вә акыл ияләрен,
өлкә башлыкларын, идарәчеләрен вә сугышчыларын Мин
исергәнче эчертермен,
һәм алар мәңгелек йокыга талыр – уянмас!» –
дип белдерә Патша, исеме Күкләр Хуҗасы Раббы булган Зат.

58Күкләр Хуҗасы Раббы болай ди:

«Бабилнең калын диварларын нигезенә кадәр җимерерләр,
биек капкаларын яндырырлар;
шулай итеп, халыкларның[*] тырышуы заяга китәр,
кавемнәрнең хезмәтләре утка азык булыр!»+

Иремиягә иңгән хәбәрнең Бабилгә юллануы

59Яһүдә патшасы Сәдыкыйя хакимлегенең дүртенче елында Сәдыкыйя белән бергә Бабилгә китәргә тиеш булган Махсея углы Нериядән туган Сераяһка – сәфәр кылучы патшага кунар урын табарга тиешле хезмәтчеләрнең башлыгына – Иремия пәйгамбәр әйткән сүзләр түбәндәгечә+. 60Бабилгә киләсе барлык афәтләр турында – Бабил хакындагы барлык шушы сүзләрне – Иремия төргәкле китапка язган иде. 61Иремия Сераяһка болай диде:

– Бабилгә килеп җиткәч, кара аны, шушы сүзләрнең барын да кычкырып укы! 62Аннары әйт: «И Раббы! Бу җир хакында Син: „Аны юк итәм, анда бер генә кеше дә, җәнлек тә яшәмәячәк, ул мәңгелек чүл булачак!“ – дидең»+. 63Бу төргәкне укып бетергәч, аңа таш бәйлә дә Фырат елгасына ыргыт+
64һәм Раббы сүзен җиткер: «Бабил дә әнә шулай батачак һәм Мин җибәргән бәладән соң аягына баса алмаячак, тәмам хәлдән таячак!»

Шушы урында Иремиянең сүзләре тәмамлана.

52

Иерусалимнең яулап алынуы. Сәдыкыйянең язмышы

52^1•Тәхеткә утырганда, Сәдыкыйягә егерме бер яшь булып, Иерусалимдә ул унбер ел дәвамында идарә итте. Аның әнкәсе, Хамутал, либналы Иремия кызы иде+. 2Сәдыкыйя, Яһоякыйм кебек үк, Раббы күзенә ятышсыз күренгән гамәлләр кылды. 3Иерусалим каласына һәм Яһүдә җиренә Раббының ачуы шул дәрәҗәдә зур иде ки, нәтиҗәдә Ул аларны Үзеннән читкә тибәрде. Соңга таба Сәдыкыйя Бабил патшасына каршы баш күтәрде+.

4Сәдыкыйя хакимлегенең тугызынчы елында, унынчы айның унынчы көнендә Бабил патшасы Нәбухаднессар, үзенең бөтен гаскәре белән Иерусалим янына килеп, аны камап алды һәм кала тирәли туфрак өемнәре күтәрде+. 5Сәдыкыйя патша хакимлегенең унберенче елына кадәр шәһәр камалышта булды. 6Шәһәрдә ачлык һаман көчәя барып, дүртенче айның тугызынчы көнендә халыкның ризыгы тәмам бетте. 7Шул көнне дошман шәһәр диварының бер урынын җимереп төшерде. Гәрчә килданиләр шәһәрне камалышта тотса да, төнлә Сәдыкыйя, үзенең гаскәриләре белән патша бакчасы янындагы ике дивар арасындагы капкадан чыгып, Араба тигезлегенә таба китте. 8Килданиләр гаскәре Сәдыкыйя патша артыннан эзәрлекли чыкты һәм аны Әрихә тигезлегендә куып җитте; Сәдыкыйянең гаскәриләре, патшаны калдырып, кайсы кая таралышып бетте. 9Сәдыкыйяне тотып алдылар да Хамат җирендәге Риблага – Бабил патшасы янына алып килделәр, һәм Нәбухаднессар аңа хөкем карары чыгарды+. 10Бабил патшасы Риблада Сәдыкыйянең күз алдында аның угылларын, шулай ук Яһүдәнең барлык түрәләрен кадап үтерде+. 11Аннары, Сәдыкыйянең күзләрен сукырайтып, аңа бакыр богау кигезде дә Бабилгә алып китте һәм, әҗәле җиткәнче, зинданда тотты+.

Раббы йортының җимерелүе һәм Иерусалим кешеләренең сөргенгә озатылуы

12Бабил патшасы Нәбухаднессар хакимлегенең унтугызынчы елында, бишенче айның унынчы көнендә Бабил патшасына хезмәт итүче җансакчылар башлыгы Нәбузарадан Иерусалимгә килде+
13һәм Раббы йорты белән патша сараен, Иерусалимдәге барлык йортларны – барча зур йортларны яндырып бетерде+. 14Ул җитәкчелек иткән килданиләр гаскәре Иерусалим тирәли салынган диварны җимерде+. 15Җансакчылар башлыгы Нәбузарадан ярлыларның кайберләрен, шәһәрдәге исән калган кешеләрне, шулай ук Бабил патшасы ягына чыккан адәмнәрне һәм калган һөнәрчеләрне әсирлеккә алып китте, 16кайбер ярлы кешеләрне генә йөзем бакчаларында эшләр һәм иген игәр өчен калдырды.

17Килданиләр, Раббы йортындагы бакыр баганаларны, аскуймаларны, бакырдан эшләнгән ясалма диңгезне ватып-җимереп, барлык бакырны Бабилгә алып киттеләр;+
18шулай ук казаннарны, көрәкләрне, филтә кыскычларын, табакларны, касәләрне, гомумән, Раббыга гыйбадәт кылганда кулланылган барлык бакыр савытларны алдылар+. 19Кечкенә касәләрне, күмер алгычларны, касәләрне, казаннарны, шәмдәлләрне, савытларны, шәраб бүләкләре өчен касәләрне – саф алтыннан һәм көмештән коелган бар нәрсәне – җансакчылар башлыгы алды. 20Раббы йорты өчен Сөләйман патша ясаткан ике терәк баганага, ясалма диңгезгә, диңгезне тотып торган унике үгез сынына һәм аскуймаларга киткән бакыр үлчәп бетерерлек түгел иде+. 21Һәр багананың биеклеге – унсигез, әйләнә озынлыгы унике терсәккә тәңгәл булып, дүрт бармак калынлыгындагы бакырдан эшләнгән бу баганаларның эчләре куыш иде+. 22Багана башындагы бакыр таҗның биеклеге биш терсәккә тәңгәл булып, таҗ тирәли куелган челтәр дә, анар җимеше сурәтләре дә – һәммәсе бакырдан коелган иде; анар җимешләре куелган икенче багана нәкъ беренчесе кебек иде. 23Һәр багана башындагы челтәрдә йөзәр анар җимеше булып, аларның туксан алтысы астан күренеп тора иде[*].

24Җансакчылар башлыгы шулай ук баш рухани Сераяһны, икенче дәрәҗә рухани Сефанияне һәм өч ишек сакчысын да әсир итте+. 25Әлегәчә шәһәрдә калучылар арасыннан ул тагын гаскәрбашын, патшаның җиде киңәшчесен, илнең халкын гаскәриләр сафына теркәүче баш сәркәтипне һәм шәһәрдә калган халыктан алтмыш кешене үзе белән алып китте. 26Җансакчылар башлыгы Нәбузарадан аларның барысын Бабил патшасы хозурына Риблага алып килде. 27Хамат җирендәге әлеге Риблада Бабил патшасы ошбу кешеләрнең җаннарын кыйды. Шул рәвешле, Яһүдә халкы үз җиреннән сөрелде.

28Нәбухаднессар куып алып киткән халыкның саны түбәндәгечә: Бабил патшасы хакимлегенең җиденче елында – өч мең егерме өч яһүди,+
29унсигезенче елында Иерусалимнән сигез йөз утыз ике кеше куып алып кителгән. 30Нәбухаднессар хакимлегенең егерме өченче елында җансакчылар башлыгы Нәбузарадан җиде йөз кырык биш яһүдине куып алып киткән. Шулай итеп, барлыгы дүрт мең алты йөз кеше сөрелгән.

Яһояхинның Бабил патшасы күзендә мәрхәмәт табуы

31•Яһүдә патшасы Яһояхин әсирлегенең утыз җиденче елында Бабил тәхетенә Әвил-Меродах утырды һәм хакимлегенең беренче елында, уникенче айның егерме бишенче көнендә, Яһүдә патшасы Яһояхинны кызганып, зинданнан азат итте;+
32аның белән дустанә мөнәсәбәттә булды, Бабилгә сөрелгән башка патшалардан аны биегрәк урынга утыртты. 33Яһояхин зиндан киемнәрен алыштырды һәм гомеренең азагына кадәр патша табыныннан тукланды; 34шул рәвешле, көндәлек ризыгын ул үлгәнчегә кадәр даими рәвештә Бабил патшасыннан кабул кылып торды.

* 1:11 Бадәм – русчасы: миндаль.

* 1:11-12 Биредә сүз уйнату: яһүд телендә «бадәм» һәм «күзәтеп торачакмын» – аваздаш сүзләр.

* 2:4 Исраил – Ягъкубның икенче исеме (карагыз: «Яратылыш», 32:22-32).

* 2:7 …нәҗесләдегез… – Биредә дини йолаларны бозу турында сүз бара.

* 2:10 …утрауга… – Ягъни Кипр утравына. Биредә Исраилдән көнбатышта яшәгән барлык халыклар күздә тотыла.

* 2:10 Кыдар – Гарәбстан чүлендәге күчмә бәдәвиләр җире. Биредә Исраилдән көнчыгышта яшәгән барлык халыклар күздә тотыла.

* 2:16 Мемфис – Мисырдагы шәһәр; яһүд телендәге төп нөсхәдә: Ноф.

* 2:16 Тахпанхес – Мисырдагы шәһәр.

* 2:16 …ярачак… – Яһүд телендә әлеге сүз «кырачак» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 2:18 Исраил, ярдәм сорап, еш кына Мисырга һәм Ашшурга мөрәҗәгать итә торган булган.

* 2:20 …камытыңны…бауларны… – Биредә Аллаһының халык белән төзегән килешү шартлары турында сүз бара, Исраил исә монда чыгымчы хайванны гәүдәләндерә.

* 3:2 Бәдәви – күчмә тормыш алып баручы чүл кешесе.

* 3:6 …уйнашлык итте. – Биредә чит илаһларга гыйбадәт кылу турында сүз бара.

* 3:23 …калкулыкларда… тауларда… – Ягъни пот-сыннарга гыйбадәт кылу урыннарында.

* 3:24 …чирканыч илаһ… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: чирканыч. Биредә мәҗүсиләрнең Багал исемле илаһы турында сүз бара (11:13 белән чагыштырыгыз).

* 4:20 Вәйран – ватык, җимерек, хәрабә хәленә килгән.

* 5:5 …камытларын…бауларын… – 2:20 гә искәрмәне карагыз.

* 5:10 Аллаһы биредә Исраил дошманнарына мөрәҗәгать итә.

* 5:16 Садак – ук савыты.

* 6:10 …колаклары томаланган… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: колаклары сөннәтләнмәгән.

* 6:27 Мәгъдән – биредә: казылма байлык, руда.

* 6:29 Биредә борынгы ысул – кургаш кушып, мәгъдәннән саф көмеш аерып алу турында сүз бара.

* 7:18 Күк алиһәсе – Ашторет (Сүзлекне карагыз) исемле алиһә булса кирәк.

* 7:31 Тофет – яһүдчә «яндыру урыны» мәгънәсендә.

* 8:19 Фөрьяд – ярдәм сорап ялвару.

* 9:4 …һәммәсе үз туганының үкчәсенә баса… – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «Ягъкуб кебек, үз туганын алдый» дигәнне дә аңлатырга мөмкин. Биредә абыйсы Эсауны алдаган Ягъкуб турындагы хикәягә ишарә (карагыз: «Яратылыш», 27).

* 9:5-6 …хәлдән тайганчы гөнаһ кылалар да тәүбә итәргә көчләре калмый. Җәбер өстенә җәбер, мәкер өстенә мәкер! – Бу урын борынгы грек телендәге төп нөсхәгә нигезләнеп тәрҗемә ителде.

* 9:25 …йөрәкләре сөннәтләнмәгән… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: тәне генә сөннәтләнгән.

* 10:11 Яһүд телендәге төп нөсхәдә бу аять арамей телендә язылган.

* 11:15 Яһүд телендәге төп нөсхәдә соңгы ике юл бик үк анык түгел.

* 12:4 Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай.

* 14:14 Вәхи – Аллаһы тарафыннан пәйгамбәр күңеленә салынган хәбәр.

* 14:16 Җәсәд – гәүдә.

* 14:18 Яһүд телендә әлеге җөмлә «Пәйгамбәрләр вә руханилар үзләре белмәгән җиргә баралар» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 17:1 …мәзбәхләренең мөгезенә… – Корбан китерә торган мәзбәхләрнең һәр дүрт почмагында мөгез сыман чыгынты булган (карагыз: «Чыгыш», 27:2).

* 17:16 Яһүд телендә әлеге юл «Афәт аркасында ашыкмадым мин Синең арттан» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 18:14 Яһүд телендәге төп нөсхәдә әлеге урын бик үк анык түгел.

* 20:3 Магор-Миссабиб – яһүдчә «һәр тарафтан дәһшәт яный!» мәгънәсендә.

* 21:1-3 Нәбухаднессар – б. э. к. 605–562 нче елларда Бабил империясендә хакимлек иткән мәшһүр патша; русчасы: Навуходоносор.

* 21:12 Залим – изүче, җәберләүче, явыз.

* 22:11 Шаллум – Яһүәхәз патшаның икенче исеме (карагыз: «IV Патшалар», 23:31).

* 22:16 Мазлум – рәнҗетелгән, түбәнсетелгән зат.

* 22:24 Яһояхин – яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Көнья (Яһояхинның икенче исеме).

* 22:29 Әй җир… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Әй җир, җир, җир.

* 23:33 …вәхи… йөк… – биредә сүз уйнату: яһүд телендә әлеге сүзләрнең язылышы бертөрле.

* 25:26 Шешах – әлеге исем биредә Бабилне аңлата.

* 26:18 Карагыз: «Михә», 3:12.

* 27:1 Сәдыкыйя – яһүд телендәге кайбер чыганакларда «Яһоякыйм» дип язылган.

* 27:19-21 Диңгез – Раббы йорты ишегалдындагы «диңгез» дип аталган бассейн.

* 31:15 Рахилә – Ягъкубның хатыны, Йосыф белән Беньяминнең анасы. Биредә әлеге исем бөтен Исраилне белдерә.

* 31:22 …хатын-кыз ирне яклый. – Әлеге катлаулы урынны тәрҗемә итүнең бер мөмкинлеге.

* 31:39 Шәһәр чиге… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: үлчәү бавы.

* 32:9 Шәкыл – 10 гр.

* 34:9 Гыйбри – еврейләрнең борынгы атамасы; тамыры Гыйбер дигән кеше исеменнән алынган (карагыз: «Яратылыш», 10:21).

* 34:18-19 …икегә ярган бозау арасыннан чыгып, аны расладылар… – Карагыз: «Яратылыш», 15:9-10, 17.

* 36:24 …киемнәрен дә ертмады… – Киемнәрен ертып, кешеләр үкенү һәм кайгыруны белдергәннәр.

* 39:15 Хронология буенча 39:15-18 дәге вакыйга 38:13 тәге хәлләрдән соң дәвам итә.

* 41:5 …сакаллары кырылган, киемнәре ерткаланган, тәннәре җәрәхәт белән капланган… – Тирән кайгыны белдерүче билгеләр.

* 41:9 …бик зур… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай.

* 42:1 Азария – борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә: Язания.

* 43:13 Кояш йорты – әлеге йорт Он (грекча: Гелиополис) шәһәрендә урнашып, анда мисырлыларның кояш илаһы Рага сәҗдә кылу үзәге булган.

* 46:9 Пут, Луд – Мисыр ягында сугышкан илләр.

* 46:9 Яугир – сугышчы.

* 46:15 Апис – Птах исемле илаһны гәүдәләндергән, Мемфис халкы табынган изге үгез сыны. Бу урын борынгы грек телендәге тәрҗемәгә нигезләнеп эшләнде.

* 46:25 Фива – көньяк Мисырда урнашкан бу шәһәр яһүд текстында Но дип бирелгән.

* 47:4 Кәфтур – Крит утравы.

* 47:5 Кайгы билгесе итеп үз-үзеңне җәрәхәтләү турында сүз бара.

* 47:6 Пелештиләр сүзе булса кирәк.

* 48:2 Хишбун – амориләрнең башкаласы.

* 48:2…Хишбунда аңа каршы явызлык кылырга ниятлиләр… – Биредә сүз уйнату: яһүд телендә «Хишбун» һәм «ният» – аваздаш сүзләр.

* 48:2 Син дә тынып калырсың, Мадмен… – Биредә сүз уйнату: яһүд телендә «Мадмен» һәм «тынып калу» – аваздаш сүзләр.

* 48:3 Хорунаим – Мәаб илендәге шәһәр булса кирәк.

* 48:4 …балалары үкереп елый. – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «үкереп елаган тавышлар Согарга кадәр җитә» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 48:5 Лухит – Мәаб илендәге шәһәр булса кирәк.

* 48:6 …кыргый ишәк… – Борынгы грек телендәге тәрҗемәдә шулай; яһүд телендәге төп нөсхәдә исә: чәнечкеле куак.

* 48:9 Мәаб тәмам җимерелер, шуңа күрә аның өстенә тоз сибегез… – Яһүд телендә әлеге җөмлә «Мәабка канатлар бирегез, һәм ул очып китәр» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 48:25 Мөгез – көч-кодрәт билгесе.

* 48:31 Кыйр-Херес – Мәабның элеккеге башкаласы.

* 49:1 Милкүм – аммониләр табынган илаһ. Аның икенче исеме: Молых.

* 49:1 …халкы аның… – Биредә аммониләр турында сүз бара.

* 49:7 Эдом – Эсауның икенче исеме (карагыз: «Яратылыш», 25:30); эдомиләрнең нәселбашы.

* 49:7 Теман – Эдом (Эсау) оныгының исеме белән аталган төбәк. Биредә бөтен Эдом иле күздә тотыла.

* 49:28 Кыдар, Хатсор – гарәп кабиләләре яшәгән төбәкләр.

* 50:2 Бәл, Мардук (яһүдчә: Меродах) – бабиллеләр табынган баш илаһлар.

* 50:21 Мератаим, Пыкод – Бабил илендәге өлкәләр. Яһүд телендәге текстта сүз уйнату: «мератаим» – фетнә өстенә фетнә, «пекод» – җәза бирү. Бабилнең үзен тасвирлап, әлеге сүзләр аның фетнә өстенә фетнә оештырган өчен җәзага тартылачагын аңлата.

* 50:38 Корылык башланып… – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «кылыч төшеп» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 51:1 Ләб-Камай – яһүдчә «дошманнарымның йөрәге» мәгънәсендә. Әлеге исем биредә Бабилне аңлата.

* 51:58 …халыкларның… – Биредә Бабил яклы булган халыклар күздә тотыла.

* 52:23 Яһүд телендә әлеге җөмлә «Һәр багана тирәли анар җимешләре – туксан алты, челтәрдә исә барлыгы йөз данә иде» дигәнне дә аңлатырга мөмкин. (Карагыз: «III Патшалар», 7:17-21.)

+ 1:1 Ешуа 21:18, III Патшалар 2:26

+ 1:2 IV Патшалар 22:1, Иремия 3:6, Иремия 25:3, Сефания 1:1

+ 1:3 IV Патшалар 23:36, IV Патшалар 24:18, Иремия 39:2, IV Патшалар 25:8-11

+ 1:4 Ишагыйя 49:1, Гәләтиялеләргә хат 1:15, Ишагыйя 49:6, Рәсүлләр 9:15

+ 1:6 Чыгыш 4:10

+ 1:8 Яхәзкыл 2:6, Яхәзкыл 3:11, Маттай 10:28, Иремия 15:20

+ 1:9 Ишагыйя 6:7, Даниил 10:16, Иремия 5:14
+ 1:10 Иремия 18:7, Иремия 31:28
+ 1:11 Амос 7:8, Амос 8:2
+ 1:13 Зәкәрия 6:6

+ 1:14 Иремия 4:6, Иремия 6:1, Иремия 10:22, Иремия 13:20, Иремия 47:2, Яхәзкыл 26:7

+ 1:15 Иремия 25:9

+ 1:17 III Патшалар 18:46

+ 1:18 Ишагыйя 50:7, Иремия 6:27, Иремия 15:20, Яхәзкыл 3:8-9

+ 2:2 Иремия 3:4, Яхәзкыл 16:8, Канун 2:7

+ 2:3 Чыгыш 19:6, Чыгыш 28:36, Канун 7:6, Ягъкубтан хат 1:18, Ачылыш 14:4

+ 2:5 Михә 6:3, IV Патшалар 17:15, Римлыларга хат 1:21

+ 2:6 Канун 8:15

+ 2:7 Канун 8:7, Канун 11:11, Левиләр 18:25, Саннар 35:33, Яхәзкыл 36:17

+ 2:8 Иремия 23:13
+ 2:9 Чыгыш 20:5-6
+ 2:10 Ишагыйя 21:16-17

+ 2:11 Ишагыйя 37:19, Иремия 16:20, Зәбур 105:20, Римлыларга хат 1:23

+ 2:13 Зәбур 35:10, Иремия 17:13, Яхъя 4:10

+ 2:15 Ишагыйя 5:29, Иремия 4:7, Нахум 2:11, Иремия 9:11, Иремия 46:19

+ 2:18 Ишагыйя 30:2, Ишагыйя 31:1, Иремия 2:18, Яхәзкыл 16:28, Яхәзкыл 23:12

+ 2:20 Иремия 30:8, Яхәзкыл 34:27, Яхәзкыл 6:13, Яхәзкыл 16:15-16, Һошея 4:13

+ 2:21 Ишагыйя 5:1, Зәбур 79:9, Маттай 21:33
+ 2:22 Әюб 9:30, Яхәзкыл 24:12
+ 2:24 Һошея 8:9
+ 2:25 Канун 32:16, Иремия 3:13, Иремия 18:12
+ 2:26 Иремия 32:32
+ 2:27 Хөкемчеләр 10:10
+ 2:28 Канун 32:37, Иремия 11:12-13

+ 2:30 Ишагыйя 9:13, Иремия 5:3, III Патшалар 18:4, II Елъязма 24:21, Маттай 23:37, Рәсүлләр 7:52

+ 2:32 Ишагыйя 61:10, Канун 32:18, Ишагыйя 17:10, Иремия 3:21, Һошея 8:14

+ 2:33 Иремия 22:20, Иремия 30:14

+ 2:34 IV Патшалар 21:16, IV Патшалар 24:4, Иремия 19:4

+ 2:36 Ишагыйя 30:3-5
+ 3:1 Канун 24:1-4
+ 3:2 Ишагыйя 13:20, Яхәзкыл 16:25
+ 3:3 Канун 28:24, Амос 4:7
+ 3:5 Зәбур 102:9, Кайгы җыры 3:31

+ 3:6 IV Патшалар 22:1, Иремия 1:2, Яхәзкыл 6:13, Яхәзкыл 16:15-16, Һошея 4:13

+ 3:8 Канун 24:1, Ишагыйя 50:1, IV Патшалар 17:19, Яхәзкыл 23:11

+ 3:9 Чыгыш 34:15
+ 3:10 Яхәзкыл 23:4
+ 3:11 Яхәзкыл 16:51
+ 3:12 Зәбур 102:9

+ 3:13 Яхәзкыл 6:13, Яхәзкыл 16:15-16, Һошея 4:13

+ 3:15 Иремия 23:4

+ 3:16 Чыгыш 25:10

+ 3:18 Ишагыйя 11:13, Иремия 50:4, Яхәзкыл 37:19, Һошея 1:11

+ 3:20 Һошея 3:1

+ 3:21 Канун 32:18, Ишагыйя 17:10, Иремия 2:32

+ 3:22 Ишагыйя 57:18, Иремия 30:17
+ 3:25 Эзра 9:6-7, Зәбур 105:6
+ 4:1 II Елъязма 30:6, Йоил 2:12
+ 4:2 Канун 6:13, Иремия 5:2, Иремия 9:24

+ 4:3 Һошея 10:12, Маттай 13:7, Марк 4:7, Гыйбриләргә хат 6:8

+ 4:4 Канун 10:16, Канун 30:6, Римлыларга хат 2:29, Иремия 21:11

+ 4:5 Һошея 5:8, Һошея 8:1
+ 4:6 Иремия 1:14, Яхәзкыл 26:7
+ 4:7 Ишагыйя 5:29, Иремия 2:15, Нахум 2:11
+ 4:8 Ишагыйя 22:12, Йоил 1:13
+ 4:10 Иремия 14:13, Яхәзкыл 14:9
+ 4:12 Иремия 51:1, Һошея 4:19, Һошея 13:15

+ 4:13 Яхәзкыл 38:9, Ишагыйя 5:28, Кайгы җыры 4:19, Хабаккук 1:8

+ 4:14 Зәбур 50:4, Ишагыйя 1:16, Ягъкубтан хат 4:8

+ 4:17 IV Патшалар 25:1-4
+ 4:18 Иремия 2:17
+ 4:19 Ишагыйя 16:11
+ 4:20 Яхәзкыл 7:26, Иремия 10:20
+ 4:22 Канун 32:28
+ 4:23 Яратылыш 1:2, Ишагыйя 5:30
+ 4:24 Яхәзкыл 38:20, Нахум 1:5
+ 4:25 Иремия 9:10
+ 4:26 Зәбур 106:34
+ 4:27 Иремия 5:10

+ 4:28 Ишагыйя 24:4, Һошея 4:3, Йоил 1:10, Ишагыйя 50:3

+ 4:30 Кайгы җыры 1:19, Яхәзкыл 23:22, Яхәзкыл 23:40

+ 4:31 Ишагыйя 13:8, Иремия 6:24, Иремия 13:21, Иремия 22:23, Михә 4:9-10, Ишагыйя 1:15, Кайгы җыры 1:17

+ 5:1 Ишагыйя 59:16, Яхәзкыл 22:30, Яратылыш 18:26

+ 5:2 Канун 6:13, Иремия 4:2
+ 5:3 Иремия 2:30, Амос 4:6, Хәггәй 2:17
+ 5:4 Иремия 8:7
+ 5:5 Иремия 2:20

+ 5:6 Ишагыйя 5:29, Иремия 2:15, Һошея 13:7-8, Нахум 2:11

+ 5:7 Канун 32:21, II Елъязма 13:9, Чыгыш 23:13, Ешуа 23:6

+ 5:8 Чыгыш 20:14, Чыгыш 20:17, Яхәзкыл 22:11
+ 5:9 Иремия 9:9
+ 5:10 Иремия 4:27

+ 5:12 Ишагыйя 28:15, Иремия 6:14, Иремия 14:13

+ 5:13 II Елъязма 36:16, Зәкәрия 1:4
+ 5:14 Иремия 1:9, Ачылыш 11:5
+ 5:15 Хабаккук 1:6, Канун 28:49
+ 5:16 Зәбур 5:10
+ 5:17 Левиләр 26:16, Канун 28:51

+ 5:19 Иремия 13:22, Иремия 16:10, Иремия 22:8

+ 5:21 Канун 32:6, Канун 29:4, Ишагыйя 6:9, Марк 8:18

+ 5:22 Иремия 10:7, Ачылыш 15:4, Яратылыш 1:9, Әюб 38:8-11, Зәбур 32:7, Зәбур 103:9

+ 5:23 Чыгыш 32:9, Зәбур 77:8

+ 5:24 Канун 11:14

+ 5:26 Зәбур 63:5, Гыйбрәтле сүзләр 1:11, Гыйбрәтле сүзләр 12:6

+ 5:28 Ишагыйя 1:23

+ 5:29 Иремия 5:9, Иремия 9:9

+ 5:31 Иремия 6:13, Иремия 14:14, Иремия 29:9, Кайгы җыры 2:14, Яхәзкыл 13:6

+ 6:1 II Патшалар 14:2, Нәхәмия 3:14, Иремия 1:14, Яхәзкыл 26:7

+ 6:4 Йоил 3:9
+ 6:6 Канун 20:19-20, Сефания 3:1
+ 6:7 Зәбур 54:10, Яхәзкыл 7:23

+ 6:10 Ишагыйя 28:10, Ишагыйя 42:20, Яхәзкыл 12:2, Яхъя 8:43

+ 6:11 Иремия 20:9

+ 6:12 Канун 28:30

+ 6:13 Ишагыйя 57:17, Иремия 5:31, Иремия 23:11, Михә 3:11

+ 6:14 Иремия 23:17, Яхәзкыл 13:10, Михә 3:5
+ 6:15 Сефания 2:1, Иремия 8:10-12
+ 6:16 Иремия 18:15, Маттай 11:29
+ 6:17 Иремия 44:16
+ 6:19 Гыйбрәтле сүзләр 1:31

+ 6:20 III Патшалар 10:1, II Елъязма 9:1, Ишагыйя 1:13, Амос 5:21, Малахи 1:10

+ 6:21 Яхәзкыл 3:20, Яхәзкыл 18:24
+ 6:22 Иремия 1:13, Иремия 50:41-43
+ 6:24 Ишагыйя 13:8, Иремия 4:31, Михә 4:9-10

+ 6:25 Зәбур 30:14, Иремия 20:3, Иремия 20:10, Иремия 46:5

+ 6:26 Амос 8:10, Зәкәрия 12:10, Иремия 48:8

+ 6:27 Иремия 9:7, Иремия 1:18

+ 6:30 Ишагыйя 1:22, Ишагыйя 1:25, Яхәзкыл 22:19-20

+ 7:2 Иремия 19:14, Иремия 26:2
+ 7:3 Иремия 18:11, Иремия 26:13
+ 7:4 Ишагыйя 48:1, Михә 3:11
+ 7:5 Иремия 22:3
+ 7:7 Иремия 25:5
+ 7:9 Иремия 5:2, Һошея 4:2
+ 7:11 Маттай 21:13, Марк 11:17, Лүк 19:46

+ 7:13 Гыйбрәтле сүзләр 1:24, Ишагыйя 65:12, Ишагыйя 66:4

+ 7:15 IV Патшалар 17:6, IV Патшалар 17:23

+ 7:16 Чыгыш 32:10, Канун 9:14, Иремия 11:14, Иремия 14:11

+ 7:20 II Елъязма 34:25
+ 7:21 Һошея 8:13
+ 7:22 I Патшалар 15:22

+ 7:23 Левиләр 26:12, Иремия 11:4, Канун 4:40, Канун 5:33, Канун 18:17

+ 7:24 Зәбур 80:11-12
+ 7:25 II Елъязма 36:15
+ 7:26 Иремия 16:12

+ 7:30 IV Патшалар 21:4-5, Иремия 32:34-35, Левиләр 15:31, II Елъязма 36:14, Яхәзкыл 5:11

+ 7:31 Ешуа 15:8, IV Патшалар 23:10, Иремия 19:2, Канун 12:31

+ 7:33 Канун 28:26, Ишагыйя 17:2

+ 7:34 Ачылыш 18:23, Левиләр 26:31, Иремия 16:9, Иремия 25:10

+ 8:2 Канун 4:19, Яхәзкыл 8:16, Иремия 9:22, Иремия 16:4, Иремия 25:33

+ 8:3 Әюб 3:21, Ачылыш 9:6
+ 8:7 Иремия 5:4
+ 8:8 Ишагыйя 10:1
+ 8:10 Канун 28:30
+ 8:11 Яхәзкыл 13:10, Михә 3:5
+ 8:12 Сефания 2:1, Иремия 6:12-15
+ 8:13 Ишагыйя 1:30

+ 8:14 Иремия 9:15, Иремия 23:15, Кайгы җыры 3:15

+ 8:15 Әюб 30:26, Иремия 14:19

+ 8:16 Әюб 39:20-25

+ 8:17 Саннар 21:6, Канун 32:24, Зәбур 57:5-6, Вәгазьче 10:11

+ 8:19 Михә 4:9, Канун 32:21
+ 8:21 Иремия 14:17
+ 8:22 Иремия 46:11

+ 9:1 Иремия 13:17, Кайгы җыры 1:2, Кайгы җыры 1:16

+ 9:2 Зәбур 54:8

+ 9:3 Зәбур 63:4, Хөкемчеләр 2:10, Әюб 18:21, Һошея 4:1, II Тессалуникәлеләргә хат 1:8

+ 9:4 Иремия 12:6, Михә 7:5

+ 9:7 Иремия 6:27

+ 9:8 Зәбур 27:3, Зәбур 61:5, Гыйбрәтле сүзләр 26:23, Михә 6:12

+ 9:9 Иремия 5:9, Иремия 5:29

+ 9:10 Йоил 1:19-20, Иремия 4:25

+ 9:11 Ишагыйя 25:2, Иремия 2:15, Иремия 34:22, Иремия 46:19

+ 9:15 Иремия 8:14, Иремия 23:15, Ачылыш 8:11

+ 9:16 Левиләр 26:33, Канун 28:64, Иремия 49:37

+ 9:17 Амос 5:16
+ 9:18 Иремия 14:17
+ 9:22 Иремия 8:2

+ 9:23 Гыйбрәтле сүзләр 3:5, Гыйбрәтле сүзләр 21:30

+ 9:24 Ягъкубтан хат 1:9, I Көринтлеләргә хат 1:31, II Көринтлеләргә хат 10:17

+ 9:26 Иремия 49:32, Канун 10:16, Иремия 4:4

+ 10:4 Ишагыйя 40:19-20, Ишагыйя 41:7

+ 10:5 Зәбур 113:12-15, Ишагыйя 46:7, Ишагыйя 41:23-24

+ 10:6 Чыгыш 15:11, Зәбур 85:8
+ 10:7 Иремия 5:22, Ачылыш 15:4
+ 10:9 III Патшалар 10:22
+ 10:11 Зәбур 95:5

+ 10:12 Әюб 9:8, Зәбур 103:2, Зәбур 135:5, Гыйбрәтле сүзләр 3:19

+ 10:13 Әюб 38:22, Зәбур 134:7, Иремия 51:16

+ 10:14 Зәбур 96:7, Ишагыйя 42:17, Зәбур 134:17, Хабаккук 2:18-19, Римлыларга хат 1:25

+ 10:16 Саннар 18:20, Зәбур 15:5, Канун 32:9, Иремия 51:15-19

+ 10:19 Иремия 14:17, Иремия 30:12
+ 10:20 Иремия 4:20
+ 10:21 Яхәзкыл 34:2, Яхәзкыл 34:5-6
+ 10:22 Иремия 1:14, Яхәзкыл 26:7

+ 10:23 Гыйбрәтле сүзләр 16:1, Гыйбрәтле сүзләр 20:24, Даниил 5:23

+ 10:24 Зәбур 6:2, Зәбур 37:2

+ 10:25 Иремия 10:25, Ачылыш 16:1, Зәбур 13:4, Зәбур 78:6-7

+ 11:3 Канун 27:26

+ 11:4 Канун 4:20, III Патшалар 8:51, Левиләр 26:12, Иремия 7:22

+ 11:5 Чыгыш 3:8, Яратылыш 17:2, Яратылыш 26:3

+ 11:8 Левиләр 26:14-45, Канун 28:15-65
+ 11:9 Яхәзкыл 22:25
+ 11:10 Канун 31:16

+ 11:11 I Патшалар 8:18, Гыйбрәтле сүзләр 1:28, Ишагыйя 1:15, Яхәзкыл 8:18, Михә 3:4

+ 11:12 Ишагыйя 57:13, Иремия 2:28
+ 11:13 Иремия 2:28
+ 11:14 Иремия 7:16, Иремия 14:11

+ 11:15 Гыйбрәтле сүзләр 2:14, Гыйбрәтле сүзләр 10:23, Гыйбрәтле сүзләр 15:21, Ишагыйя 1:11-12

+ 11:16 Зәбур 51:10, Римлыларга хат 11:17
+ 11:17 Ишагыйя 5:2, Иремия 2:21
+ 11:19 Ишагыйя 53:7

+ 11:20 I Патшалар 16:7, Иремия 17:10, Иремия 20:12, Ачылыш 2:23, Иремия 15:15, Иремия 20:12

+ 11:21 Ишагыйя 30:10, Амос 2:11, Михә 2:6, Ешуа 21:18, Иремия 1:1

+ 12:1 Эзра 9:15, Даниил 9:7, Яхъя 17:25, Ачылыш 16:5, Әюб 12:6, Әюб 21:7, Зәбур 72:3, Зәбур 91:8, Гыйбрәтле сүзләр 24:19, Хабаккук 1:13, Малахи 3:15

+ 12:2 Ишагыйя 29:13

+ 12:3 Зәбур 16:3, Зәбур 138:1

+ 12:4 Ишагыйя 40:24, Иремия 9:10, Иремия 23:10, Йоил 1:10, Римлыларга хат 8:22, Иремия 4:25, Һошея 4:3

+ 12:6 Иремия 9:4, Гыйбрәтле сүзләр 26:25

+ 12:9 Ишагыйя 46:11, Ишагыйя 56:9, Яхәзкыл 39:17, Ачылыш 19:17-18

+ 12:10 Ишагыйя 5:1-2
+ 12:13 Канун 28:38, Михә 6:15
+ 12:14 Яхәзкыл 25
+ 12:15 Иремия 48:47, Иремия 49:6
+ 12:16 Иремия 4:2
+ 13:1 Чыгыш 28:39, Левиләр 16:4
+ 13:13 Ишагыйя 51:17
+ 13:14 Зәкәрия 11:6

+ 13:16 Ишагыйя 5:30, Ишагыйя 8:22, Амос 8:9, Яхъя 11:10, Яхъя 12:35

+ 13:17 Иремия 9:1, Зәкәрия 10:3, Зәкәрия 13:7

+ 13:18 IV Патшалар 24:12, Иремия 22:26, Әюб 19:9, Иремия 13:18, Кайгы җыры 5:16

+ 13:20 Иремия 1:14, Иремия 6:22

+ 13:21 Ишагыйя 13:8, Иремия 4:31, Михә 4:9-10

+ 13:22 Иремия 5:19
+ 13:24 Зәбур 1:4, Зәбур 82:14
+ 13:25 Әюб 20:29

+ 13:26 Ишагыйя 47:3, Нахум 3:5, Хабаккук 2:16

+ 13:27 Иремия 5:8, Ишагыйя 1:16
+ 14:2 Ишагыйя 3:25
+ 14:4 Иремия 3:3, Йоил 1:11
+ 14:7 Зәбур 24:11, Зәбур 78:9
+ 14:8 Зәбур 70:5, Иремия 17:13
+ 14:10 Һошея 8:13, Һошея 9:9
+ 14:11 Иремия 7:16, Иремия 11:14

+ 14:12 Гыйбрәтле сүзләр 1:28, Ишагыйя 1:15, Михә 3:4, Иремия 6:20, Канун 32:24, Иремия 16:4, Иремия 24:10, Иремия 32:24, Яхәзкыл 5:17, Яхәзкыл 14:21

+ 14:13 Ишагыйя 28:15, Иремия 5:12
+ 14:14 Иремия 5:31, Яхәзкыл 13:6, Марк 13:6
+ 14:15 Канун 18:20
+ 14:16 Зәбур 78:3
+ 14:17 Иремия 13:17, Иремия 8:21
+ 14:18 Яхәзкыл 7:15
+ 14:19 Кайгы җыры 5:22, Иремия 8:15
+ 14:20 Зәбур 105:6, Даниил 9:5, Даниил 9:8
+ 14:21 Левиләр 26:42

+ 14:22 Левиләр 26:4, Яхәзкыл 34:26, Зәкәрия 10:1

+ 15:1 Чыгыш 32:11-14, I Патшалар 7:10, Зәбур 98:6

+ 15:2 Иремия 43:11, Зәкәрия 11:9, Ачылыш 13:10

+ 15:3 Левиләр 26:16-22, Ачылыш 6:8

+ 15:4 IV Патшалар 21:3-7, IV Патшалар 21:11, Иремия 34:17

+ 15:5 Ишагыйя 51:19, Нахум 3:7
+ 15:9 I Патшалар 2:5, Амос 8:9
+ 15:10 Әюб 3:3, Иремия 20:14, Чыгыш 22:25
+ 15:13 Иремия 17:2
+ 15:14 Иремия 16:13, Канун 32:22
+ 15:15 Иремия 11:20, Зәбур 68:8

+ 15:16 Яхәзкыл 3:1-3, Ачылыш 10:9-10, Зәбур 118:111, Зәбур 118:162

+ 15:17 Кайгы җыры 3:28

+ 15:18 Иремия 30:12, Әюб 6:15

+ 15:20 Ишагыйя 50:7, Иремия 1:18, Яхәзкыл 3:8-9, Иремия 1:8

+ 16:4 Иремия 8:2, Иремия 25:33, Иремия 14:12, Яхәзкыл 5:17, Яхәзкыл 14:21, Канун 28:26

+ 16:5 Яхәзкыл 24:16

+ 16:6 Левиләр 19:28, Канун 14:1

+ 16:9 Ишагыйя 24:8, Иремия 7:34, Яхәзкыл 26:13, Һошея 2:11, Амос 8:10, Ачылыш 18:23

+ 16:10 Иремия 5:19
+ 16:11 Канун 29:24-26, Иремия 22:9
+ 16:12 Иремия 7:26
+ 16:13 Канун 4:28, Канун 28:36
+ 16:15 Иремия 23:7-8
+ 16:16 Хабаккук 1:14-15

+ 16:17 II Елъязма 16:9, Зәбур 89:8, Гыйбрәтле сүзләр 5:21, Иремия 32:19

+ 16:18 Ишагыйя 40:2, Ачылыш 18:6

+ 16:19 Зәбур 27:7, Зәбур 31:3, Иремия 17:17, Амос 2:4

+ 16:20 Ишагыйя 37:19, I Көринтлеләргә хат 8:4

+ 17:1 Әюб 19:24, Чыгыш 27:2
+ 17:2 Канун 16:21, Иремия 15:13
+ 17:4 Канун 32:22
+ 17:5 Зәбур 117:8, Зәбур 145:3, Ишагыйя 31:3
+ 17:6 Иремия 48:6
+ 17:7 Зәбур 70:5
+ 17:8 Зәбур 1:3

+ 17:10 I Елъязма 28:9, I Елъязма 29:17, Зәбур 25:2, Гыйбрәтле сүзләр 17:3, Иремия 32:19

+ 17:11 Зәбур 38:7

+ 17:13 Зәбур 70:5, Иремия 14:18, Зәбур 35:10, Иремия 2:13, Яхъя 4:10

+ 17:15 Ишагыйя 5:19
+ 17:17 Иремия 16:19
+ 17:18 Зәбур 34:4, Зәбур 39:15
+ 17:21 Нәхәмия 13:15
+ 17:22 Чыгыш 20:8
+ 17:25 Иремия 22:4
+ 17:26 Левиләр 7:12, II Елъязма 33:16
+ 17:27 Яхәзкыл 20:48, Һошея 8:14, Амос 2:5
+ 18:1 Зәкәрия 11:13
+ 18:3 Маттай 27:9-10

+ 18:6 Әюб 10:9, Әюб 33:6, Ишагыйя 29:16, Ишагыйя 45:9, Ишагыйя 64:8, Римлыларга хат 9:20-24

+ 18:7 Иремия 1:10, Иремия 31:28, Иремия 42:10

+ 18:8 Чыгыш 32:14, II Патшалар 24:16, Яхәзкыл 18:21, Юныс 3:10

+ 18:10 I Патшалар 2:30

+ 18:11 Иремия 36:3, Юныс 3:8, Иремия 7:3, Иремия 26:13

+ 18:12 Иремия 2:25
+ 18:15 Иремия 2:31, Иремия 6:16
+ 18:16 Иремия 25:9, Левиләр 26:32
+ 18:17 Һошея 13:15
+ 18:18 Иремия 11:19

+ 18:20 Зәбур 34:12, Гыйбрәтле сүзләр 17:13, Зәбур 118:85

+ 18:21 Зәбур 108:9-10
+ 18:22 Зәбур 139:6
+ 18:23 Зәбур 63:3, Нәхәмия 4:5, Зәбур 68:28
+ 19:1 Иремия 18:2

+ 19:2 Ешуа 15:8, IV Патшалар 23:10, Иремия 7:31-32

+ 19:3 I Патшалар 3:11, IV Патшалар 21:12

+ 19:4 IV Патшалар 21:16, IV Патшалар 24:4, Иремия 2:34

+ 19:5 Левиләр 18:21, Канун 12:31
+ 19:7 Канун 28:26, Иремия 7:33
+ 19:8 Сефания 2:15

+ 19:9 Левиләр 26:29, Канун 28:53, Кайгы җыры 2:20, Кайгы җыры 4:10, Яхәзкыл 5:10

+ 19:11 Зәбур 2:9, Ишагыйя 30:14, Иремия 7:32
+ 19:13 Канун 4:19, Иремия 32:29, Сефания 1:5
+ 19:14 Иремия 7:2, Иремия 26:2
+ 20:2 Иремия 29:26
+ 20:3 Иремия 6:25
+ 20:5 IV Патшалар 24:13-14
+ 20:6 Иремия 14:14

+ 20:7 Яхәзкыл 14:9, Зәбур 118:50, Кайгы җыры 3:14

+ 20:9 Әюб 32:20, Зәбур 38:3, Иремия 6:11
+ 20:10 Иремия 6:25, Иремия 46:5
+ 20:11 Иремия 1:8, Иремия 23:40

+ 20:12 I Патшалар 16:7, Иремия 11:20, Ачылыш 2:23, Иремия 15:15

+ 20:13 Зәбур 108:30-31
+ 20:14 Әюб 3:3, Иремия 15:10
+ 20:16 Яратылыш 19:24-25
+ 20:17 Әюб 3:10-11
+ 20:18 Әюб 3:20

+ 21:1 Иремия 38:1, IV Патшалар 25:18, Иремия 29:25, Иремия 37:3, Иремия 52:24

+ 21:2 IV Патшалар 25:1, Зәбур 104:2

+ 21:5 Яхәзкыл 20:33

+ 21:7 Иремия 37:17, Иремия 39:5, Иремия 52:9, Канун 28:50, Яхәзкыл 5:11

+ 21:8 Канун 30:15
+ 21:9 Иремия 38:2, Иремия 39:18, Иремия 45:5
+ 21:10 II Елъязма 36:19

+ 21:11 Ишагыйя 1:17, Михә 6:8, Зәкәрия 7:9-10, Иремия 4:4

+ 21:13 Иремия 49:4

+ 21:14 Яхәзкыл 20:47

+ 22:3 Ишагыйя 1:17, Иремия 7:5-6, Иремия 21:12

+ 22:4 Иремия 17:25
+ 22:5 Иремия 44:6, Иремия 49:13
+ 22:7 Ишагыйя 37:24, Иремия 6:6

+ 22:8 Левиләр 26:32, III Патшалар 9:8, II Елъязма 7:21

+ 22:9 Канун 29:24-26, Иремия 16:11
+ 22:10 II Елъязма 35:24-25
+ 22:12 IV Патшалар 23:34

+ 22:13 Левиләр 19:13, Канун 24:15, Хабаккук 2:12

+ 22:15 IV Патшалар 23:25, Ишагыйя 3:10
+ 22:16 Гыйбрәтле сүзләр 31:9
+ 22:18 IV Патшалар 23:36
+ 22:19 Иремия 36:30
+ 22:20 Саннар 27:12, Канун 32:49
+ 22:23 Иремия 4:31

+ 22:24 Ишагыйя 49:18, Яхәзкыл 5:11, Сефания 2:9, Римлыларга хат 14:11, Эстер 8:8, Җырлар җыры 8:6, Хәггәй 2:23, IV Патшалар 24:8-12, Иремия 24:1

+ 22:26 IV Патшалар 24:12, Иремия 13:18
+ 22:28 Иремия 48:38
+ 22:29 Ишагыйя 1:2
+ 22:30 Иремия 36:30
+ 23:1 Яхәзкыл 34:1-10, Зәкәрия 11:16-17

+ 23:3 Канун 30:3, Иремия 32:37, Яхәзкыл 34:13

+ 23:4 Иремия 3:15

+ 23:5 Һошея 3:5, Яхәзкыл 34:23

+ 23:6 Иремия 32:37, Яхәзкыл 28:26, Иремия 33:14-16

+ 23:8 Иремия 16:14-15

+ 23:11 Иремия 6:13, Иремия 7:30, Иремия 32:34, Сефания 3:4

+ 23:12 Зәбур 34:6, Зәбур 72:18, Гыйбрәтле сүзләр 4:19

+ 23:13 Иремия 2:8

+ 23:14 Иремия 29:23, Яхәзкыл 13:22, Яратылыш 18:20, Яратылыш 19:24, Ишагыйя 1:10, Яхәзкыл 16:46

+ 23:15 Иремия 8:14, Иремия 9:15, Ачылыш 8:11
+ 23:16 Яхәзкыл 13:2
+ 23:17 Иремия 6:14, Яхәзкыл 13:10, Михә 3:5
+ 23:18 Әюб 15:8
+ 23:19 III Патшалар 19:11, Яхәзкыл 1:4
+ 23:20 Иремия 30:23-24

+ 23:21 Иремия 5:31, Иремия 14:14, Яхәзкыл 13:6

+ 23:23 Зәбур 138:7-12
+ 23:24 Ишагыйя 66:1
+ 23:25 Канун 13:1, Зәкәрия 10:2
+ 23:27 Хөкемчеләр 3:27

+ 23:30 Канун 18:20, Иремия 14:15, Яхәзкыл 13:8

+ 23:32 Михә 3:5

+ 23:40 Иремия 20:11

+ 24:1 Амос 8:1, Михә 7:1, IV Патшалар 24:12-15, Яхәзкыл 17:12

+ 24:2 Иремия 29:16
+ 24:6 Иремия 31:28, Иремия 42:10
+ 24:7 Канун 30:6, Иремия 32:39
+ 24:8 Иремия 21:1
+ 24:9 Канун 28:37

+ 24:10 Иремия 14:12, Яхәзкыл 5:17, Яхәзкыл 14:21

+ 25:1 IV Патшалар 24:1, Иремия 36:1, Даниил 1:1

+ 25:3 Иремия 1:2, Иремия 7:13, Иремия 26:5
+ 25:4 II Елъязма 24:19
+ 25:5 Иремия 7:7
+ 25:6 Чыгыш 20:3-4

+ 25:9 Иремия 1:15, Иремия 27:6, Иремия 43:10, Иремия 18:16

+ 25:10 Вәгазьче 12:4, Иремия 7:34

+ 25:11 Иремия 29:10, Даниил 9:2, Зәкәрия 1:12, Зәкәрия 7:5

+ 25:13 Иремия 46

+ 25:14 Иремия 27:7, Иремия 50:9, Иремия 51:28

+ 25:15 Зәбур 74:8, Ишагыйя 51:17, Убадия 1:16, Ачылыш 14:10

+ 25:16 Иремия 47:6
+ 25:17 Ишагыйя 51:22, Нахум 3:11
+ 25:19 Иремия 46:25

+ 25:20 Яратылыш 22:21, Әюб 1:1, Кайгы җыры 4:21, Иремия 47:1

+ 25:21 Иремия 48

+ 25:22 Ишагыйя 23:1, Иремия 27:3, Иремия 47:4

+ 25:23 Яратылыш 22:21, Ишагыйя 21:13, Иремия 49:8

+ 25:25 Иремия 49:34-39
+ 25:27 Яхәзкыл 38:21
+ 25:28 Иремия 49:12
+ 25:29 I Петердән хат 4:17, Яхәзкыл 38:22
+ 25:30 Йоил 3:16, Амос 1:2
+ 25:32 Иремия 23:19, Иремия 30:23

+ 25:33 Ишагыйя 66:16, Иремия 8:2, Иремия 16:4

+ 25:34 Иремия 4:8

+ 26:1 IV Патшалар 23:36

+ 26:2 Иремия 7:2, Иремия 19:14, Канун 4:2, Ачылыш 22:18

+ 26:3 Иремия 18:8, Иремия 36:3, Юныс 3:10
+ 26:4 Левиләр 26:14, Канун 28:15
+ 26:5 Иремия 25:3-4
+ 26:10 Иремия 36:10

+ 26:13 Иремия 7:3, Иремия 18:11, Канун 30:2-3, Юныс 3:10

+ 26:14 Ешуа 9:25
+ 26:17 Рәсүлләр 5:34
+ 26:18 Михә 3:12
+ 26:19 II Елъязма 32:26, Чыгыш 32:14
+ 26:20 Ешуа 9:17, I Патшалар 7:1
+ 26:21 IV Патшалар 23:36
+ 26:22 Иремия 36:12, Иремия 36:25
+ 26:24 IV Патшалар 22:12
+ 27:1 IV Патшалар 24:18
+ 27:2 Иремия 28:10
+ 27:3 Иремия 25:21-22
+ 27:5 Ишагыйя 45:12, Даниил 4:14

+ 27:6 Ишагыйя 44:28, Ишагыйя 45:1, Иремия 25:9, Иремия 43:10, Даниил 2:38, Даниил 4:19

+ 27:7 Иремия 52:31, Иремия 25:12-14

+ 27:8 Иремия 28:10, Яхәзкыл 34:27, Иремия 14:20

+ 27:9 Иремия 29:8
+ 27:10 Иремия 5:31
+ 27:12 Иремия 38:17
+ 27:13 Иремия 14:12
+ 27:16 Иремия 28:3
+ 27:19 IV Патшалар 24:14-15

+ 27:22 IV Патшалар 25:13, Эзра 1:7, Иремия 29:10

+ 28:1 IV Патшалар 24:18, Ешуа 9:3, Ешуа 21:17

+ 28:2 Канун 28:48, Иремия 27:8
+ 28:3 Иремия 27:16
+ 28:9 Иремия 6:14, Канун 18:22
+ 28:10 Иремия 27:2
+ 28:14 Иремия 27:6
+ 28:15 Иремия 29:31-32
+ 29:1 Яхәзкыл 8:1
+ 29:2 IV Патшалар 24:12, Иремия 24:1
+ 29:7 Эзра 6:10, I Тимутәйгә хат 2:1-2
+ 29:8 Иремия 27:9, Иремия 27:15
+ 29:9 Иремия 5:31

+ 29:10 Иремия 25:11-12, Даниил 9:2, Зәкәрия 1:12, II Елъязма 36:22, Эзра 1:1

+ 29:12 III Патшалар 8:48, II Елъязма 6:38, Даниил 9:3

+ 29:13 I Елъязма 28:9, II Елъязма 15:2, Ишагыйя 55:6

+ 29:14 Канун 4:29, Канун 30:3

+ 29:16 Иремия 24:3, Иремия 24:8

+ 29:18 Иремия 14:12, Иремия 15:4, Иремия 18:16

+ 29:19 II Елъязма 24:19, Иремия 25:4
+ 29:21 Иремия 5:31
+ 29:22 Ишагыйя 65:15
+ 29:23 Иремия 23:14
+ 29:24 IV Патшалар 25:18, Иремия 21:1

+ 29:26 IV Патшалар 9:11, Һошея 9:7, Иремия 20:2

+ 29:31 Иремия 28:15-16

+ 30:2 Иремия 36:2, Хабаккук 2:2, Зәкәрия 5:1

+ 30:3 Канун 30:3, Иремия 29:14, Иремия 12:15, Яхәзкыл 20:42

+ 30:6 Ишагыйя 13:8, Йоил 2:6, Нахум 2:10

+ 30:7 Йоил 2:11, Сефания 1:14, Даниил 12:1

+ 30:8 Иремия 2:20, Иремия 27:8, Яхәзкыл 34:27

+ 30:9 Яхәзкыл 23:5, Яхәзкыл 34:23-24, Яхәзкыл 37:24

+ 30:10 Ишагыйя 41:8, Левиләр 26:6, Иремия 46:27, Яхәзкыл 39:26, Михә 4:4

+ 30:11 Иремия 46:27-28
+ 30:12 Иремия 15:18
+ 30:16 Ишагыйя 33:1
+ 30:17 Иремия 3:22, Иремия 33:6, Һошея 6:1
+ 30:19 Яхәзкыл 36:10
+ 30:22 Левиләр 26:12
+ 30:23 III Патшалар 19:11, Яхәзкыл 1:4
+ 30:24 Иремия 23:19-20
+ 31:3 Канун 7:8, Малахи 1:2
+ 31:4 Чыгыш 15:20
+ 31:5 Ишагыйя 65:21
+ 31:6 Ишагыйя 2:3
+ 31:8 Иремия 3:18

+ 31:9 Иремия 50:4, Чыгыш 4:22, Һошея 11:1, Малахи 1:6

+ 31:10 Ишагыйя 40:11

+ 31:11 Чыгыш 13:13, Левиләр 25:49, Ишагыйя 49:24

+ 31:12 Ишагыйя 58:11
+ 31:13 Зәбур 29:12
+ 31:15 Маттай 2:18
+ 31:18 Кайгы җыры 5:21
+ 31:20 Чыгыш 4:22, Һошея 11:1, Малахи 1:6
+ 31:22 Иремия 49:4
+ 31:23 Иремия 29:14, Зәбур 121:6

+ 31:27 Ишагыйя 49:19, Яхәзкыл 36:11, Зәкәрия 2:4, Зәкәрия 10:8

+ 31:28 Иремия 1:10, Иремия 18:7, Иремия 24:6, Иремия 42:10

+ 31:29 Кайгы җыры 5:7, Яхәзкыл 18:2-4
+ 31:30 Канун 24:16
+ 31:31 Лүк 22:20, II Көринтлеләргә хат 3:6
+ 31:32 Иремия 3:14

+ 31:33 Иремия 32:40, Яхәзкыл 37:26, Канун 6:6, Ишагыйя 51:7, Римлыларга хат 2:15-16, Левиләр 26:12

+ 31:34 Һошея 2:20, Ишагыйя 43:25, Гыйбриләргә хат 8:8-12, Гыйбриләргә хат 10:16-17

+ 31:35 Яратылыш 1:16, Әюб 38:33, Ишагыйя 51:15

+ 31:36 Иремия 33:20-26
+ 31:37 Иремия 33:26, Римлыларга хат 11:1
+ 31:38 Нәхәмия 3:1, IV Патшалар 14:13

+ 31:40 Иремия 7:31-32, II Елъязма 23:15, Нәхәмия 3:28

+ 32:1 IV Патшалар 24:18
+ 32:2 IV Патшалар 25:1, Нәхәмия 3:25
+ 32:5 Иремия 21:10, Иремия 34:3, Иремия 38:3

+ 32:7 Иремия 22:11, Ешуа 21:18, Иремия 1:1, Левиләр 25:25, Саннар 27:11

+ 32:8 Левиләр 25:25, Саннар 27:11, Рут 4:4

+ 32:12 Иремия 36:4, Иремия 43:3, Иремия 45:1

+ 32:17 Яратылыш 18:14, Әюб 42:2, Маттай 19:26

+ 32:18 Чыгыш 20:5, Чыгыш 34:7, Канун 5:9

+ 32:19 II Елъязма 16:9, Иремия 16:17, Иремия 17:10

+ 32:20 Зәбур 134:9
+ 32:21 Чыгыш 6:6, Канун 4:34
+ 32:22 Чыгыш 3:8, Канун 26:15
+ 32:23 Даниил 9:10-14
+ 32:24 Иремия 14:12, Яхәзкыл 5:17
+ 32:26 Яратылыш 18:14

+ 32:29 II Елъязма 36:19, Иремия 21:10, Иремия 19:13, Сефания 1:5

+ 32:30 Иремия 3:25

+ 32:32 Иремия 2:26

+ 32:34 IV Патшалар 21:4-5, Иремия 7:30-31, Иремия 23:11

+ 32:35 Левиләр 18:21, Канун 18:10, Канун 12:31

+ 32:36 Иремия 21:10

+ 32:37 Канун 30:3, Ишагыйя 11:12, Яхәзкыл 11:17, Сефания 3:20, Иремия 23:6, Яхәзкыл 28:26

+ 32:38 Левиләр 26:12

+ 32:39 Яхәзкыл 11:19

+ 32:40 Ишагыйя 55:3, Иремия 31:33, Яхәзкыл 16:60

+ 32:41 Ишагыйя 62:5, Сефания 3:17, Канун 28:63

+ 32:42 Зәкәрия 8:15
+ 32:44 Иремия 29:14
+ 33:1 Иремия 32:2
+ 33:3 Ишагыйя 48:6
+ 33:4 Канун 31:17
+ 33:6 Иремия 3:22, Иремия 30:17, Һошея 6:1
+ 33:7 Иремия 29:14

+ 33:8 Левиләр 16:30, Яхәзкыл 36:25, Зәкәрия 13:1

+ 33:10 Иремия 32:43
+ 33:11 Иремия 7:34, Иремия 16:9, Зәбур 105:1
+ 33:15 Һошея 3:5, Яхәзкыл 34:23

+ 33:16 Иремия 32:37, Яхәзкыл 28:26, Иремия 23:5-6

+ 33:17 II Патшалар 7:16
+ 33:19 Яратылыш 8:22
+ 33:21 Зәбур 88:34

+ 33:22 Яратылыш 15:5, Яратылыш 22:17, III Патшалар 4:20

+ 33:25 Зәбур 73:17, Зәбур 103:19

+ 33:26 Иремия 31:37, Иремия 29:14

+ 34:1 IV Патшалар 25:1, Иремия 39:1, Иремия 52:4

+ 34:2 IV Патшалар 24:18, Иремия 32:1, Иремия 21:10

+ 34:3 Иремия 32:3-5

+ 34:5 Иремия 38:20, Иремия 39:7, II Елъязма 16:14

+ 34:7 Ешуа 10:3, Ешуа 10:10
+ 34:9 Левиләр 25:39-46
+ 34:13 Чыгыш 20:2, Левиләр 26:13
+ 34:14 Чыгыш 21:2, Канун 15:12
+ 34:17 Иремия 14:12, Иремия 15:4
+ 34:20 Канун 28:26, Иремия 7:33
+ 34:21 Иремия 37:5, Иремия 37:11
+ 34:22 Иремия 37:8, Иремия 4:7
+ 35:1 IV Патшалар 23:36, Иремия 25:1

+ 35:2 I Елъязма 2:55, I Елъязма 9:26, I Елъязма 9:33

+ 35:6 IV Патшалар 10:15, IV Патшалар 10:23
+ 35:11 IV Патшалар 24:1, Иремия 46:2
+ 35:15 Чыгыш 20:3, Иремия 18:11, Иремия 25:5
+ 35:17 Ишагыйя 50:2

+ 36:1 IV Патшалар 24:1, Иремия 25:1, Иремия 45:1

+ 36:2 Иремия 30:1, Хабаккук 2:2, Зәкәрия 5:1, Иремия 1:2

+ 36:3 Яхәзкыл 12:3, Иремия 18:11, Иремия 26:3, Юныс 3:10

+ 36:4 Иремия 32:12

+ 36:9 Эзра 8:21, II Елъязма 20:3, Юныс 3:5

+ 36:10 Иремия 26:10, I Елъязма 9:26, I Елъязма 9:33

+ 36:12 Иремия 26:22
+ 36:22 Амос 3:15
+ 36:24 Ешуа 7:6
+ 36:26 Иремия 26:20-23
+ 36:29 Иремия 26:9
+ 36:30 Иремия 22:30, IV Патшалар 22:19
+ 37:1 IV Патшалар 24:17, Яхәзкыл 17:13
+ 37:2 II Елъязма 36:12
+ 37:3 Иремия 38:1, Иремия 21:1
+ 37:4 Иремия 32:2
+ 37:5 Иремия 34:21
+ 37:6 Кайгы җыры 4:17
+ 37:8 Иремия 34:22
+ 37:13 Зәкәрия 14:10, Иремия 38:19
+ 37:15 Иремия 38:6
+ 37:17 Иремия 21:7
+ 37:19 Иремия 28:2
+ 37:21 Иремия 32:2, Иремия 38:9, Иремия 52:6
+ 38:1 Иремия 37:3, Иремия 21:1
+ 38:2 Канун 30:15, Иремия 21:9
+ 38:3 Иремия 32:3
+ 38:4 Иремия 26:11, Иремия 37:15
+ 38:5 II Патшалар 3:39

+ 38:6 Яратылыш 37:24, Зәкәрия 9:11, Зәбур 68:15

+ 38:7 Иремия 39:16, Рәсүлләр 8:27, Иремия 37:13

+ 38:9 Иремия 52:6
+ 38:17 Иремия 27:12
+ 38:18 Иремия 21:10
+ 38:19 Иремия 37:13
+ 38:20 Иремия 34:5
+ 38:22 Иремия 38:6
+ 38:23 Иремия 39:6
+ 38:26 Иремия 37:20
• 39:1 IV Патшалар 25:1-21, Иремия 52:4-16
+ 39:1 Канун 28:52
+ 39:2 Иремия 1:3

+ 39:5 Ешуа 5:10, Саннар 34:11, IV Патшалар 23:33, Иремия 21:7

+ 39:7 Иремия 34:4-5

+ 39:8 Иремия 21:10, Яхәзкыл 16:41, Нәхәмия 1:3

+ 39:9 Иремия 40:1, Иремия 52:12

+ 39:14 IV Патшалар 22:12, Иремия 26:24, Иремия 40:5

+ 39:15 Иремия 32:2, Иремия 33:1
+ 39:16 Иремия 38:7
+ 39:17 Иремия 22:25
+ 39:18 Иремия 21:9
+ 40:1 Иремия 39:11, Ешуа 18:25, Иремия 31:15
+ 40:2 Канун 29:24-28
+ 40:3 Иремия 44:23, Даниил 9:10-12
+ 40:5 IV Патшалар 22:12
+ 40:6 Ешуа 18:26
• 40:7 IV Патшалар 25:22-26

+ 40:7 IV Патшалар 22:12, Иремия 39:14, Иремия 40:5

+ 40:8 Ешуа 18:26
+ 40:13 Иремия 40:8, Иремия 42:1, Иремия 43:2
+ 41:1 Ешуа 18:26, Иремия 40:14
+ 41:2 IV Патшалар 25:25

+ 41:5 Ешуа 17:7, Ешуа 18:1, III Патшалар 16:24

+ 41:9 III Патшалар 15:16
+ 41:11 Иремия 40:15
+ 41:12 II Патшалар 2:13
+ 41:15 Иремия 40:14
+ 42:1 Иремия 40:13
+ 42:2 I Патшалар 7:8, I Патшалар 12:19
+ 42:5 Яратылыш 31:50, Хөкемчеләр 11:10
+ 42:6 Иремия 7:23
+ 42:10 Иремия 24:6, Иремия 31:28
+ 42:14 Иремия 4:19, Иремия 43:7
+ 42:16 Яхәзкыл 11:8

+ 43:2 Иремия 40:13, Иремия 42:1, Иремия 42:19

+ 43:3 Иремия 32:12
+ 43:6 Иремия 39:10, Иремия 40:7, Иремия 40:5
+ 43:7 Иремия 2:16

+ 43:10 Ишагыйя 44:28, Ишагыйя 45:1, Иремия 25:9, Иремия 27:6

+ 43:11 Иремия 44:13, Иремия 15:2, Зәкәрия 11:9, Ачылыш 13:10

+ 43:12 Иремия 46:25, Яхәзкыл 30:13
+ 44:1 Иремия 43:8, Иремия 46:14
+ 44:3 Канун 16:14, Иремия 19:4
+ 44:4 II Елъязма 36:15-16
+ 44:9 III Патшалар 11:8, IV Патшалар 11:1
+ 44:12 Иремия 42:15-17
+ 44:13 Иремия 43:11
+ 44:16 Иремия 6:17, Иремия 42:13-14
+ 44:17 Иремия 19:13
+ 44:22 Яхәзкыл 8:6, IV Патшалар 22:19
+ 44:23 Иремия 40:3
+ 44:27 Иремия 31:28
+ 44:28 Яхәзкыл 6:8
+ 44:30 Иремия 46:17, Яхәзкыл 30:21

+ 45:1 Иремия 32:12, IV Патшалар 24:1, Иремия 36:1, Иремия 36:23

+ 45:2 Иремия 36:26
+ 45:5 Иремия 21:9, Иремия 39:18
+ 46:1 Иремия 25:13

+ 46:2 Ишагыйя 19:1, Яхәзкыл 29:1, Йоил 3:19, IV Патшалар 23:29, II Елъязма 35:20, Иремия 25:1, Иремия 36:1, Иремия 45:1

+ 46:5 Иремия 6:25, Иремия 20:10

+ 46:10 Ишагыйя 13:19, Йоил 1:15, Сефания 1:7, Ишагыйя 1:24, Канун 32:42, Иремия 46:2

+ 46:11 Иремия 8:22, Яхәзкыл 30:21

+ 46:12 Нахум 2:5

+ 46:14 Иремия 2:16, Иремия 44:1, Яхәзкыл 30:13

+ 46:16 Левиләр 26:37

+ 46:17 Ишагыйя 30:7

+ 46:18 Иремия 4:2, Хөкемчеләр 4:6, III Патшалар 18:42, Иремия 48:15

+ 46:19 Яхәзкыл 29:12, Яхәзкыл 30:23, Иремия 2:15, Иремия 9:11, Иремия 44:1

+ 46:20 Һошея 10:11

+ 46:24 Иремия 1:14-15

+ 46:25 Яхәзкыл 30:14, Нахум 3:8, Иремия 25:19

+ 46:26 Ишагыйя 19:22, Яхәзкыл 29:13

+ 46:27 Ишагыйя 41:8, Иремия 30:10, Левиләр 26:6, Яхәзкыл 39:26, Михә 4:4

+ 46:28 Иремия 30:10-11

+ 47:1 Ишагыйя 14:29, Иремия 25:20, Яхәзкыл 25:15, Йоил 3:4, Амос 1:6, Сефания 2:4, Зәкәрия 9:5

+ 47:2 Иремия 1:14, Яхәзкыл 26:7

+ 47:4 Ишагыйя 23:1, Яхәзкыл 26:2, Йоил 3:4, Амос 1:9, Зәкәрия 9:4, Яратылыш 10:14, Амос 9:7

+ 47:6 Канун 32:41, Иремия 25:16

+ 47:7 Яхәзкыл 14:17

+ 48:1 Ишагыйя 15:1, Ишагыйя 25:10, Иремия 25:21, Яхәзкыл 25:8, Амос 2:1, Сефания 2:8, Саннар 32:3, Саннар 32:37-38

+ 48:5 Ишагыйя 15:5
+ 48:6 Иремия 17:6
+ 48:7 Саннар 21:29, Иремия 49:3-4
+ 48:8 Иремия 6:26
+ 48:11 Сефания 1:12
+ 48:13 Ишагыйя 16:14
+ 48:15 Иремия 46:18
+ 48:18 Саннар 21:30
+ 48:19 Канун 2:35, Ешуа 13:9

+ 48:26 Иремия 25:27, Иремия 51:39, Ишагыйя 19:14

+ 48:27 Сефания 2:8
+ 48:28 Җырлар җыры 2:14
+ 48:29 Ишагыйя 16:6
+ 48:31 Ишагыйя 16:7-10
+ 48:32 Саннар 21:32
+ 48:34 Саннар 32:37, Ишагыйя 15:4
+ 48:37 Иремия 47:5
+ 48:38 Иремия 22:28

+ 48:40 Канун 28:49, Иремия 49:22, Яхәзкыл 17:3

+ 48:41 Иремия 49:22
+ 48:43 Ишагыйя 24:17-18
+ 48:44 Амос 5:19
+ 48:45 Саннар 24:17
+ 48:46 Саннар 21:28-29

+ 48:47 Иремия 12:15, Иремия 49:6, Иремия 49:39

+ 49:1 Яхәзкыл 21:28, Яхәзкыл 25:1, Амос 1:13, Сефания 2:8, III Патшалар 11:5, III Патшалар 11:33

+ 49:2 Канун 3:11, II Патшалар 12:26
+ 49:3 Иремия 48:2, Иремия 48:6-7, Амос 1:15
+ 49:4 Иремия 31:22, Иремия 21:13

+ 49:6 Иремия 12:15, Иремия 48:47, Иремия 49:39

• 49:7 Убадия 1:1-9

+ 49:7 Ишагыйя 34:5, Яхәзкыл 25:12-14, Яхәзкыл 35, Амос 1:11-12, Убадия 1:1-16, Малахи 1:3-4, Яратылыш 36:15, Әюб 2:11

+ 49:8 Яратылыш 25:3, Иремия 25:23
+ 49:12 Иремия 25:28-29
+ 49:13 Иремия 22:5, Иремия 48:24
+ 49:16 Саннар 24:21, Хабаккук 2:9

+ 49:17 Яхәзкыл 35:3, Яхәзкыл 35:7, Яхәзкыл 35:9

+ 49:18 Яратылыш 19:24, Канун 29:23, Сефания 2:9, Иремия 50:40

+ 49:19 Иремия 12:5, Әюб 9:19, Иремия 50:44-46

+ 49:20 Ишагыйя 14:24

+ 49:22 Канун 28:49, Яхәзкыл 17:3, Иремия 48:40-41

+ 49:23 Ишагыйя 17:1, Амос 1:3, Зәкәрия 9:1, IV Патшалар 18:34

+ 49:24 Иремия 48:41

+ 49:26 Иремия 50:30

+ 49:27 III Патшалар 15:18, IV Патшалар 6:24, Иремия 17:27, Амос 1:4

+ 49:28 Зәбур 119:5, Ишагыйя 21:16, Ишагыйя 60:7, Ишагыйя 11:14

+ 49:29 Әюб 15:21, Иремия 6:25
+ 49:31 Хөкемчеләр 18:9-10, Яхәзкыл 38:11
+ 49:32 Иремия 9:26
+ 49:33 Иремия 9:11

+ 49:34 IV Патшалар 24:18, Яратылыш 14:1, Ишагыйя 21:2, Яхәзкыл 32:24, Даниил 8:2, Иремия 25:25

+ 49:36 Даниил 7:2, Ачылыш 7:1

+ 49:37 Иремия 9:16

+ 49:39 Иремия 12:15, Иремия 48:47, Иремия 49:6

+ 50:1 Ишагыйя 13:1, Ишагыйя 21:1, Ишагыйя 47:1

+ 50:2 Ишагыйя 46:1, Иремия 51:44, I Патшалар 5:4, Ишагыйя 21:9

+ 50:3 Иремия 1:15, Иремия 51:62

+ 50:4 Ишагыйя 11:13, Иремия 3:18, Яхәзкыл 37:19, Һошея 1:11, Иремия 31:9, Һошея 3:5

+ 50:5 Иремия 32:40

+ 50:6 Зәбур 118:176, Ишагыйя 53:6, Зәкәрия 10:2, I Петердән хат 2:25, Яхәзкыл 34:2

+ 50:8 Ишагыйя 48:20, Иремия 51:6, Иремия 51:45, Зәкәрия 2:6-7, Ачылыш 18:4

+ 50:9 Иремия 25:12-14
+ 50:13 Иремия 18:16
+ 50:14 Ишагыйя 21:2

+ 50:15 Иремия 51:58, Зәбур 136:8, Ачылыш 18:6

+ 50:16 Ишагыйя 13:14

+ 50:17 Ишагыйя 53:6, Зәкәрия 10:2, IV Патшалар 17:6, IV Патшалар 25:1

+ 50:18 Ишагыйя 10:12, Ишагыйя 14:25
+ 50:19 Яхәзкыл 34:13, Михә 7:14
+ 50:20 Ишагыйя 33:24
+ 50:21 Яхәзкыл 23:23
+ 50:22 Иремия 51:54
+ 50:23 Иремия 51:20
+ 50:25 Ишагыйя 13:5
+ 50:28 Иремия 51:11

+ 50:29 Ишагыйя 13:18, Яхәзкыл 35:15, Убадия 1:15, Хабаккук 2:8

+ 50:30 Иремия 49:26
+ 50:32 Иремия 17:27
+ 50:33 Ишагыйя 14:17, Ишагыйя 42:22

+ 50:37 Ишагыйя 19:16, Иремия 51:30, Нахум 3:13

+ 50:38 Ишагыйя 44:27

+ 50:39 Әюб 30:29, Ишагыйя 13:21, Ишагыйя 34:13, Михә 1:8

+ 50:40 Яратылыш 19:24, Канун 29:23, Сефания 2:9, Иремия 49:19

+ 50:41 Иремия 1:15, Иремия 6:22-24

+ 50:43 Ишагыйя 13:8, Иремия 4:31, Михә 4:9-10

+ 50:44 Иремия 12:5, Әюб 9:19, Иремия 49:19-21

+ 50:45 Ишагыйя 14:24
+ 51:1 Иремия 4:11, Һошея 4:19, Һошея 13:15
+ 51:4 Иремия 49:26
+ 51:5 Ишагыйя 54:7
+ 51:6 Иремия 50:8, Яратылыш 19:15

+ 51:7 Ачылыш 14:8, Ачылыш 17:2, Кайгы җыры 4:21, Хабаккук 2:15

+ 51:8 Ачылыш 14:8, Ачылыш 18:9

+ 51:11 Ишагыйя 13:17, Даниил 5:31, Иремия 50:28

+ 51:13 Ачылыш 17:1
+ 51:14 Амос 6:8
+ 51:15 Әюб 9:8, Зәбур 103:2
+ 51:16 Әюб 38:22, Зәбур 134:7, Иремия 51:16

+ 51:17 Ишагыйя 42:17, Зәбур 134:17, Хабаккук 2:18-19

+ 51:19 Саннар 18:20, Зәбур 15:5, Канун 32:9, Иремия 10:12-16

+ 51:20 Иремия 50:23

+ 51:27 Иремия 4:5, Һошея 5:8, Һошея 8:1, Яратылыш 8:4, IV Патшалар 19:37

+ 51:28 Ишагыйя 13:17, Иремия 25:14
+ 51:29 Иремия 50:45
+ 51:30 Ишагыйя 19:16, Нахум 3:13, Амос 1:5
+ 51:33 Ишагыйя 21:10
+ 51:34 Зәбур 73:13-14
+ 51:36 Ишагыйя 44:27
+ 51:37 Ишагыйя 13:20-22
+ 51:38 Нахум 2:11-12
+ 51:43 Иремия 50:12, Иремия 50:40
+ 51:44 Ишагыйя 46:1, Иремия 50:2
+ 51:45 Иремия 50:8
+ 51:47 Иремия 50:2
+ 51:48 Ачылыш 18:20
+ 51:51 Кайгы җыры 1:10
+ 51:52 Яхәзкыл 26:15
+ 51:53 Ишагыйя 14:13
+ 51:54 Иремия 50:22
+ 51:56 Ишагыйя 59:18
+ 51:58 Иремия 50:15, Хабаккук 2:13
+ 51:59 Иремия 28:1
+ 51:62 Иремия 50:3
+ 51:63 Ачылыш 18:21
• 52:1 IV Патшалар 24:18, II Елъязма 36:11-21
+ 52:1 IV Патшалар 23:31
+ 52:3 Яхәзкыл 17:15
+ 52:4 Канун 28:52

+ 52:9 Саннар 34:11, IV Патшалар 23:33, Иремия 21:7, Яхәзкыл 23:24

+ 52:10 Сефания 1:8
+ 52:11 Канун 28:36, IV Патшалар 20:18
+ 52:12 Иремия 32:1, Иремия 39:9, Иремия 40:1
+ 52:13 Левиләр 26:31, Яхәзкыл 16:41
+ 52:14 Нәхәмия 1:3

+ 52:17 III Патшалар 7:15-37, II Елъязма 4:1-15, Иремия 27:19

+ 52:18 III Патшалар 7:45, III Патшалар 7:50
+ 52:20 III Патшалар 7:47
+ 52:21 III Патшалар 7:15-22

+ 52:24 I Елъязма 6:14, Эзра 7:1, Иремия 21:1, Иремия 29:25, Иремия 37:3

+ 52:28 IV Патшалар 24:12-14

• 52:31 IV Патшалар 25:27-30

+ 52:31 IV Патшалар 24:12, IV Патшалар 24:15, Иремия 27:7

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Иремия

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек